"Slave to the rhythm", zong Grace Jones, en dat blijkt niet alleen op te gaan voor mensen. Ook ratten blijken muziek aanstekelijk te vinden en bewegen instinctief mee op het ritme. Tot nu toe dachten wetenschappers dat enkel mensen over die vaardigheid beschikten. Volgens hen kan hun onderzoek meer inzicht bieden in de werking van het brein van dieren, én in de oorsprong van muziek en dans.
TikTok en andere sociale media staat vol met filmpjes van dansende huisdieren, maar tot nog toe was er weinig echt wetenschappelijk onderzoek naar het ritmegevoel van dieren. Een team wetenschappers van de universiteit van Tokio, Japan, heeft daar verandering in gebracht . Ze stelden vast dat ratten spontaan mee bewegen op het ritme van muziek. De dieren waren niet getraind of al eerder blootgesteld aan muziek. "Ze beschikken over een aangeboren mogelijkheid om zich te kunnen afstemmen op een muzikaal ritme", zegt onderzoeker Hirokazu Takahashi. Tot nu toe ging men ervan uit dat enkel mensen over die eigenschap beschikten.
Sonate van Mozart
De wetenschappers wilden voor hun onderzoek nagaan hoe het zat met beat synchronisation of "beatsynchroniciteit". Daarmee bedoelen ze de samenwerking van een reeks complexe hersen- en spierprocessen om ritme te herkennen, erop te reageren en te voorspellen. De onderzoekers wilden weten of het optimale muziektempo bepaald wordt door ofwel het brein, ofwel het lichaam.
In hun onderzoekshypothesen stelden ze dat ratten mogelijk een voorkeur zouden kunnen hebben voor de snellere muziek. Het zijn kleinere dieren en hun lichamen -inclusief hun hartslag- werken sneller dan mensenlichamen. Daartegenover staat de zogenoemde tijdconstante van het brein, dat is de snelheid waarmee onze hersenen op iets kunnen reageren. En die tijdconstante is voor alle diersoorten gelijk.
Voor het onderzoek werden 10 ratten uitgerust met een draadloze, piepkleine accelerometers. Dat zijn sensoren die dynamische trillingen van een object kunnen meten, in dit geval werden ze gebruikt om bewegingen van het hoofd te meten. De ratten kregen vervolgens fragmenten van 1 minuut te horen uit "Sonata for two pianos (K.448) in D major" van Mozart. De fragmenten werden in vier snelheden afgespeeld: op 75 procent, 100 procent, 200 procent en 400 procent van de originele snelheid. Een groep van 20 mensen onderging hetzelfde experiment.
120 en 140 bpm
De wetenschappers vonden dat zowel de ratten als de mensen de beste beatsynchroniciteit hadden toen de muziek werd afgespeeld op een ritme tussen 120 en 140 bpm (beats per minute, beats per minuut, een maat voor het tempo van muziek, red). Dat ligt dicht in de buurt van de originele snelheid waarmee de sonate van Mozart uitgevoerd werd, 132 bmp. De studie focuste vooral op de sonate van Mozart, maar daarnaast werden nog vier andere muziekfragmenten afgespeeld: "Born this way" van Lady Gaga, "Another one bites the dust" van Queen, 'Beat it" van Michael Jackson en "Sugar" van Maroon 5.
Hun bevindingen lijken er volgens de onderzoekers op te wijzen dat de optimale beatsynchroniciteit dus niet bepaald wordt door het lichaam, maar door het brein. Ratten en mensen lijken dezelfde gevoeligheid te delen om de juiste beat te vinden. Meer nog, de wetenschappers stelden ook vast dat ratten en mensen in een gelijkaardig ritme met hun hoofd bewogen, en dat de bewegingen sterker werden naarmate de muziek sneller werd afgespeeld.
Waarom is dit relevant?
Volgens de wetenschappers kan hun onderzoek meer inzicht bieden in de werking van het brein van dieren, én in de oorsprong van muziek en dans. In verdere onderzoeken willen ze nagaan hoe andere muzikale eigenschappen zoals melodie en harmonie de dynamiek in het brein beïnvloedt.
"Ik ben geïnteresseerd in de manier waarop menselijke hersenprocessen hebben gezorgd voor de opkomst en ontwikkeling van allerlei culturele uitingen, zoals beeldende kunst, muziek, wetenschap, technologie en religie", zegt Takahashi. "Daarnaast ben ik als wetenschapper geïnteresseerd in het gebruik van muziek voor een gelukkig leven."
