De hoge prijzen voor gas en elektriciteit roepen heel wat vragen op bij onze kijkers, lezers en luisteraars. Op welke steunmaatregelen voor energie heb je recht? Hoe krijg je zicht op je eindafrekening? En wat als je je energiefactuur niet meer kan betalen? We beantwoorden de meest gestelde vragen.
Steunmaatregelen
1. Wat is het sociaal tarief voor energie?
Heel wat mensen en gezinnen hebben recht op een sterk verlaagd tarief voor elektriciteit en aardgas. Dat tarief wordt de "sociale maximumprijs" of het "sociaal tarief" genoemd. Het sociaal tarief is geen vast tarief, maar het is wel zeer voordelig ten opzichte van de gewone prijzen.
2. Heb ik recht op het sociaal tarief?
Om het sociaal tarief te krijgen, moet iemand in je gezin een bepaalde uitkering of tegemoetkoming krijgen, zoals een leefloon of een tegemoetkoming voor mensen met een handicap. Ook mensen die in een sociale huisvesting wonen, hebben er recht op als ze in een gebouw wonen waar de verwarming op aardgas gemeenschappelijk geregeld is. Op deze pagina kan je opzoeken of je voldoet aan de voorwaarden voor een sociaal tarief.
Sinds de coronacrisis is het sociaal energietarief uitgebreid en hebben ook heel wat gezinnen met een lager inkomen er (tijdelijk) recht op. Het gaat dan specifiek om mensen die ook een zogenoemde "verhoogde tegemoetkoming" hebben van het ziekenfonds. Hier kan je bekijken of je in aanmerking komt voor een verhoogde tegemoetkoming.
3. Hoe vraag ik het sociaal tarief aan?
Het sociaal tarief voor elektriciteit en aardgas wordt normaal automatisch toegekend door je energieleverancier. Als dat niet het geval is, kan je een papieren attest aanvragen bij de instantie waar je je uitkering of tegemoetkoming krijgt. Dat kan bijvoorbeeld het OCMW, je ziekenfonds of de Federale Pensioendienst zijn. Bezorg dit attest vervolgens aan je energieleverancier.
4. Wat is het basispakket voor energie?
Het basispakket voor energie is een financiële tegemoetkoming, van november tot en met maart, voor mensen met een laag of middeninkomen die te veel verdienen om het sociaal tarief te krijgen.
De tegemoetkoming bedraagt 135 euro per maand voor gas en 61 euro per maand voor elektriciteit. Alle mensen met een variabel contract of een vast contract sinds oktober 2021 zullen sowieso dat basispakket krijgen, behalve diegenen met een sociaal tarief. Ook de hoogste inkomens kunnen niet op de volledige tussenkomst rekenen. Wie te veel verdient, moet achteraf een deel terugbetalen via de belastingen (hoe dat juist zit, lees je in dit artikel).
"De energiecheque zelf komt er vanaf december, maar het totaalbedrag zal hetzelfde blijven", verduidelijkt De Croo. "De cheque geldt voor vijf maanden, voor een totaalbedrag van ongeveer 1.000 euro. Dat zal nog niet op de factuur van november staan, maar dubbel op die van december."
Maar wat als het voorschot dat je elke maand betaalt lager is dan de korting die je krijgt? In dat geval wordt het verschil verrekend via een "creditnota". De leveranciers zullen er met andere woorden voor zorgen dat het geld op je rekening verschijnt.
5. Heb ik recht op het basispakket voor energie?
Het basispakket geldt niet voor wie al recht heeft op een sociaal tarief. Dat betekent dat er ook inkomensvoorwaarden verbonden zijn aan de tegemoetkoming.
Voor alleenstaanden zonder personen ten laste wordt de grens een netto belastbaar jaarinkomen van 62.000 euro, voor koppels wordt die grens 125.000 euro. Per persoon ten laste komt daar 3.700 euro bij. Voor alleenstaanden zou dat overeenkomen met een netto maandinkomen van ongeveer 3.000 euro, voor koppels gaat het om ongeveer 5.000 euro netto per maand.
