Nieuw rapport over Ventilusproject bevestigt: bovengrondse hoogspanningslijn in West-Vlaanderen is meest haalbare oplossing

De hoogspanningslijn Ventilus moet energie afkomstig van windmolenparken op zee aan land brengen én tegelijk het West-Vlaamse elektriciteitsnet versterken. De hoogspanningslijn zou dan ook dwars door de provincie lopen, van Zeebrugge tot in Avelgem. (Al is het exacte tracé nog niet definitief afgeklopt.) Voor de energievoorziening is het cruciaal dat Ventilus er komt, maar al jaren klinkt er luid protest bij buurtbewoners én bij de lokale besturen die zich achter hun bezorgde burgers scharen.

De Ventiluslijn moet namelijk een vrij zware hoogspanningslijn worden, met een transportcapaciteit van 6 GigaWatt. Buurtbewoners, maar bijvoorbeeld ook ondernemers, die de lijn boven hun hoofd dreigen te krijgen, zijn daarom bezorgd om de gezondheidsrisico's. Eerdere studies toonden namelijk een (statistisch) verband aan tussen leven onder een hoogspanningslijn en kinderleukemie. (Let op: dat is niet hetzelfde als een oorzakelijk verband. Er is voorlopig geen bewijs dat die kinderleukemie effectief veroorzaakt wordt door de magnetische straling van een hoogspanningslijn.) 

De burgerbewegingen, gesteund door de meerderheid van de burgemeesters uit de streek, pleiten ervoor om de Ventiluslijn volledig ondergronds te laten gaan, wat de gezondheidsrisico's volgens hen aanzienlijk zou verminderen. Zo'n ondergrondse lijn zou bovendien ook het uitzicht niet verstoren, in tegenstelling tot de hoge pylonen die horen bij een bovengrondse luchtlijn.

Maar uit eerdere rapporten bleek al dat zo'n ondergrondse Ventiluslijn technische problemen met zich mee zou brengen en de bevoorradingszekerheid mogelijk in het gedrang zou brengen. Een bovengrondse lijn zou stabieler zijn. Omdat het protest toch bleef aanhouden, stelde de Vlaamse regering een "intendant" aan. 

Die door de regering aangestelde expert kreeg de opdracht om antwoorden te formuleren op de vragen en bezorgdheden van burgers en lokale besturen. Maar ook de conclusie in zijn rapport was duidelijk: een bovengrondse Ventiluslijn is eigenlijk de enige haalbare optie. 

Naast de techniek en de bezorgdheid om gezondheidsrisico's, is ook de kostprijs een belangrijk element in de discussie. Volgens netbeheerder Elia zou een volledig ondergrondse Ventiluslijn namelijk een kleine vijf miljard euro meer kosten dan het bovengrondse alternatief. Die meerkost zou terechtkomen op de factuur van de Vlamingen. En dat ligt moeilijk, zeker aangezien de energiefacturen vandaag sowieso al spectaculair hoog liggen. Ook de kostprijs is dus een argument in het voordeel van een bovengrondse Ventiluslijn.

En toch willen de West-Vlaamse burgemeesters en burgerbewegingen zich daar niet zomaar bij neerleggen. In overleg met de Vlaamse regering werd daarom begin september afgesproken dat de burgemeesters zelf nog een expert naar voren mochten schuiven die de pistes die op tafel liggen opnieuw zou onderzoeken. Een "dubbelcheck op de technologie", zo werd het genoemd. 

Die expert is de Duitse Dirk Westermann geworden en die gaat in zijn rapport akkoord met de eerdere conclusies van de intendant : een bovengrondse hoogspanningslijn in West-Vlaanderen is de meest haalbare oplossing. De redenen zijn vooral technisch, het zou de meest robuuste oplossing zijn. De technologie om Ventilus volledig ondergronds te laten lopen, is er op dit moment volgens de expert nog niet.

