Nils Duquet, directeur van het Vlaams Vredesinstituut, is één van de Belgen die een nominatie voor de Nobelprijs voor de Vrede mocht bepalen. De prijs die wordt uitgereikt aan: “hen die in het afgelopen jaar aan de mensheid het grootste nut hebben verschaft”, zoals het in het laatste testament van Alfred Nobel staat. Maar wie zit in het selecte clubje van dames en heren die uiteindelijk uit alle nominaties mag beslissen wie de Nobelprijs krijgt? In "Laat" legt Duquet het uit en vertelt hij ook wie hij nomineerde.
Directeur Vlaams Vredesinstituut mocht kandidaat nomineren voor Nobelprijs Vrede, maar wie bepaalt uiteindelijk de winnaars?
Sielke Sanen
Gepubliceerd:
Nils Duquet, directeur van het Vlaams Vredesinstituut, is erg tevreden met de kersverse winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede. Dat vertelt hij in "Laat". Die Nobelprijs gaat dit jaar naar mensenrechtenactivist Ales Bialiatski uit Wit-Rusland, en naar de mensenrechtenorganisaties Memorial uit Rusland en Center for Civil Liberties uit Oekraïne. De winnaars hebben allemaal te maken met de strijd voor mensenrechten en vrijheden. Ze zijn allemaal verbonden met de gebeurtenissen in Rusland, Wit-Rusland en Oekraïne.
Volgens Duquet is het heel belangrijk dat de Nobelprijs voor de Vrede niet alleen gaat naar politici en wereldleiders. "Middenveldorganisaties en burgers zijn heel belangrijk voor het behoud van vrede. Het is een duidelijk signaal tegen oorlog, tegen agressie, voor mensenrechten, voor vrede."
Wat winnen die mensen en organisaties nu precies?
"De laureaten krijgen elk een medaille en een geldprijs van 10 miljoen Zweedse kroon. Dat komt overeen met ongeveer 919.000 euro. Die som moet verdeeld worden onder de drie winnaars", legt Duquet uit.
Het prijzengeld komt nog steeds uit het fonds van Alfred Nobel. De Zweed was een industriële chemicus die zijn fortuin vergaarde met de uitvinding van dynamiet. Toen hij eind negentiende eeuw stierf stond in zijn testament dat zijn geld onder meer voor een vredesprijs gebruikt moest worden. "Hij wou met zijn naam iets bijdragen aan de mensheid", aldus Duquet.
Wie beslist nu eigenlijk wie wint?
Voor de Nobelprijs voor de Vrede mag een heel brede groep van mensen nominaties indienen. Onder meer leden van het Internationaal Gerechtshof in Den Haag, hoogleraren geschiedenis, sociale wetenschappen, rechten, filosofie, theologie en religie en ook rectoren van universiteiten. Personen die al een Nobelprijs voor de Vrede hebben gewonnen, of huidige en voormalige leden van het Noorse Nobelcomité mogen ook nominaties indienen. En dat geldt ook voor parlementsleden. Daarnaast mogen ook directeurs van Vredesinstituten en Instituten voor Buitenlands Beleid hun keuze doorgeven.
COVAX
Het Vlaams Vredesinstituut mag dus meebeslissen en vraagt daarbij de hulp van jongeren. "Wij gaan actief op zoek naar de meningen van jonge mensen. Elk jaar mogen drie middelbare scholen in het Vlaams Parlement debatteren over naar wie onze nominatie gaat", vertelt Duquet. "Hiermee hopen we andere scholen ook te inspireren om met vrede aan de slag te gaan." Dit jaar ging de nominatie naar COVAX, het internationale samenwerkingsverband dat strijdt voor een gelijke verdeling van vaccins wereldwijd.
Eens de nominaties binnen zijn, beslist het Noorse Nobel Comité wie de prijs krijgt. In die commissie zitten vijf leden, gekozen door het Noorse parlement voor een periode van zes jaar. Op dit moment zitten er 4 politici of ex-politici in de commissie en één professor. De directeur van het Noorse Nobel Instituut is de secretaris. Zij maken samen een shortlist en beslissen.
Dat het allemaal blanke Noren, botst volgens de directeur van het Vlaams Vredesinstituut op heel wat kritiek. "Dat zie je ook aan de winnaars van de laatste honderdtwintig jaar. Tot de jaren '80 waren dat bijna allemaal Westerlingen, Noord-Amerikanen en Europeanen. Vanaf de jaren '90 zie je daar wel veel meer diversiteit in." Het team bestaat uit drie mannen en drie vrouwen: gendergelijkheid is in de Scandinavische landen heel erg belangrijk.
Symbolische waarde
Een heel select groepje dat beslist dus, en toch is de prijs wereldvermaard. "Het heeft te maken met de geschiedenis. Die prijs wordt al 120 jaar uitgereikt. Alleen tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog werd dat niet gedaan. Zo'n Nobelprijs wordt niet alleen voor de Vrede uitgereikt, ook voor de Literatuur, Geneeskunde, Fysica en Chemie. Dat zijn echt de excellenties die men wil gaan bekronen. En dat maakt het elk jaar opnieuw sterker en sterker."
Bovendien heeft het volgens Duquet ook een symbolische waarde. Zeker als het gaat over de Vredesprijs. De prijzen zijn ondertussen traditie, een vaste waarde. Heel de wereld kijkt ernaar en dat maakt het belang elk jaar groter. "Over het algemeen is men tevreden met de winnaars. En dit jaar absoluut."
De prijs heeft een hele grote geloofwaardigheid, maar is bij momenten ook controversieel geweest. "Denk maar aan Barack Obama in 2009. De kritiek was toen dat dat veel te vroeg kwam en hij op dat moment nog niets bewezen had. Je hebt ook mensen die wel al iets bewezen hadden, maar nadien toch weer in een slecht daglicht kwamen te staan. Ik denk aan Aung San Suu Kyi in Myanmar. Zij was een bekende mensenrechtenactiviste, opposant van het regime die nadien zelf aan de macht kwam en een minderheid ging verdrukken." Pas 25 jaar na haar ontvangst van de Nobelprijs, kwam er heel wat kritiek op.
De winnaars worden dan wel al begin oktober bekend gemaakt, de uitreiking vindt pas op tien december, op de sterfdatum van Alfred Nobel, plaats. De winnaars krijgen dan hun medaille en een diploma, en een document dat het geldbedrag bevestigt dat aan de prijs verbonden is.