6. Hoe vraag ik het basispakket voor energie aan?
In principe wordt de energiesteun automatisch verrekend via de voorschotfactuur. Je moet in eerste instantie dus helemaal niets doen. Al is het wel verstandig om na te kijken of jouw energieleverancier over je juiste gegevens beschikt.
"Het is heel belangrijk dat de gegevens op je contract overeenkomen met de gegevens in het rijksregister", zegt Lien Meurisse van de federale overheidsdienst Economie. "Als je gebruikmaakt van je roepnaam, je tweede naam of er staat een schrijffout in je adres, dan zal dat niet overeenkomen en dan gaan we die betaling niet automatisch kunnen laten gebeuren."
Meurisse raadt iedereen dus aan om zijn of haar gegevens nog eens grondig na te kijken. Maar ook voor wie de korting niet automatisch krijgt, is er een oplossing. Vanaf 23 januari 2023 zul je zelf nog een aanvraag kunnen indienen bij de overheid.
7. Heb ik recht op steun als ik geen gas gebruik, maar met accumulatoren (elektrisch) verwarm?
Wie met accumulatoren verwarmt, krijgt op dit moment enkel een tegemoetkoming voor het elektriciteitsverbruik.
8. Heb ik recht op steun als ik met pellets verwarm?
Wie zijn woning verwarmt met een pelletkachel, krijgt een premie van 250 euro. De maatregel is nog niet in detail uitgewerkt, het is nog niet duidelijk tot wanneer de aanvraagperiode loopt. Uiteraard zal hier ook een bewijs van levering van pellets worden gevraagd.
9. Heb ik recht op steun als ik met een warmtepomp verwarm?
Wie met een warmtepomp verwarmt, krijgt op dit moment enkel een tegemoetkoming voor het elektriciteitsverbruik.
10. Heb ik recht op steun als ik met stookolie of propaan verwarm?
Wie verwarmt met stookolie of propaan kan de verhoogde stookoliecheque aanvragen. Die bedroeg aanvankelijk 225 euro, maar is intussen verhoogd tot 300 euro. De toelage is eenmalig en voor elk huishouden waaraan een leverancier tussen 15 november 2021 en 31 maart 2023 huisbrandolie (stookolie) of propaan in bulk heeft geleverd voor de verwarming van zijn hoofdverblijf. De termijn om de premie aan te vragen bij de FOD Economie loopt tot eind maart 2023.
De stookoliecheque aanvragen kan zowel online als op papier. Voor de aanvraag via het internet moet je je wel digitaal kunnen identificeren met bijvoorbeeld een identiteitskaartlezer of itsme. De papieren versie voor een individuele woning vind je hier , die voor een woning in een gemeenschappelijke eigendom vind je hier . Online aanvragen worden wel sneller verwerkt.
11. Heb ik recht op steun als ik samenwoon met mijn partner, maar niet getrouwd ben?
Ja, dat heb je. Per elektriciteits- en gasaansluiting wordt één bedrag toegekend (respectievelijk 61 en 135 euro per maand). Het hangt er dus van af op welke naam de contracten voor gas en elektriciteit staan. Het netto belastbaar inkomen van de betrokken partner geldt als basis.
12. Wat houdt de verwarmingspremie in?
In februari besliste de federale regering om élk huishouden dat op 31 maart 2022 een residentieel elektriciteitscontract had, een verwarmingspremie van 100 euro toe te kennen.
De premie wordt automatisch toegekend via de energieleverancier, maar in bepaalde gevallen lukt dat niet. Wie de premie niet ontvangen heeft, kan tot en met 1 november, via deze link , een aanvraag doen.
13. Kan ik ook genieten van het sociaal tarief, het basispakket of de verwarmingspremie als ik in een appartement woon met een gemeenschappelijke teller?
Als je geen eigen teller hebt, en dus geen eigen contract hebt afgesloten met een energieleverancier, kan je op dit moment niet genieten van het sociaal tarief. De regering heeft wel beloofd dat ze snel aan een oplossing werkt, zodat bewoners met een gezamenlijke installatie toch recht kunnen hebben op een sociaal tarief.
