Een blik tomatensoep gooien op een Van Gogh, aardappelpuree op een Monet, en nu een hoofd vastlijmen aan "Meisje met de parel" van Vermeer: klimaatactivisten zetten de laatste tijd kostbare kunst in het middelpunt van hun acties. Een effectieve manier van protest, of gooien ze daarmee hun eigen ruiten in? "De acties zijn enerzijds geslaagd, want er wordt over gepraat, anderzijds kan je je afvragen of dit de beste manier is."
Tomatensoep over een Van Gogh of je hoofd vastlijmen op een Vermeer: kunnen activisten op deze manier aandacht eisen voor klimaat?
Twee klimaatactivisten hebben vandaag actiegevoerd in het Mauritshuis in Den Haag, een museum met kunst uit de Nederlandse Gouden Eeuw. Daar hangt ook het beroemde schilderij "Meisje met de parel" van Johannes Vermeer. Een Belgische klimaatactivist lijmde zijn hoofd vast aan het schilderij (dat achter glas zat) terwijl een tweede een blik tomaten over zijn hoofd uitkieperde: "Ben je verontwaardigd als je zoiets moois voor je ogen ziet verwoest worden? Goed! Waar is dat gevoel wanneer je ziet dat de planeet verwoest wordt?", schreeuwt hij uit.
Het is niet de eerste actie van deze aard. Twee weken geleden haalden twee meisjes de wereldpers, omdat ze een blik tomatensoep over het schilderij "Zonnebloemen" van Van Gogh gooiden, daarna werd ook een schilderij van Monet in een museum in Duitsland bekogeld met aardappelpuree.
Is dit nu een "goede" manier van protesteren? "Dit wekt ambivalente gevoelens op", zegt socioloog Walter Weyns van de Universiteit Antwerpen in "De wereld vandaag" op Radio 1. "Het klimaat is kwetsbaar, en dan is het vreemd dat iets kwetsbaars zoals kunst er ook aan moet geloven."
Kunst heeft niets te maken met het klimaat, wat moeten we dan van deze acties maken? "Dat verwoorden de activisten ook zelf. Ze willen dat de verontwaardiging die mensen voelen bij het (schijnbaar) beschadigen van zo'n mooi schilderij, zich verplaatst naar verontwaardiging voor het klimaat", zegt Weyns.
Jezelf vastkleven aan kunst als vorm van protest: zinvol of kans op averechts effect?
"Maar dat kan net zo goed averechts werken. Tijdens de actie en ook op sociale media achteraf is te zien hoe de verontwaardiging zich vooral op de actievoerders zelf richt. Een deel van de mensen ziet alleen maar hoe het kunstwerk wordt geraakt, ze vinden de actievoerders alleen maar roekeloze aandachtszoekers."
In dat opzicht maakt de socioloog een vergelijking met een actie van meer dan een halve eeuw geleden: "Toen stal een man met het pseudoniem "Tijl van Limburg" ook een schilderij van Vermeer, om aandacht te vragen voor een hongersnood in het huidige Bangladesh. Hij kon toen wel op veel sympathie rekenen van mensen, hoewel hij het schilderij uit z'n lijst had gesneden, en dus wel had beschadigd."
"De vraag is wat het effect van deze acties zal zijn op langere termijn. Je kan bijvoorbeeld de voorzichtige vergelijking met de sufragettes maken: die klonken zich vast aan allerlei hekken, dat lokte toen ook veel verontwaardiging uit. Maar uiteindelijk hebben ze wel hun doel bereikt en is de kieswet veranderd. De klimaatactivisten willen ook obstakels opwerpen, ons pad blokkeren, opdat we zouden gaan nadenken. Of dat ook zal werken, durf ik niet te voorspellen", aldus Weyns.
Nood aan eenduidige boodschap
Professor persuasieve communicatie aan de KU Leuven Tim Smits twijfelt eraan of de boodschap van de klimaatactivisten wel aankomt bij het publiek. "We praten bijna alleen maar over de actie, en niet over de inhoud van de boodschap. De actie leidt net af", zegt hij in "Laat". Na verschillende soorten acties, waaronder de vele klimaatmarsen, lijkt dit een nieuwe manier om de aandacht te trekken, maar "daar ligt volgens mij het probleem bij de klimaatbeweging", meent Smits. "Er is geen eenduidige boodschap. En die boodschap zou het algemene publiek moeten overtuigen dat ze een verschil kunnen maken."
