Dader die agent doodstak staat op OCAD-lijst: wat is dat eigenlijk? Waarom is die lijst er? En wie staat er allemaal op?

Donderdagavond werden twee politieagenten met een mes aangevallen door Yassine Mahi. Beide agenten raakten zwaargewond, één van hen overleefde de aanslag niet. Mahi staat op de OCAD-lijst als "potentieel gewelddadige extremist".

De OCAD is het Coördinatieorgaan voor de dreigingsanalyse. Zij verwerken informatie om een soort situatieschets te maken die duidelijk maakt in hoeverre ons land wordt bedreigd door individuen of groeperingen. Dat kan gaan van terrorisme tot extremisme en problematische radicalisering.

Op basis van analyses is er ook een dreigingsniveau. Momenteel staat dat op niveau 2. Dat is ook ongewijzigd gebleven na de aanval van eergisteren. Na de aanslagen in Brussel en op de luchthaven van Zaventem in maart 2016 is dat dreigingsniveau wél gestegen naar het hoogste niveau: 4. 

Als deel van die risicoanalyse stelt het OCAD ook een lijst op met potentiële gevaarlijke individuen of groeperingen. "Het heet eigenlijk de Gemeenschappelijke Gegevensbank", zegt Kenneth Lasoen, expert inlichtingendiensten in "Laat". 

"Dat is een contra-terreurinstrument waarin de namen worden bijgehouden van iedereen die in het kader van extremisme of terrorisme een gevaar is voor onze nationale veiligheid. Die is in 2016 operationeel gemaakt naar aanleiding van de problemen die we toen hadden met het grote volume aan Syriëstrijders."

Volgens Lasoen waren het vooral eerst Syriëstrijders die op de lijst stonden. Daarna zijn er ook andere categorieën aan de OCAD-lijst toegevoegd. Zo heb je de Foreign Terrorist Fighters (buitenlandse terroristische strijders, nvdr.). "Dat zijn zij die in het buitenland gaan deelnemen aan terreuractiviteiten", licht Lasoen toe. "Homegrown Terrorist Fighters zijn dan weer mensen die gaan deelnemen aan terreuractiviteiten in eigen land. We kennen hen vaak als lone actors (mensen die als individu terreur willen plegen, nvdr.)." 

"In totaal staan er meer dan 700 mensen op die lijst, waarvan het merendeel jihadisten zijn, en dan een kleiner aantal rechtse en linkse extremisten." Je moet geen Belg zijn om op de lijst te staan. Een relevante connectie met ons land kan ook voldoende zijn. Mahi, de dader van de steekpartij in Schaarbeek, is gecategoriseerd als Potentieel Gewelddadig Extremist. "Dat is iemand die intenties heeft om geweld te plegen, maar nog geen concrete stappen heeft gezet", aldus Lasoen.

Een lijst met namen is uiteraard enkel handig als die ook kan ingezet worden. Er zijn dan ook verschillende mensen die toegang hebben tot de OCAD-lijst. "De filosofie is dat je er makkelijk aan kan en dat je er ook rechtstreek en in real time de lijst kan raadplegen. Maar ook al gaat het niet om geheime gegevens, gaat het wel om zaken die op vlak van privacy gevoelig liggen", stelt Lasoen vast. "Dus moet het ook wel beschermd en afgeschermd worden. Enkel de diensten die er noodzaak aan hebben, krijgen toegang tot de lijst. Dat kan gaan om de veiligheidsdiensten, politie, maar ook lokale betrokken autoriteiten."

De OCAD-lijst is in het leven geroepen om feiten zoals in Schaarbeek te vermijden. Toch is Lasoen er van overtuigd dat de lijst wel werkt. "Ik denk dat de werking van de GGB (Gemeenschappelijke Gegevensbank, nvdr.) op kruissnelheid is. We hebben dat ironisch gezien bij de zaak rond Jürgen Conings. Daar zagen we dat de informatie goed is doorgestroomd. Het is wel blijven steken bij de dienst die daar iets moest mee aanvangen", stelt Lasoen. "Daaruit zijn ook lessen geleerd en aanbevelingen geformuleerd om dat beter te laten verlopen."

Volgens Lasoen kunnen ook bij de zaak van Mahi lessen worden geleerd. Volgens hem zijn vooral onvoldoende mankracht en middelen een consequent probleem bij de politie-en veiligheidsdiensten. "Die blijven, ondanks de pogingen die nu gemaakt worden, onderbemand om dit allemaal aan te kunnen en al die 700 namen op de lijst op te volgen op een manier dat correct is. Het blijft altijd hetzelfde verhaal, één van mensen en middelen."