Van een "puppy killer" over een predikant tot een QAnon-aanhanger: er zijn nogal wat markante figuren die vandaag tot parlementslid, sheriff of gouverneur verkozen kunnen worden in de VS. En de strijd is hard. We zetten acht races met opvallende, populaire en controversiële kandidaten op een rij.
Dit zijn de opvallendste kandidaten en hevigste clashes van de tussentijdse verkiezingen in de VS
Sarah Van Genechten
Gepubliceerd:
Vandaag vinden in de Verenigde Staten de zogenoemde midterm elections plaats, kortweg de midterms of de tussentijdse verkiezingen. De Amerikanen verkiezen dan een deel van het Amerikaanse Congres, dat bestaat uit twee kamers: het Huis van Afgevaardigden en de Senaat.
In het Huis van Afgevaardigden worden alle 435 zitjes opnieuw verdeeld. De Senaat wordt gedeeltelijk opnieuw verkozen, ongeveer een derde van de zitjes (35 van de 100) staan op het spel. Voor de Amerikaanse president Joe Biden zijn die midterms cruciaal, want ze bepalen hoeveel daadkracht de president de laatste twee jaar van zijn ambtstermijn nog zal hebben.
Wat voorspellen de peilingen?
Op dit moment heeft de Democratische partij van de Amerikaanse president Joe Biden het Huis van Afgevaardigden in handen met een meerderheid van 222 Democratische parlementsleden ten opzichte van 213 Republikeinse parlementsleden. Hier zouden de Democraten volgens de peilingen hun meerderheid wel eens kunnen verliezen.
De Senaat is een ander verhaal. Daar zitten op dit moment 50 Republikeinen en 50 Democraten. De voorzitter van de Senaat, de Democratische vicepresident Kamala Harris, heeft op die manier vaak de beslissende stem. Vandaag staan er 35 zitjes op het spel: 21 ervan zijn op dit moment in handen van de Republikeinen, 14 in handen van de Democraten. Krijgen de Democraten de Senaat steviger in handen? Of heroveren de Republikeinen de controle? De peilingen geven geen uitsluitsel.
Zoals wel vaker in de Verenigde Staten zijn de races in sommige staten al een uitgemaakte zaak. Zo zal de senaatszetel in de traditioneel progressieve staat Californië zeer waarschijnlijk naar de Democratische kandidaat Alex Padilla gaan, en zal de grote meerderheid van de parlementszetels van de traditioneel conservatieve staat Tennessee naar Republikeinse afgevaardigden gaan.
Het is dus vooral uitkijken naar de resultaten in staten waar alles nog kan. We zetten acht races met opvallende, populaire en controversiële kandidaten op een rij, zowel voor de Senaat, het Huis van Afgevaardigden als in de gouverneursverkiezingen.
Pennsylvania is traditioneel een swingstate ofwel een strijdstaat: de voorkeur van de kiezers varieert er, soms wint de Republikeinse kandidaat, soms de Democraat. Tijdens de twee vorige presidentsverkiezingen was het verschil tussen de kandidaten hier amper 1 procent: in 2016 won Trump er, in 2020 Biden.
Ook nu belooft het spannend te worden tijdens de Senaatsverkiezingen in Pennsylvania. De Democratische kandidaat John Fetterman is een opvallend figuur: de twee meter lange getatoeëerde burgemeester van een klein dorp verschijnt meestal in een hoodie en een short. Fetterman deed het aanvankelijk erg goed in de peilingen, tot hij een aantal maanden geleden een beroerte kreeg die zijn spraakvermogen aantastte.
Zijn Republikeinse rivaal is Mehmet Oz, een voormalig hartchirurg die bekend werd als tv-presentator "Dr. Oz". Hij vestigt maar al te graag de aandacht op Fettermans gezondheidsproblemen.
"Volgens neurologen is Fettermans verstand niet aangetast", vertelt Amerikacorrespondent Björn Soenens. "Maar hij heeft moeite om mensen meteen te verstaan, hij heeft ondertitels nodig. Als hij het niet kan lezen, kan zijn geest niet volgen." Dat speelt hem parten in de debatten: hij heeft meer tijd nodig om de vragen te beantwoorden. Toch houdt de kandidaat-senator vol, ondanks de harde kritiek van de Republikeinen. Die bestempelen Fetterman als een gehandicapte die niet meer in staat is om te leiden. "Het is onvoorstelbaar moedig wat die man doet, maar hij wordt ervoor afgekraakt in de conservatieve media", aldus Soenens.
Al laat Fetterman het daar niet bij: hij gaat fors in de tegenaanval. Hij noemde Oz al een kwakzalver en beschuldigde hem zelfs van het vermoorden van puppy's. Het gaat hard tegen hard in Pennsylvania.
Op 8 november worden ook lokale verkiezingen gehouden. 36 staten en 3 Amerikaanse territoria kiezen een nieuwe gouverneur. Niet onbelangrijk, want als leiders van een Amerikaanse staat drukken gouverneurs een stevige stempel op het beleid.
In strijdstaat Pennsylvania veroorzaakt de Republikeinse kandidaat voor het gouverneurschap veel commotie. Doug Mastriano is een gepensioneerde legerkolonel, uiterst rechts politicus en notoir complotdenker. Hij leidde al protesten tegen de coronamaatregelen en steunde voormalig Amerikaans president Donald Trump in zijn poging om de resultaten van de presidentsverkiezingen in 2020 ongeldig te laten verklaren. Op 6 januari - de dag van de bestorming van het Capitool - was hij ook aanwezig vlak buiten het Capitool.
Volgens critici zou Mastriano als gouverneur wel eens zelf met de resultaten van de volgende presidentsverkiezingen kunnen sjoemelen. Zijn Democratische tegenkandidaat Josh Shapiro belooft bij winst de democratie en eerlijke verkiezingen te verdedigen. Mastriano ligt ver achter in de peilingen.
In januari 2021 zorgden super spannende Senaatsverkiezingen in de traditioneel conservatieve staat Georgia er uiteindelijk voor dat de Democraten de Senaat nipt voor zich konden winnen. Ook nu kijkt iedereen weer naar wat er gebeurt in Georgia.
De Democraat en predikant Raphael Warnock (53) - die vorige keer als eerste zwarte man ooit een Senaatszetel in Georgia kon bemachtigen - is kandidaat om zichzelf op te volgen. Ook de Republikeinen hebben dit keer een zwarte man als kandidaat afgevaardigd, de American football-legende Herschel Walker (60).
De twee mannen konden niet meer van elkaar verschillen. Democraat Warnock is vooral bekend als predikant in de kerk van Martin Luther King Jr. Republikein en sportheld Walker is door voormalig Amerikaans president Donald Trump overtuigd om in de race te stappen en heeft al meerdere schandalen achter zijn naam staan. Volgens de peilingen belooft het een nek-aan-nekrace te worden tussen Warnock en Walker.
Als geen van alle kandidaten op 8 november minstens 50 procent van de stemmen kan binnenhalen, moet er volgens de wet in Georgia een run-off, ofwel een tweede ronde, georganiseerd worden. In die tweede ronde mogen dan enkel de twee kandidaten deelnemen die de meeste stemmen behaalden. Het is dus mogelijk dat we de winnaar dinsdag nog niet meteen zullen kennen.
Marjorie Taylor Greene uit Georgia is niet alleen een lokaal, maar een nationaal fenomeen. De Republikeinse uiterst rechtse politica zit nog maar sinds 2021 in het Huis van Afgevaardigden, maar heeft in relatief korte tijd veel voorstanders - en minstens evenveel tegenstanders - verzameld.
Greene is een aanhanger van samenzweringstheorieën. Zo beweerde ze ooit dat bosbranden door joodse bankiers werden aangestoken vanuit de ruimte en dat schietpartijen op Amerikaanse scholen opgezet spel zijn. Ze gelooft ook in QAnon, de complottheorie die stelt dat de wereld bestuurd wordt door een samenzweerderige elite die zich onder meer schuldig maakt aan kindermisbruik.
De politica heeft Trump ook altijd gesteund in zijn pogingen om de resultaten van de presidentsverkiezingen ongeldig te laten verklaren en neemt het op voor de Trump-aanhangers die het Capitool bestormden.
"Ze gebruikt heel zware woorden", aldus Amerikacorrespondent Björn Soenens. "Zo vergeleek ze de Democraten ook al met de Gestapo, de geheime politie in nazi-Duitsland. Alleen verwarde ze de Gestapo met gazpacho, koude Spaanse soep."
De leider van de Republikeinen in de Senaat Mitch McConnel noemde Greene na haar aantreden "een kankergezwel voor de partij". Toch kan ze binnen haar partij ook op veel steun rekenen. "De Trump-vleugel domineert nog steeds de Republikeinse partij", zegt Soenens. "Extremisme is er in opmars en wordt mainstream: conservatieve politici zoals Greene leken uitzonderlijk en tijdelijk, maar dat blijkt helemaal niet het geval."
Haar Democratische tegenkandidaat Marcus Flowers zamelde miljoenen dollars in, zowel in Georgia als daarbuiten, om Greene te verslaan. Al lijken zijn pogingen voorlopig kansloos, want zo goed als alle peilingen wijzen erop dat Greene haar zitje in het Huis waarschijnlijk zal kunnen behouden.
