Smurrie van urine, haar, vingernagels en metalen haakjes: kruik uit 16e eeuw in Turnhout blijkt eerste heksenfles op Europese vasteland

Tot nu toe waren er op het Europese vasteland nog geen heksenflessen gevonden. De archeologen van het Vlaams Erfgoed Centrum waren daarom meteen alert toen ze een versierde kruik vonden die nog helemaal heel en ongeschonden was. Dat gebeurde in 2020 toen ze een perceel van Brouwerij Corsendonck aan het Zegeplein in Turnhout aan het opgraven waren. Tijdens de werken sloeg de kraanbak van de graafmachine helaas een grote barst in de kruik. Een geluk bij een ongeluk want daardoor begon er een zwarte smurrie uit de kruik te lopen."Die smurrie intrigeerde ons", vertelde Dominick Van den Notelaer in de middaguitzending van Radio2 in Antwerpen. "We ontdekten metalen haakjes in de smurrie, en dat deed ons vermoeden dat we met een zogenoemde "witch bottle" of heksenfles te maken hadden.  Heksenflessen kennen we van de Britse archeologie, ze werden gebruikt om beheksingen tegen te gaan."

Wat de archeologen twee jaar vermoedden, heeft onderzoek nu bevestigd. "We hadden de typische metalen haakjes al en hebben daarop de smurrie chemisch laten analyseren", legt Van den Notelaer uit. "Er bleek urine in te zitten, maar ook proteïnen. Die wijzen op de aanwezigheid van vingernagels en haar, allemaal ingrediënten van een typische heksenfles." Volgens Van den Notelaer kan het nu twee richtingen uitgaan. "Ofwel is dit een unieke vondst, ofwel werden er eerder nog exemplaren opgegraven zonder dat ze als heksenfles herkend werden. We zijn nu in ieder geval zeker dat er ook bij ons heksenflessen gebruikt werden om de vloek van heksen teniet te doen." De kruik werd in een haard verbrand of ergens opgeborgen. Heksen die in de buurt kwamen kregen dan hevige pijn en zo werd hun vloek opgeheven of kon de heks op zijn minst worden geïdentificeerd.