Energiecontracten
1. Wat is het verschil tussen een variabel en een vast contract?
Met een vast tarief betaal je gedurende de hele looptijd van het contract dezelfde prijs voor gas en/of elektriciteit, los van de schommelingen van de markt. Wat enigszins kan veranderen, zijn de prijzen voor distributie, heffingen of nettarieven. Als die stijgen, wordt dat doorgerekend naar de klant.
Met een variabel tarief is de berekening moeilijker te maken. De prijs van je gas en/of elektriciteit evolueert mee met de groothandelsprijzen. Gaat de marktprijs omhoog of omlaag, dan zal ook de prijs van je gas en/of elektriciteit stijgen of dalen. Je geeft één keer per jaar je meterstanden door. Op basis van dat getal, gebruikt de leverancier een wegingssysteem om je verbruik te spreiden over het jaar.
2. Waarom kan ik geen vast contract meer afsluiten?
Door de hoge marktprijzen en prijsschommelingen is het voor leveranciers zeer risicovol om nu nog contracten met vaste prijzen aan te bieden. Energieleveranciers moeten voor elke nieuwe klant energie aankopen voor de duur van het contract. Maar als de marktprijzen voortdurend stijgen, dreigt de aankoopprijs van je leverancier hoger te worden dan de vaste verkoopprijs die hij met jou heeft afgesproken. De leveranciers maken dan verlies op het vaste contract.
3. Kan mijn energieleverancier eenzijdig mijn vast contract aanpassen naar een variabel contract?
Neen. Zolang je contract met vast tarief loopt, kan dat niet. Als energieleveranciers dit toch doen, kan je best contact opnemen met hen of de ombudsdienst voor energie .
4. Komen vaste contracten ooit nog terug?
"Dat zal afhangen van de markt", legt onze energie-expert Luc Pauwels uit. "Als dat voor de leveranciers interessant wordt, zullen die vaste contracten weer verschijnen." Wanneer zal dat dan zijn? "Als de energieprijzen bijzonder laag staan en nog verder dreigen te dalen."
5. Hoe kan ik de tarieven van energieleveranciers vergelijken?
De V-test of de VREG-test is de prijsvergelijker voor elektriciteit en aardgas van de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt. Via die simulator vergelijk je de contracten van de verschillende energieleveranciers en vind je het goedkoopste aanbod voor elektriciteit en aardgas.
6. Wanneer pas ik best mijn voorschot aan?
"Bij een vast contract kan je je voorschot niet aanpassen: de prijs ligt nu eenmaal vast", antwoordt onze energie-expert Luc Pauwels. "Afhankelijk van wanneer je je contract hebt afgesloten zal de prijs van het voorschot hoger of lager liggen. Als je bijvoorbeeld een vast contract hebt afgesloten op het moment dat de energieprijzen recordhoogtes bereikten, zoals in september, betaal je meer dan wanneer je een vast contract hebt afgesloten in de lente van het jaar. Je kan hoogstens je vast contract opzeggen en een ander contract zoeken: dat kan je na één maand."
"Het is opletten bij variabele contracten", gaat Pauwels verder. "Als je in september een variabel contract nieuw hebt afgesloten, zit je op die torenhoge prijzen. Dan kan je een kwart van je voorschot naar beneden aanpassen. Bij de andere variabele contracten, afgesloten vóór september, heeft dat geen zin: die zijn nog altijd goedkoper dan de huidige prijs."
Leveranciers zijn niet verplicht om hun klanten toe te laten hun voorschot te verlagen, zegt Luc Pauwels nog. "Het kan alle kanten op. Er zijn leveranciers die zeggen dat het in het eerste jaar niet zal lukken, mogelijk omdat ze nog niet over verbruiksgegevens beschikken, dan willen ze wat afwachten. Sommige beperken de verlaging tot maximaal 10 of 20 procent."
7. Is het voordeliger om mijn energiefactuur maandelijks af te rekenen?
Met een maandelijkse afrekening betaal je je werkelijke gas- en elektriciteitsverbruik van de afgelopen maand. Je werkt dus niet meer met voorschotfacturen en een jaarafrekening. Sinds april kan je in ons land voor een maandelijkse afrekening kiezen. Er zijn wel twee voorwaarden. Je moet een digitale meter hebben én klant zijn bij een grote energieleverancier als Engie, Luminus, Mega, Total Energies of Eneco. Ze bieden de mogelijkheid, maar je moet het wel zelf aanvragen. Kleinere leveranciers mogen de optie aanbieden, maar zijn daar niet toe verplicht.