Maandagavond zaten de kabinetschefs van de viceminister-presidenten samen met Westermann om zijn rapport te bespreken. Vlaams minister van Binnenlands Bestuur Bart Somers bevestigt dat het rapport in de lijn van dat van de intendant ligt. "Wat ons betreft moet het gesprek met de burgemeesters en de burgers vanaf nu gaan over de randvoorwaarden en de flankerende en compenserende maatregelen", schrijft hij op Twitter.

Bart Dochy (CD&V), burgemeester van Ledegem, is echter nog niet helemaal overtuigd: "Wij stellen vast dat een ondergrondse piste niet volledig onmogelijk wordt geacht, maar dat de technologie er vandaag nog niet is. Maar het rapport stelt ook dat ondergrondse gelijkstroom dé technologie van de toekomst is en dat maakt ons toch een beetje gelukkig."

Dochy betreurt wel dat het "alternatief dat de burgemeesters op tafel hadden gelegd niet grondig is onderzocht". Hij kijkt dan ook uit naar het geplande overleg met Westermann komende woensdag. "Wij wachten af welke antwoorden we daar woensdag op krijgen", besluit hij. 

Dochy leest in het rapport dat in de toekomst wel vaker gebruik gemaakt zal worden van ondergrondse hoogspanningslijnen. Hij betreurt daarom dat Westermann niet meteen de kaart trekt van de "technologie van de toekomst". Maar die technologie is er simpelweg nog niet, volgens het rapport. 

Dat bevestigt ook Guy Vloebergh, die in dit dossier eerder al als expert (of "intendant") werd aangesteld door de Vlaamse regering. "De ondergrondse technologie is in volle ontwikkeling, maar dat vraagt zijn tijd. Het bouwen van een hoofdnetwerk in ondergrondse technologie is nog niet mogelijk, omdat die technologie nog altijd niet bestaat. Die ontwikkeling zal nog ruim tien jaar in beslag nemen. Vervolgens moet die technologie nog gecommercialiseerd worden, dus we spreken dan over 2040 of later."

Het is uiteindelijk aan de Vlaamse regering om de knoop definitief door te hakken, maar die zit voorlopig nog niet helemaal op één lijn in dit dossier. Zowel Open VLD als N-VA spraken in het verleden al openlijk hun voorkeur uit voor een bovengrondse Ventiluslijn, maar daarvan hebben ze hun coalitiepartner CD&V voorlopig nog niet helemaal van overtuigd. 

De christendemocraten zitten gewrongen in dit dossier omdat de overgrote meerderheid van de bezorgde West-Vlaamse burgemeesters uit hun partij komt. CD&V wil haar burgemeesters uiteraard steunen en bovendien is West-Vlaanderen voor hen electoraal een erg belangrijke provincie. Moeten toegeven in dit dossier zou hen bij de volgende verkiezingen dus belangrijke stemmen kunnen kosten.

Maar binnen de regering is de afspraak gemaakt dat er op basis van het rapport van Westermann een definitieve keuze gemaakt zal worden. Nu die ook in de richting van een bovengrondse lijn wijst, lijkt de keuze dus voor de hand te liggen. In "De Afspraak Op Vrijdag" zei Hilde Crevits, viceminister-president voor CD&V, dat begin september ook met zoveel woorden: als opnieuw blijkt dat Ventilus enkel bovengronds kan, dan is de discussie gesloten.

Dan rest nog de vraag wanneer de knoop definitief zal worden doorgehakt. In principe kan dat al op de volgende ministerraad, en die staat gepland op donderdag 10 november. Alleen is Hilde Crevits dan nog niet terug uit ziekteverlof. Zij werd onwel tijdens de begrotingsonderhandelingen eind september en gaat in principe pas weer aan het werk op 14 november. 

Crevits is echter een belangrijke stem in de onderhandelingen, niet alleen omdat ze voor de christendemocraten het zwaarst weegt aan de onderhandelingstafel, maar ook omdat ze zelf afkomstig is uit de streek waar het om gaat. Als ze haar mee aan tafel willen hebben op het moment dat de knoop wordt doorgehakt, dan zal de regering de beslissing wellicht dus nog wat moeten uitstellen.