De Chinese president Xi Jinping heeft op het Congres van de Communistische Partij zoals verwacht een derde ambtstermijn als secretaris-generaal van de partij gekregen. In maart volgend jaar kan hij dan opnieuw aangesteld worden voor een presidentiële termijn van vijf jaar. Historisch is dat, al is het niet zonder risico.
Historisch maar niet zonder risico: Chinese president Xi Jinping wint een derde ambtstermijn
De aanstelling van Xi Jinping als secretaris-generaal van de Communistische Partij gebeurde achter gesloten deuren. Maar die stemming was slechts een formaliteit. De herbenoeming tot president vindt pas in maart volgend jaar plaats, maar ook dat is slechts een formeel gegeven. Xi Jinping zal dus een derde ambstermijn als Chinees president aangaan, en dat staat haaks op de tradities van de voorbije decennia.
Tien jaar geleden werd Xi Jinping voor het eerst benoemd tot secretaris-generaal van de Communistische Partij. In die periode heeft hij zijn macht en invloed zodanig uitgebreid dat velen de vergelijking maken met Mao Zedong, de grondlegger van de Volksrepubliek. Xi Jinping schafte bijvoorbeeld de limiet van twee ambtstermijnen af.
"Het komt erop neer dat Xi de regels heeft herschreven en volledig naar zijn hand heeft gezet. Opmerkelijk, maar ook niet zonder risico", zegt VRT NWS-journalist en Chinakenner Tom Van de Weghe. "De Chinese partijtop wilde sinds eind jaren 70 een scenario van te veel machtsconcentratie vermijden, om nieuwe drama's zoals onder Mao Zedong te voorkomen. Dat collectieve leiderschap is nu voorbij. Xi is een nieuwe Mao, maar hij loopt ook het risico dat hij kop van jut wordt als zijn beleid verkeerd uitdraait. Dat kan dan weer leiden tot een instabieler China, precies het omgekeerde wat Xi beoogt. In die zin is dat ook een risico voor de rest van de wereld."
Normaal moet ook al wie 68 jaar of ouder is uit de Chinese politiek terugtreden. Maar Xi zelf wordt binnenkort 70. "Op basis van wat we nu zien staat er ook geen opvolger klaar om het roer van hem over te nemen. Ook dat is ongezien", meent Van de Weghe.
Toch komen er ook voor de rest van de wereld geruststellende woorden van Xi Jinping. In zijn toespraak na zijn herbevestiging gaf hij aan welke richting China de komende jaren zal inslaan: "China kan zich niet ontwikkelen zonder de wereld, en de wereld heeft ook China nodig". Volgens Van de Weghe is dat een belangrijk signaal naar de internationale gemeenschap. "Xi is niet van plan om het land af te sluiten van de rest van de wereld, zoals gevreesd werd. Maar in zijn derde ambtstermijn wil hij China wel verder onafhankelijk maken. 'Zelfredzaamheid' is en blijft de kern van zijn economisch beleid."
Vertrouweling als nieuwe premier
Xi stelde ook de nieuwe leden van het Permanent Comité van het Politbureau voor. Dat is het machtigste politieke orgaan in China, vergelijkbaar met een regering. Li Qiang is aangeduid als de nieuwe premier, de nummer twee in het overheidsapparaat. Hij is een vertrouweling van Xi Jingping, werkte eerder als diens stafchef, en tot vandaag was hij partijchef in Shanghai.
"Met Qiang als premier beloont Xi Jinping een man die zeer loyaal is aan hem. Li Qiang is ook het brein achter de keiharde lockdown in Shanghai. Dat voorspelt weinig goeds voor wie dacht dat het zerocovid-beleid van de Chinese regering zou afgezwakt worden", aldus Van de Weghe.
Xi Jinping breidt zijn macht verder uit door te kiezen voor een onervaren premier. De vorige premier was vaak kritisch voor de president, en daar wou Xi duidelijk van af.
Tom Van de Weghe, Chinakenner VRT NWS
De keuze voor Li Qiang is opvallend omdat hij voordien nooit een lid was van de Chinese Volksregering, bijvoorbeeld als vicepremier. Dat is een gebruikelijke tussenstap om in de hoogste partijregionen te geraken. Li Qiang maakt een heuse blitzcarrière volgens Van de Weghe. "Maar juist door zijn gebrek aan ervaring zal hij meer afhankelijk worden van Xi Jinping, die in praktijk zijn macht verder uitbreidt. De vorige premier Li Keqiang was vaak kritisch voor de president. Daar wou Xi duidelijk van af".
Ook de rest van het nieuwe team van de president bestaat uit vertrouwelingen waarvan hij weinig tegenstand moet verwachten. Nog opvallend: er is voor het eerst in 25 jaar geen enkele vrouw te bespeuren in de nieuw verkozen hoogste partijorganen van de Communistische Partij van China. "Het Chinese regeringsbeleid is steeds minder vrouwvriendelijk, en dat wordt op deze manier ook pijnlijk duidelijk", besluit Tom Van de Weghe.