Of je je energiefactuur nu maandelijks afrekent of kiest voor een variabel contract met maandelijkse voorschotfacturen en een eindafrekening, het komt op hetzelfde neer. Het grote voordeel aan een maandelijkse afrekening is dat je op elk moment een goed zicht hebt op je energiefactuur en niet pas na een jaar voor verrassingen komt te staan. Hou er wel rekening mee dat met een maandelijkse afrekening je facturen tijdens de koude wintermaanden een pak hoger zullen zijn dan in de zomer.
8. Hoe houd ik zicht op mijn energieverbruik en eindafrekening?
Als je op het einde van het jaar niet voor onaangename verrassingen wilt komen te staan, kan je best goed zicht houden op je energieverbruik. Heb je een digitale meter? Dan heeft de Vlaamse netwerkbeheerder Fluvius een handige tool, MyFluvius . Daar kan je elke dag je verbruiksgegevens voor zowel elektriciteit als aardgas raadplegen.
Heb je nog een mechanische meter? Via de verbruikswijzer kan je je meterstanden voor elektriciteit en aardgas ingeven en maandelijks opvolgen. Je kan jouw verbruik ook vergelijken met het verbruik van een gemiddeld gezin.
9. Is het verstandig om iedere maand te veranderen van energieleverancier, zodra ik een goedkoper tarief vind?
"Dat vraagt bijzonder veel werk", zegt VRT NWS-journalist Luc Pauwels. "En die inspanning zal het rendement niet waard zijn. Er zijn wel prijsverschillen tussen energieleveranciers, maar momenteel zijn die niet meer zo groot."
10. Hoe weet mijn energieleverancier wat ik per maand verbruik?
Je energieleverancier schat op basis van standaardprofielen in hoeveel je per maand verbruikt. Die inschatting kan natuurlijk afwijken van je effectieve verbruik. Tijdens de koude wintermaanden zal je energieverbruik hoger liggen dan in de zomer.
11. Mag mijn energieleverancier zomaar voorschotten verhogen?
Onze energie-expert Luc Pauwels is stellig. "Bij een vast contract absoluut niet. Dan spreek je een prijs af voor één, twee of – als je geluk hebt – drie jaar. Een tariefwijziging mag alleen aan het einde van je contract. Pas wanneer dat contract afloopt, mag de leverancier een nieuw contract voorstellen.”
"Heb je een variabel contract, dan is het deels een ander verhaal", gaat Pauwels verder. "Maandelijks kan je je tarief wijzigen, maar ook hier mag een energieleverancier je niet dwingen om je voorschotfactuur te verhogen. Voorstellen staat vrij en de kans bestaat dat je voor onaangename verrassingen komt te staan met je eindfactuur als je dat niet doet."
12. Als ik verhuis, moet ik dan een nieuw energiecontract afsluiten?
Neen, je energiecontract kan gewoon met je mee verhuizen. Al moet je je energieleverancier wel snel op de hoogte brengen. Maak hiervoor gebruik van een energieovernamedocument . Dit document zorgt ervoor dat er later geen onenigheid kan ontstaan over meterstanden.
13. Wat als ik mijn energiefactuur niet meer kan betalen?
Volgens Marc Van Den Bosch, directeur-generaal van de Federatie van Belgische Elektriciteits- en Gasbedrijven (FEBEG) neem je best contact op met je leverancier. "De meeste leveranciers bieden nog altijd gratis betaalplannen aan. Voor wie de problemen nog groter zijn, bestaat er de doorverwijzing naar het OCMW. Het voordeel daarvan is dat er een realistisch afbetalingsplan komt, wat de leverancier ook een zekerheid biedt." Ook Netwerk tegen Armoede raadt aan om bij aanhoudende problemen hulp te zoeken bij het OCMW in jouw stad of gemeente.
