Einde van een tijdperk in Antwerpen: LGBTQIA+-boekhandel Kartonnen Dozen sluit de deuren

Kartonnen Dozen is een begrip bij de LGBTQIA+-gemeenschap. Mensen vonden er allerlei boeken over het thema en konden er ook hun verhaal kwijt. "Uitbaatster Johanna Pas heeft een lans gebroken voor de representatie van onze community in de literatuur", zegt Heylighen. "Je vond er boeken waarin je jezelf kon herkennen. Ze ondersteunde ook auteurs die rond het thema schreven en heel belangrijk, ze maakte van de winkel een plek waar gelijkgezinden elkaar konden ontmoeten."

De winkel was de opvolger van 't Verschil, de eerste gay boekhandel in de Benelux. Die werd in 1996 opgericht door Bart de Smedt. Johanna Pas was een medewerkster van het eerste uur en nam de zaak over, toen De Smedt er na 20 jaar mee wou stoppen. De boekhandel verhuisde van de binnenstad naar de Zurenborgwijk in Antwerpen en kreeg een nieuwe naam, "Kartonnen dozen", een verwijzing naar de succesvolle roman van Tom Lanoye over zijn jeugd en zijn eerste allesverterende liefde.

Pas maakte van de boekhandel een zaak waar alle vormen van culturele expressie waarin lesbiennes, homo’s, bi’s, transgenders en queers een rol spelen onderdak vonden. Naast boeken vonden klanten er ook tijdschriften, dvd's, flyers en brochures. Er werden ook lezingen en workshops georganiseerd. Kartonnen Dozen gaf ook boeken uit. 

Dat de zaak vandaag de deuren sluit, komt door een samenloop van omstandigheden. Kartonnen Dozen moest sowieso verhuizen, omdat het pand waarin de winkel zich bevindt verkocht wordt. Een nieuwe, betaalbare locatie vinden, was volgens de uitbaters niet evident wegens de hoge huurprijzen en energiekosten. 

Daarnaast draaide een poging om een overnemer te vinden op niets uit. Omdat Johanna Pas ernstig ziek is, was het de bedoeling dat mede-uitbaatster Ulka Delbroeck de zaak samen met iemand anders zou voortzetten als coöperatieve vennootschap. Hoewel veel mensen coöperant wilden worden, werd er geen tweede overnemer gevonden. 

Vandaag kan iedereen nog voor een laatste keer langsgaan. "We zijn zoals gebruikelijk open van 12 tot 18 uur en we gaan eruit met een knaller", klinkt het. Johanna Pas zal een queer sprookje voorlezen en ook Tom Lanoye komt langs. Hij zal als laatste de deur van de winkel achter zich dichttrekken. 

Mensen die op zoek zijn naar LGBTQIA+-literatuur kunnen in Antwerpen nog steeds terecht in de Holebibib. "Sinds deze zomer is er ook een nieuwe boekhandel in Gent die gespecialiseerd is in feministische en queer literatuur, Rokko", zegt Heylighen. "In Brussel vind je het Franstalige TULITU."

Tijdens zijn afscheidsspeech wees Tom Lanoye op het belang van dit soort plekken. "We sluiten deze winkel met spijt, maar we weten hoe belangrijk hij is geweest. Iemand anders zal en moet de fakkel overnemen. Het is niet zo dat er nu een tijdperk voorbij is. Dat het allemaal niet meer nodig is. Deze initiatieven zullen belangrijk blijven."