Opgroeien in kansarmoede: "Met mijn babysitgeld kocht ik een dekbed in plaats van kleren en make-up”

Eveline Meylemans (28) had het als kind thuis niet breed en bracht haar tienerjaren grotendeels door in de jeugdzorg. Op haar zeventiende stond ze er plots alleen voor. "Als je niet meer als 'jeugd' wordt gezien, valt de hulp en omkadering weg. Ik moest zien te overleven met een leefloon van 850 euro per maand. Maar niemand leert je hoe je moet omgaan met zo'n klein budget." Eveline leefde in een krap appartement vol schimmel en muizen, en kreeg de eindjes moeilijk aan elkaar geknoopt op het einde van de maand. "Ik weet nog dat ik eens van mijn fiets was gevallen, maar geen geld had om naar de dokter te gaan. Ik moest wachten op de volgende maand om nieuw budget te krijgen. En toch had ik op dat moment niet door dan ik in armoede leefde".

"Mijn blik was altijd gericht op de toekomst. Op mijn vijftiende ging ik babysitten en kocht ik met dat geld pannen of een dekbed. Of spatels. Terwijl mijn vriendinnen kleren en make-up kochten. Ik dacht niet na over wat ik op dat moment leuk vond, maar ik dacht aan later. Als ik mijn diploma zou behalen en daarna zou werken, dan zou het leven beginnen. Maar het leven was natuurlijk al lang bezig.”

Ondanks de druk om snel te gaan werken en geld te verdienen, is Eveline toch gaan studeren aan de Universiteit Gent. Maar dat was een heuse financiële uitdaging die een grote impact had op haar studentenleven. Eveline kon niet mee op café met haar vrienden en at drie keer per week bonen met rijst. "Ik kan nu wel goed kruiden", lacht ze. "Gezond eten kost geld, sporten kost geld, sociale activiteiten kosten geld. Maar dat is op dat moment geen prioriteit", zegt ze. 

Financieel is Evelines situatie pas beginnen keren toen ze begon te werken aan haar doctoraat. "Maar sociaal veranderde er veel toen ik aan mijn studies begon. Mensen keken anders naar me. Er werd vaak neerbuigend naar me gekeken, totdat ik ging studeren. Soms maakt dat mij wel boos. Er zijn zoveel jongeren die moeten knokken, en je ziet het niet altijd."

Ook Aryas Mohamed Said (20) moet knokken. Toen zijn papa in 2014 ziek werd, kwam zijn gezin in financiële moeilijkheden. We vielen terug op 1.600 euro van de ziekenkas voor 4 personen. "Ik wil niet ondankbaar klinken want het is fantastisch dat wij dit krijgen in België, maar het was echt niet gemakkelijk." 

Aryas' thuissituatie had een impact op zijn schoolresultaten. "Mijn gedachten waren altijd ergens anders. Ik kwam van school en ging naar het ziekenhuis om mijn vader eten en kleren te brengen. Ik moest ook voor mijn kleine broer zorgen, omdat mijn mama altijd in de weer was voor mijn papa. Dat maakte het moeilijk om me in de les te concentreren." Sinds zijn veertiende houdt Aryas zich ook bezig met de facturen die binnenkomen. "Ik beslis samen met mijn mama welke facturen we dringend moeten betalen en welke nog even kunnen wachten." Aryas kreeg als kind niet veel begrip voor zijn situatie. "Ik ben veel vrienden verloren omdat ik niet mee kon gaan spelen of gamen. Later ging ik ook nooit mee feesten want dat kost geld. Ik deed alsof ik dat niet leuk vond. Maar stiekem wou ik dat wel eens meemaken."

Aryas is gestopt met zijn studies marketing en communicatie aan de HOGENT om zijn mama financieel te ondersteunen. Nu werkt hij voor de haven van Zeebrugge. Met het geld dat hij nu verdient, kan hij zijn gezin ondersteunen en sparen voor de studies van zijn kleine broer. "Dat is een hele opluchting. Als er nu onverwachte kosten zijn, hebben we iets om op terug te vallen."

"Ik zou niet zeggen dat ik in armoede heb geleefd", zegt Aryas. "Wij hadden eten op tafel en een dak boven ons hoofd. Dat is voor mij geen armoede."

Volgens onderzoeker Tess Penne (33) is dat nu net kansarmoede. "Je hebt dan niet dezelfde kansen om deel te nemen aan de maatschappij", zegt ze. "Maar uiteindelijk heeft de familie van Aryas een gebrek aan financiële middelen. En dat heeft een impact op alle domeinen in hun leven. Kansarmoede wordt vaak omschreven als een spinnenweb waar je in vastplakt. Om daar uit te geraken, heb je veel hulp nodig."

Tess doet onderzoek naar armoede aan de Thomas More-hogeschool in Antwerpen. Ze houdt zich vooral bezig met referentiebudgetten, of "hoeveel het kost om een menswaardig bestaan te leiden in ons land". Dat zou volgens haar berekeningen zo'n 1.500 euro moeten zijn voor een alleenstaande. "Dat is een absoluut minimum in de veronderstelling dat mensen gezond zijn en in een goed huis wonen, dus veel mensen zullen nog meer nodig hebben", benadrukt Tess. De huidige leeflonen liggen daar een pak onder met 1.100 euro per maand. "Veel te laag", volgens haar. "Een kleine 13% van de Belgen leeft in armoede. En ik denk dat dat nog een grote onderschatting is. Veel mensen zitten niet in die statistieken, zoals daklozen en asielzoekers."

"Een 'menswaardig leven leiden' is een basisrecht. Dat staat in de grondwet. Iedereen moet enkele basisnoden kunnen invullen zoals gezondheid en autonomie, kwaliteitsvolle huisvesting, gezonde voeding en kleding. Maar ook het onderhouden van sociale contacten en ontspanning horen daarbij, iets dat soms als 'overbodig' wordt gezien", zegt Tess.

Kansarmoede is dit jaar het centrale thema van De Warmste Week. In het najaar worden er heel wat acties op poten gezet om geld in te zamelen voor goede doelen die "samen vlammen tegen kansarmoede". Een mooi initiatief, vindt Eveline, maar toch wringt er wat. "Liefdadigheid, ik heb het daar moeilijk mee. Dat zal zeker wel geld in bepaalde laatjes brengen en er zijn veel organisaties die mooie dingen doen. Maar als persoon in armoede moet je al geluk hebben dat die liefdadigheid toevallig naar jou gaat. Er moet gewoon structureel iets veranderen. We leven in zo’n rijk land, maar het recht op een menswaardig bestaan garanderen, dat lukt niet."