Energieprijs
1. Waaruit bestaat mijn energiefactuur?
De energiefactuur bestaat ruwweg uit drie onderdelen. Het eerste onderdeel is de energiekost. Dat is de prijs voor het gas en de elektriciteit zelf. Op een gasfactuur bedraagt die momenteel ruim 88 procent van de totale kost. Bij een elektriciteitsfactuur gaat zowat 75 procent naar de kostprijs van de elektriciteit zelf.
Dan heb je de nettarieven, dat is de prijs die je betaalt voor het transport van het gas of de elektriciteit over pijpleidingen of kabels tot bij je thuis. Bij elektriciteit maken die zowat 8,5 procent uit van de totale kost. Bij gas is dat ongeveer 4,5 procent.
Daarnaast zijn er nog allerhande heffingen, taksen, accijnzen en bijdragen voor hernieuwbare energie. Een deeltje daarvan zit ook verborgen in de transportkosten en een stukje van de energieprijs zelf, maar als je ze eruit licht, nemen ze samen met de btw zowat 15,7 procent in beslag van de elektriciteitsfactuur. Voor gas is dat ongeveer 7,5 procent.
2. Hoe wordt de prijs van elektriciteit bepaald?
De prijs van elektriciteit wordt bepaald door de duurste elektriciteitscentrale. Omdat de prijs van gas zo hoog staat, zijn de duurste elektriciteitscentrales diegene die op gas gestookt zijn.
Als de gasprijs daalt, zal dus ook de prijs van elektriciteit afnemen.
3. Waarom staan de energieprijzen zo hoog?
Eén van de belangrijkste verklaringen is de oorlog in Oekraïne en het afsluiten van de Russische gastoevoer naar Europa, onder meer via de Nordstream 1-pijpleiding. Maar de energiecrisis begon eigenlijk al in het najaar van 2021, door de heropleving van de economie na de coronakopzorgen in 2020. Alle landen waren op dat moment op zoek naar schaars gas. Bovendien was de aanvoer naar Europa verstoord door onderhoudswerken op Noorse boorplatforms, was Nederland zijn gasontginning aan het afbouwen én waren de wintervoorraden in Europa na het koude voorjaar van 2021 niet voldoende aangevuld. Deze "perfecte storm" zorgde voor een eerste prijsschok vorig jaar. Tel daar nog eens de impact van de oorlog in Oekraïne bij en je bekomt de hoge energieprijzen van vandaag.
4. Waarom stijgen de prijzen van energieleveranciers die 100% groene stroom leveren?
Bij producenten die groene stroom leveren, door zonnepanelen en windmolens, gaan de elektriciteitskosten niet omhoog. Tenzij ze onvoldoende groene stroom kunnen opwekken, door bijvoorbeeld te weinig wind of zon. Dan moeten de leveranciers dure elektriciteit aankopen op de markt.
Omdat groenestroomleveranciers je altijd energie moeten kunnen aanbieden, mogen ze dankzij het toegepaste prijsmechanisme van de elektriciteitsmarkt, de meerkosten in rekening brengen.
5. Hoelang zal deze energiecrisis nog duren?
"Men koopt heel veel energie maanden tot jaren vooruit”, antwoordt energie-expert Luc Pauwels. “Je ziet dat de prijzen voor volgend jaar nog altijd zeer hoog staan. Die moeten we natuurlijk allemaal slikken. Onze facturen zullen daardoor komend jaar, en waarschijnlijk ook in de jaren nadien, redelijk hoog blijven. Maar dat zal niet eeuwig aanslepen: uiteindelijk zullen de prijzen dalen." Maar of we ooit op de niveaus zullen terechtkomen van een paar jaar geleden? "Zeer twijfelachtig."
Tips & tricks
Hoe weet je welke toestellen in huis het meest verbruiken? Klik op deze link.
Benieuwd hoe jouw gemeente helpt je torenhoge energiefactuur te drukken? Klik op deze link.
Welke alternatieven zijn er om te verwarmen? Klik op deze link.
Op welke manier kan ik energie besparen? Klik op deze link.
Hoe hou je het hoofd koel in bange tijden? Klik op deze link.
Zit je nog met vragen die we in dit artikel niet hebben beantwoord? Laat het ons weten via onderstaand invulformulier en wij gaan op zoek naar antwoorden:
