We kijken er haast niet meer van op: Noord-Korea dat enkele raketten afvuurt over de buurlanden. Periodes van spanningen met het land komen en gaan, maar de laatste weken lijkt de situatie uit de hand te lopen. Zeker nu ook een raket voor het eerst onder de zogenoemde northern limit line, een omstreden zeegrens tussen Noord-Korea en Zuid-Korea, is terechtgekomen. Stevenen de twee landen af op een militair conflict?
Noord-Koreaanse raketten landen gevaarlijk dicht bij Zuid-Koreaanse kust: stevenen we af op een nieuw groot conflict?
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
De schrik sloeg de inwoners van het Zuid-Koreaanse eiland Ulleungdo om het hart toen de uitzending op de staatszender bruut onderbroken werd door het luchtalarm. Inwoners werd aangeraden om te evacueren naar de dichtstbijzijnde ondergrondse schuilkelder. Buurland Noord-Korea had eerder die ochtend zeker 23 raketten afgevuurd. Nog nooit vuurde het land zoveel raketten af in een dag. Eentje belandde op minder dan 60 kilometer van de Zuid-Koreaanse kuststad Sokcho in het water.
Het is zeker niet de eerste keer dat Noord-Korea raketten afvuurt, maar het gebeurde zelden op zo een grote schaal. Het lijkt erop dat het land daarmee het pad van militaire actie heeft ingeslagen en het pad van de bemiddeling links laat liggen. Moet de wereld zich klaarmaken voor een nieuw, groot conflict?
Waar komt de agressieve houding van Noord-Korea vandaan?
Technisch gezien zijn Noord-Korea en Zuid-Korea in oorlog. Dat zijn ze als sinds 1950. De naoorlogse opdeling van het Korea zorgde voor heel wat spanningen op het schiereiland. Vreedzaam samenleven zat er voor het communistische noorden en het "democratische" zuiden niet in. Het noorden werd ondersteund door de Volksrepubliek China en de Sovjet-Unie, het zuiden ontving steun van de Verenigde Naties onder leiding van de Verenigde Staten.
In 1953 werd het conflict beslecht met een wapenstilstand. De 38e-breedtegraad werd als de scheidingslijn tussen de twee landen genomen. Op de grens werd een zwaarbewapende gedemilitariseerde zone opgericht. Tot op vandaag is dat bestand van kracht. Een vredesverdrag tussen de twee landen werd nooit ondertekend.
"Noord-Korea is in essentie erg geïsoleerd", vertelt Koen De Ceuster, docent moderne Koreaanse geschiedenis aan de Universiteit Leiden. "Buurlanden hebben erg weinig met het regime. In de nasleep van de Koreaanse oorlog gelooft Noord-Korea nog steeds dat de naburige landen dat regime willen ondermijnen. Het land ziet zich daarom genoodzaakt om deel te nemen aan de wapenwedloop met Zuid-Korea en de Verenigde Staten, maar dat kan het land niet bijhouden. Daarom vindt het zijn kernwapenarsenaal zo belangrijk. Op die manier wil Noord-Korea een plaats opeisen binnen de huidige wereldorde."
"Landen als China en Rusland zien Noord-Korea als een interessante pion", gaat De Ceuster verder. "Maar als puntje bij paaltje komt, staat het land alleen. En dat weet het. In die diplomatieke vereenzaming ziet het kernwapens als een nuttig schild. Op die manier tracht Noord-Korea te overleven."
Waarom voert Kim Jong-un de druk nu opnieuw op?
Het "agressieve en provocatieve" gedrag van Noord-Korea kent de laatste maanden weinig grenzen. Zo lanceerde het land een raket die boven Japan vloog en ook daar de inwoners dwong zich naar schuilkelders te begeven. Noord-Korea vuurde ook verschillende andere ballistische raketten af, gevechtsvliegtuigen vlogen erg dicht bij de grens met Zuid-Korea en honderden granaten zijn tot ontploffing gebracht in de gedemilitariseerde zone tussen de twee Korea's. Wat is Kim Jong-un, de dictatoriale leider van Noord-Korea, toch van plan?
De eerste - en meest voor de hand liggende - reden voor dit gedrag is om het militaire materieel te testen en te verbeteren. Toch heeft de Noord-Koreaanse leider hoogstwaarschijnlijk andere motieven met de talrijke oefeningen. Hij wil een politieke boodschap de wereld insturen. De raketlanceringen zijn een directe reactie op de militaire oefeningen die Zuid-Korea, de Verenigde Staten en Japan houden. Dat hebben de staatsmedia zelf meerdere keren uitdrukkelijk gemeld. Noord-Korea beschuldigt de buurlanden ervan de spanningen op te drijven en wil met de lanceringen een duidelijk signaal geven dat ze daarmee moeten stoppen.
