Op 26 oktober 2002, exact 20 jaar geleden, werd een einde gemaakt aan de bloedige gijzeling in het Doebrovka-theater in de Russische hoofdstad Moskou. Zeker 40 Tsjetsjeense terroristen hielden er drie dagen lang de meer dan 800 bezoekers van het theater gegijzeld. Russische autoriteiten maakten een bruut einde aan de gijzeling door een giftig gas in het ventilatiesysteem te blazen. De tol van de tussenkomst was erg zwaar: zeker 131 mensen kwamen om het leven.
Dodelijke inschattingsfout met verdovend gas: 20 jaar geleden stierven meer dan 130 mensen bij gijzeling in Doebrovka-theater in Moskou
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
De zaal van het Doebrovka-theater was op de avond van 23 oktober volledig uitverkocht. Meer dan 800 mensen kwamen er kijken naar de musical Nord-Ost, een fictief verhaal over de ontdekking van een archipel in het noorden van Rusland. Rond 21 uur drongen zeker 40 zwaarbewapende en gemaskerde terroristen de theaterzaal binnen. Bij hen zouden ook leden van de "Zwarte Weduwe" zijn geweest, een groep vrouwelijke zelfmoordterroristen met bomvesten aan. In het theater werden het volledige publiek en de cast van de musical gegijzeld. Sommige acteurs slaagden erin om te ontsnappen door een openstaand raam en waarschuwden de politie.
Een onmogelijke eis
De aanvallers waren Tsjetsjeense terroristen die deel uitmaakten van de islamitische separatistische groepering van Tsjetsjenië. De groep werd geleid door Movsar Barayev, de neef van een gedode rebellencommandant. Zijn moeder kwam om toen ze een zelfmoordaanslag pleegde. De Tsjetsjeense terroristen eisten de onvoorwaardelijke terugtrekking van de Russische troepen uit hun land. Zo hoopte de groepering een einde te maken aan de Tweede Tsjetsjeense Oorlog.
De Tweede Tsjetsjeense Oorlog, een kort overzicht...
Bij de val van het communisme begin jaren 90 is er in de deelrepubliek Tsjetsjenië al enkele jaren meer godsdienstvrijheid en dus ook meer ruimte voor de islam. Maar als het grote Rusland uiteen valt, neemt de extreme islamisering toe, samen met het separatisme. De oorlog begint in augustus 1999 als de Tsjetsjeense islamitische strijders een andere republiek binnenvallen, Dagestan, en er de onafhankelijkheid uitroepen, maar ook de heilige oorlog verkondigen tot alle ongelovigen verdwenen zouden zijn.
Geen twee maanden later vallen Russische troepen Tsjetsjenië binnen en nemen er opnieuw de controle. Het is het begin van een oorlog die 10 jaar zal duren en die gekenmerkt wordt door zware oorlogsvoering in Tsjetsjenië zelf.
De hoofstad Grozny wordt herleid tot puin maar er zijn die tijd ook verschillende terroristische aanslagen door Tsjetsjeense separatisten in Rusland zelf.
"Toen hen verteld werd dat een terugtrekking van de troepen onrealistisch was op zo'n korte termijn, eisten de gijzelnemers de onmiddellijke stopzetting van het gebruik van artillerie en luchtmacht door het Russisch leger. Daarnaast wilden ze een publiekelijke verklaring van Russisch president Vladimir Poetin waarin hij beloofde het einde van de oorlog na te streven", vertelde de assistent van het Kremlin Sergei Yastrzhembsky. Die eerste eis werd aanvankelijk ingewilligd, want Rusland stopte met het gebruik van zware wapens in Tsjetsjenië tot 28 september.
"Niemand zal het gebouw levend verlaten"
Russische veiligheidsdiensten omsingelden het gebouw, maar beweerden dat ze niet zouden binnenvallen zolang de gijzelnemers geen gijzelaars zouden doden. Maar in de ochtend van 26 oktober besloten de autoriteiten het gebouw toch binnen te vallen. Via het ventilatiesysteem werd gas het gebouw in geblazen. In het theater reageerde men in paniek op de verrassingsaanval. Ook Anna Adrianova, een correspondente voor een Russische krant, werd gegijzeld door de Tsjetsjeense terroristen. Angstig belde ze een lokaal radiostation op, een telefoongesprek dat live op de radio uitgezonden werd.
"Het lijkt erop dat de Russen met iets starten. Ik smeek u, geef ons een kans. Als je iets kan doen, doe het dan! Ik weet niet welk gas er gebruikt wordt, maar ik zie hun reacties (van de gijzelnemers). Ze willen niet dat we sterven. Onze gezaghebbers willen dat niemand het gebouw levend verlaat? Ik weet het niet zeker, maar we zien het en voelen het. We ademen door onze kleren. Onze overheid heeft beslist dat niemand hier levend uitkomt."
De voorspelling van Anna leek grotendeels te kloppen. Sommige terroristen droegen gasmaskers en schoten blind op de Russen die zich buiten het gebouw verschansten. Na een halfuur werd de aanval ingezet. Een hevig vuurgevecht brak uit tussen de Russische politiediensten en de overgebleven Tsjetsjeense militanten. Uiteindelijk werden alle gijzelnemers gedood, al beweren sommige media dat enkele gijzelnemers nog zouden leven.
Een groot bloedbad
Samen met de gijzelnemers stierven naar schatting ook zeker 130 gijzelaars. Sommige bronnen beweren zelfs dat er 300 slachtoffers vielen. De geïnjecteerde hoeveelheid slaapgas was zo groot dat veel gijzelaars daardoor om het leven kwamen. Ze werden na de inval levenloos uit het gebouw gedragen en kwamen nooit meer bij. Men weet nog steeds niet exact welk gas de Russische autoriteiten gebruikt hebben, maar sommige experts menen dat het een gas was op basis van fentanyl, dat honderd keer krachtiger is dan morfine. In 2011 besliste het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat Rusland de 64 nog levende slachtoffers en nabestaanden van het drama moest compenseren.
Volgens de overlevenden en nabestaanden gebruikten de Russische veiligheidstroepen die de operatie uitvoerden, buitensporig geweld, waardoor ze blijvend letsel opgelopen hebben. Het Hof bepaalde dat Rusland de reddingsoperatie onvoldoende had gepland en slecht heeft uitgevoerd. Rusland moet daarom elke klager tussen 9.000 en 66.000 euro betalen. In totaal komt dat voor de 64 klagers neer op een bedrag van 1,25 miljoen euro.
In 2004 vond er in Rusland opnieuw een gijzeling plaats door Tsjetsjeense terroristen, dit keer in een school in Beslan. Ook toen organiseerden Russische veiligheidstroepen een gewelddadige reddingsoperatie. 334 mensen kwamen daarbij om het leven, onder wie 186 kinderen.
Gijzeling van het Dubrovka-theater in Moskou 20 jaar geleden herdacht
