Denemarken trekt vandaag naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen. Nog geen maand geleden kondigde sociaaldemocratisch premier Mette Frederiksen vervroegde verkiezingen aan nadat ze de steun van een van haar linkse gedoogpartners was verloren. Die nam het de regering kwalijk in het eerste jaar van de coronapandemie miljoenen nertsen te hebben laten afmaken, een beslissing waarvoor een juridische basis ontbrak. Om 20 uur worden de eerste resultaten verwacht.
Denen vervroegd naar stembus: gooit oud-premier Rasmussen politieke landschap overhoop?
Ann Willems
Gepubliceerd:
“Tijdens de tweede coronagolf in 2020 werd in Denemarken een mutatie van het coronavirus vastgesteld die gelinkt kon worden aan nertsen”, blikt VRT NWS-journalist Bram Vandeputte terug in de tijd. “In het land worden namelijk miljoenen nertsen gekweekt. Ze werden allemaal afgemaakt, maar daarbij liep een en ander mis. Zo kwamen de karkassen weer naar boven, en was er geen wettelijke basis.”
“Sociaaldemocratisch premier Mette Frederiksen kreeg voor deze beslissing veel kritiek te verduren, en er volgde ook een kritisch rapport. De sociaalliberalen, een van haar gedoogpartners, stelden daarop een ultimatum: ofwel organiseerde Frederiksen nieuwe verkiezingen, ofwel trokken ze hun steun in.” En zou de regering dus vallen.
Conner Rousseau
Het Deense politieke landschap bestaat uit twee blokken: een links en een rechts. “Gebouwd rond de twee grootste partijen: de sociaaldemocraten en de conservatief-liberalen”, zegt Vandeputte in "De ochtend" op Radio 1. “Die eerste lijken in de peilingen stand te houden met 25 procent, tegenover 26 procent tijdens de verkiezingen in 2019. De conservatief-liberalen krijgen dan weer klappen: zij moeten het in de peilingen met 13 procent doen, tegenover 23 procent drie jaar geleden.”
Dat de sociaaldemocraten de grootste blijven, heeft volgens Vandeputte veel met traditie te maken. “De partij is – in tegenstelling tot in andere Europese landen – nooit volledig ingestort. Hun dieptepunt was 24,8 procent in 2011. In 2019 hebben ze bovendien voor een links-economisch beleid gekozen, maar dan wel gekoppeld aan een streng migratiebeleid. Een ontwikkeling waar partijen in andere landen met veel interesse naar hebben gekeken. Ook Conner Rousseau (Vooruit) is een paar keer in Denemarken op bezoek geweest.”
Vervroegde verkiezingen in Denemarken: "Nieuwe centrumpartij zou kingmaker kunnen zijn"
Een keuze die het links blok meer stemmen opleverde. “De sociaaldemocraten kregen er kiezers bij die vroeger op radicaal-rechts stemden en de kiezers die ze verloren, trokken naar nog linksere partijen. Al betekent het niet dat de radicaal-rechts in Denemarken van tafel is geveegd: samen halen ze nog steeds zo’n 15 procent.”
Rasmussen
De tweedeling tussen links en rechts heeft jarenlang gewerkt, maar Vandeputte ziet hoe het systeem nu vastloopt. “Geen enkel blok haalt volgens de peilingen een meerderheid: links krijgt 47 procent, rechts 43. De overige 10 procent zijn voor de Moderaten, de nieuwe centrumpartij van oud-premier Lars Rasmussen. Hij zou wel eens kingmaker van dienst kunnen zijn.”
In buurland Zweden wonnen onlangs de sociaaldemocraten, maar uiteindelijk kwam er een rechtse regering die in het parlement gedoogsteun krijgt van een uiterst-rechtse partij. Is een gelijkaardig scenario in Denemarken mogelijk? “De verhoudingen liggen er anders. De sleutel was in Zweden in handen van radicaal-rechts, in Denemarken is die rol weggelegd voor de centrumpartij van Rasmussen. De kans is groter dat er volledig wordt gebroken met de blokken en ze een soort van centrumpartij krijgen, gevormd met verschillende partijen, dan het een rechtse gedoogconstructie wordt.”
Om 20 uur gaan de stembussen dicht en worden de eerste exitpolls verwacht.
