Russische spionnen in België opereren vanuit Ukkel: "Gesloten gemeenschap op omheind terrein"

Het hoofdkwartier in Ukkel is eigenlijk een groot domein waar ook de Russische ambassade gevestigd is, zegt Bové, die samen met de Nederlandse omroep NOS onderzoek deed en onder meer geheime documenten van de Belgische Staatsveiligheid kon inkijken. "Het is meer dan 46.000 vierkante meter (4,6 hectare, red.) groot en heeft een omheining van 900 meter die voorzien is van schrikdraad,  beveiligingscamera's enz." 

Op dat domein staat veel meer dan het ambassadegebouw zelf: er zijn kasteeltjes, serres, een groot gebouw met lokalen en zelfs een appartementsgebouw. "Dat Russische ambassadepersoneel vormt al jaren een gesloten gemeenschap, met eigen schoolfaciliteiten en een heel strenge interne controle", zegt Bové. 

Op bepaalde gebouwen staan grote satellietschotels, en die zijn niet enkel bestemd om de Russische staatstelevisie te volgen. "Het domein werkt als een communicatiecentrum voor Russische inlichtingendiensten in België, om versleutelde informatie door te sturen naar Moskou."

Behoorlijk veel, zo blijkt. Dit verhaal komt nu meer in het nieuws sinds de Russische inval in Oekraïne en de uitwijzing door België van 21 spionnen, maar onze veiligheidsdiensten en de militaire inlichtingendienst ADIV wisten dit al langer. "Zij wisten eigenlijk behoorlijk veel", zegt Bové daarover. "We lezen in geheime documenten bijvoorbeeld hoe zij weten dat een bepaalde persoon die hier binnenkomt als spion-diplomaat iemand anders komt aflossen en zich zal concentreren op bijvoorbeeld economische en industriële spionage." 

Opvallend: zelfs als de Belgische autoriteiten weten dat een nieuwkomer hier niet echt als diplomaat gaat werken maar als spion, mag hij of zij toch het land binnen om zijn of haar ding te doen (toch zeker nog vóór de oorlog in Oekraïne begon, red.) Waarom is dat? Het is de gewoonte dat, als er een nieuwe "diplomaat" wordt aangemeld door Rusland, Staatsveiligheid wel degelijk een onderzoek instelt naar die persoon. Er volgt dan een advies aan Buitenlandse Zaken. 

"Maar er kunnen wel nog andere belangen spelen dan enkel de veiligheidsbelangen. Het komt er eigenlijk op neer dat wanneer iemand al eens heel hard uit de bocht is gegaan in een ander land als diplomaat, hij misschien geweigerd zal worden. Maar om diplomatieke redenen, en om geen tegenreactie te krijgen vanuit Rusland (tegenover Belgisch personeel ginder), wordt een persoon meestal wel toegelaten," zegt Bové. 

Bovendien: als de vijand dichtbij is, dan kan je hem makkelijker in het oog houden. "Inlichtingendiensten gebruiken wel eens het credo know the devil. Je weet: die is een spion, dus die kunnen we in de gaten houden."  

Een behoorlijk aantal, blijkbaar. Er zijn er eerder dit jaar 21 uitgewezen door onze regering, maar op dat moment waren er ongeveer 220 mensen die werkten op de Russische ambassade. "En van hen waren er maar liefst 70 à 80 die zeker voor de inlichtingendiensten werkten", zegt Bové. 

Ze zijn dus niet allemaal huiswaarts gestuurd, maar er is een gerichte strategie gevolgd: "Ze hebben vooral de technische medewerkers het land uitgestuurd. Van die 21 waren er een zevental die werkten op technische afdelingen. Ze moesten alle verzamelde informatie doorsturen en de versleutelde communicatielijnen verzorgen." Op die manier wilde België dus een gerichte slag toebrengen aan het hele communicatiesysteem.  

Een van de mannen die moest vertrekken dit jaar, was Gregory Kuznetsov, de Russische consul-generaal in België die werkte in Antwerpen. Die afdeling in Antwerpen is nu gesloten. "Maar Kuznetsov was eigenlijk geen spion: onze inlichtingendiensten beschouwen hem meer als een beïnvloedingsagent. Zo iemand moet ervoor zorgen dat mensen kunnen infiltreren in politieke kringen, dat er contacten worden gelegd en geloofwaardigheid wordt opgebouwd," zegt Bové. 

Opvallend: in de documenten van Staatsveiligheid staat dat zijn banden met extreem-rechtse kringen worden onderzocht. De man werd overigens door Filip Dewinter (Vlaams Belang) uitgenodigd in het Vlaams Parlement, iets waar Dewinter over tweette en wat veel reactie uitlokte. De Belgische Staatsveiligheid en ook hun buitenlandse collega's volgen al langer de Russische banden met extreem-rechts. 

Voor een deel wel. "Je kan onmogelijk zeggen: dit heeft een slag toegebracht aan het Russische spionage-apparaat. Er zijn nog een belangrijk aantal spionnen overgebleven hier," nuanceert Bové. Maar België heeft wel structurele maatregelen genomen. 

De EU en België hebben samen 40 diplomaat-spionnen uitgewezen, maar er is een verschil. België heeft meteen ook die 21 posities geschrapt. Omdat die zogenoemde 'slots' weg zijn, kan Rusland ze niet opnieuw invullen met nieuwe spionnen. Bij de EU zijn de 19 slots niet geschrapt, en kunnen er dus in principe nieuwe spionnen in de plaats komen. Overigens werken de diplomaten die bij de EU werken voor de Russische vertegenwoordiging, grotendeels ook in Ukkel. "Opnieuw een bewijs dat Ukkel een heel belangrijk communicatiecentrum is voor die Russische inlichtingendiensten."