Ook de gouverneursverkiezingen in Georgia krijgen veel aandacht. Alle ogen zijn gericht op de race tussen de Democrate Stacey Abrams en de Republikein Brian Kemp. Abrams wil de eerste zwarte vrouw in de Amerikaanse geschiedenis worden die een gouverneursverkiezing wint. Als activiste probeert ze zo zoveel mogelijk Amerikanen aan te sporen om naar de stembus te trekken, en zo dus haar wens in vervulling te laten gaan.
De Democratische overwinningen tijdens de verkiezingen in 2020 tonen dat Democraten de laatste jaren in de traditioneel conservatieve staat Georgia wel degelijk een kans maken, al suggereren de peilingen dat die kans voor Abrams wel eerder klein is. Abrams neemt het op tegen de zittende Republikeinse gouverneur Brian Kemp, die goede economische resultaten kan voorleggen. In 2018 verloor Abrams al eens van Kemp, erg nipt toen, en ook dit keer lijkt het erop dat Abrams het moeilijk zal krijgen.
Ook in de traditioneel Republikeinse staat Arizona moet er een nieuwe gouverneur gekozen worden. De Democratische kandidate Katie Hobbs neemt het op tegen de Republikeinse Kari Lake. Hobbs is sociaal werkster en is sinds 2019 de hoogste verkiezingsambtenaar in Arizona. De bevoegdheid van een "secretary of state" in een deelstaat: verkiezingen veilig en accuraat laten verlopen.
Haar tegenkandidaat Kari Lake is een bijzonder controversieel figuur, die het bijzonder goed doet in de peilingen. Als voormalig tv-anker van Fox News in Phoenix stond ze na de vorige presidentsverkiezingen volledig achter Donald Trump, toen die weigerde om de verkiezingsoverwinning van Joe Biden te erkennen. Ze verspreidde ook mee de boodschap dat er verkiezingsfraude gepleegd zou zijn.
Het mag dus niet verbazen dat Lake en Trump nog steeds twee handen op één buik zijn. Lake wordt zelfs al genoemd als mogelijke running mate, ofwel vicepresidentskandidaat, van Trump in de presidentsverkiezingen van 2024.
Als Lake de gouverneursverkiezingen in Arizona kan winnen, betekent dat dus een boost voor de Republikeinse partij. "Ze is in ieder geval bijzonder sterk in campagne voeren", weet Soenens. "Twintig jaar lang kwam ze als Fox-presentatrice de huiskamers van de mensen binnen."
Een verrassing in Ohio: nadat de Republikeinen er twee keer overtuigend de presidentsverkiezingen wonnen, is het nu toch opnieuw spannend tijdens de Senaatsverkiezingen in de strijdstaat in de Midwest.
De Republikeinse kandidaat is JD Vance (38), een durfkapitalist die bekend werd met zijn door Netflix verfilmde autobiografie "Hillbilly Elegy". Hij is gekend als "Never Trumper" die zijn kar volledig keerde en een echte Trump-fan werd. "JD is kissing my ass, hij wil mijn steun zo graag", zei Trump daar zelf ooit over.
De tegenkandidaat die het Vance lastig maakt, is de Democraat Tim Ryan (49), een ervaren parlementslid in het Huis die in 2020 ook kandidaat was voor de Democratische nominatie voor het presidentschap. JD Vance kan volgens experts nog steeds winnen, maar het zal spannender zijn dan eerst gedacht.
Tot slot zijn ook de gouverneursverkiezingen in Florida - traditioneel een strijdstaat - interessant om extra in de gaten te houden. De zittende Republikeinse gouverneur Ron DeSantis wil er zichzelf opvolgen en doet het in de peilingen beter dan zijn Democratische uitdager Charlie Crist, een voormalige Republikeinse gouverneur van Florida en huidig Congreslid.
DeSantis is bijzonder populair als Republikein en komt zo ook in het vaarwater van voormalig president Donald Trump terecht. Volgens analisten zou DeSantis wel eens net als Trump een gooi kunnen doen naar het Amerikaans presidentschap in 2024. De twee zouden het dan tegen elkaar opnemen in de voorverkiezingen.
Maar als Trump, die zelf van Florida is, op een Republikeinse kandidaat wil stemmen voor de gouverneursverkiezingen, dan zal hij nu toch op zijn toekomstige rivaal moeten stemmen. "Aanvankelijk steunde Trump hem, maar nu DeSantis steeds populairder wordt, kunnen hij en Trump niet meer door één deur", weet Soenens. "Trump kan het niet verdragen dat DeSantis in zijn zonlicht staat."