"De vorige Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in zette hard in op bemiddeling en toenadering. Er vonden zelfs enkele topontmoetingen plaats tussen Jae-in en Jong-un. Dat heeft echter tot niks geleid. De huidige president van Zuid-Korea Yoon Suk-yeol reageert op een volledig andere manier. Er worden meer militaire oefeningen gehouden en hij hanteert een lik-op-stukbeleid (waarbij snel en agressief gereageerd wordt op provocaties). Dat werkt als een rode lap voor Noord-Korea en werkt de escalatie van het conflict alleen maar in de hand."
Moeten we ons klaar houden voor een nieuw conflict?
Een nieuw, grootschalig conflict ziet De Ceuster niet meteen gebeuren. "De instabiele internationale situatie met Rusland en Oekraïne zorgt wel voor enkele uitdagingen. Kim Jong-un kijkt daar natuurlijk naar. Het gemak waarmee Rusland bijvoorbeeld spreekt over het inzetten van tactische nucleaire wapens, is iets wat Noord-Korea maar al te graag overneemt. Of ze die ook daadwerkelijk hebben, weten we niet. Maar het is wel duidelijk welke richting het land uit wil."
Noord-Korea volgt daarmee het voorbeeld van andere grote, nucleaire machten. Het wil zich spiegelen aan die landen. Op die manier hoopt het land zijn status binnen de internationale gemeenschap te vergroten. Het gaat hierbij dan vooral om trots en ego. "Noord-Korea wil bewijzen dat ze als klein land hetzelfde kunnen doen als andere landen. Ze zien zichzelf als vertegenwoordiger van de derde wereld."
De landen zitten in een dynamiek van escalatie. De-escalatie zit daar niet meteen in. Dat kan leiden tot een gewapend treffen.
Koen De Ceuster - docent moderne Koreaanse geschiedenis
Toch moeten we volgens De Ceuster waakzaam blijven. "Een ongeluk of een directe militaire confrontatie? Het lijkt erop dat we daar wel op afstevenen. Zuid-Korea reageert erg snel en erg fors op de provocatie van Noord-Korea. De Zuid-Koreaanse luchtmacht zou zelfs kort na de raketlancering deze ochtend een grote oefening gehouden hebben. Daarmee willen ze tonen dat Zuid-Korea wel degelijk zou reageren op een mogelijke raketaanval."
Welke gevolgen heeft dat voor ons?
Momenteel voelen we in België de gevolgen van het conflict tussen de twee landen bijna niet. In het slechtste geval evolueert het echter tot een globaal conflict. In dat geval kunnen we daar wel de directe, nadelige gevolgen van ondervinden. Zuid-Korea is een erg belangrijke handelsnatie voor de wereld. Het is een grote producent van elektromechanica en microchips. Als het land dus opgeslorpt wordt in een oorlog, kan dat grote gevolgen hebben voor de wereldeconomie. "Als je nu al kijkt naar de gevolgen van de oorlog in Oekraïne, de blokkade van het Suezkanaal, de coronapandemie, ... Een oorlog in Korea zou daar nog eens bovenop komen en leiden tot globale instabiliteit."
Noord-Korea maakt ook gebruik van de internationale verdeeldheid. Doordat de wereld gefocust is op het conflict tussen Rusland en Oekraïne, kan het land nu wat vrijer bewegen. Noord-Korea misbruikt de situatie nu om de eigen positie te versterken. "Dat hoeft niet noodzakelijk verkeerd af te lopen, maar die kans zit er wel in", duidt De Ceuster.
Als je nu al kijkt naar de gevolgen van de oorlog in Oekraïne, de blokkade van het Suezkanaal, de coronapandemie, ... Een oorlog in Korea zou daar nog eens bovenop komen en leiden tot globale instabiliteit.
Koen De Ceuster - docent moderne Koreaanse geschiedenis
Onze troepenmacht zou niet direct bij het conflict betrokken raken, want Zuid-Korea is geen lid van het militaire bondgenootschap NAVO. Voor veel andere landen geldt dat echter niet. "Het land heeft een eigen veiligheidsalliantie met de Verenigde Staten en Japan. Ze staan er dus zeker niet alleen voor. Bovendien zijn er heel wat Amerikaanse troepen gestationeerd in Zuid-Korea. Als er een conflict is, dan is Verenigde Staten dus meteen betrokken."
