De schaakwereld staat op z'n kop. 19-jarig toptalent Hans Niemann wordt al even verdacht van valsspelen. De man groeide verdacht snel uit van een middelmatig niveau tot dat van schaakgrootmeester, en hij kon zelfs wereldkampioen Magnus Carlsen verslaan. Een blitzcarrière die met argusogen gevolgd wordt. Online schaakplatform Chess.com komt nu met een rapport waardoor de onschuld van Niemann steeds onwaarschijnlijker lijkt. "De onderzoekers zijn zeker van hun algoritme, en hebben al veel valsspelers betrapt", vertelt Belgisch topschaakster Astrid Barbier in VRT NWS laat.
Hans Niemann, legendarisch schaaktalent of gewiekste valsspeler? "Het bedrog blijkt nu veel groter en recenter te zijn dan hij zelf toegaf"
Mariska Schalck
Gepubliceerd:
Wat voorafging
Op 4 september 2022 speelt de Amerikaan Hans Niemann een wedstrijd tegen Magnus Carlsen. De Noorse Carlsen is regerend wereldkampioen sinds 2013 en Niemann heeft een veel lagere ranking. Tot ieders verbazing wint Niemann de wedstrijd, en Carlsen trekt zich terug uit het toernooi. Hij maakt zijn beslissing bekend op Twitter, en voegt een video toe van de bekende uitspraak van Portugese voetbaltrainer José Mourinho: "Ik verkies niet te spreken. Want als ik spreek, kom ik in diepe problemen."
Op 19 september 2022 komen de twee spelers opnieuw tegenover elkaar te staan, deze keer in een online schaakwedstrijd. Na amper 13 seconden verbreekt Carlsen de verbinding, zonder een verklaring te geven. Later maakt hij bekend dat hij nooit meer tegen Niemann wil spelen, omdat hij het zaakje niet vertrouwt.
Die beschuldigingen van valsspelen aan het adres van Niemann komen niet uit de lucht vallen. Hij stak nooit onder stoelen of banken dat hij in het verleden wel eens durfde valsspelen, zo vertelt Belgische topschaakster Astrid Barbier in "VRT NWS laat". "Hij gaf in september al toe dat hij op 12-jarige leeftijd heeft valsgespeeld bij een toernooi, en op zijn 16e bij enkele losse partijen. Maar dat betekent natuurlijk niet dat hij tijdens die specifieke partij tegen Carlsen ook heeft valsgespeeld."
Niemann zelf houdt intussen vol dat hij nooit heeft valsgespeeld in competitieve wedstrijden of bij partijen die gestreamd werden, ondanks zijn jeugdzondes.
Maar nu is er dus dat rapport van Chess.com, waarbij de wedstrijden van Niemann uitgebreid onderzocht zijn. "De onderzoekers hebben zich vooral gefocust op de wedstrijden die hij op hun platform heeft gespeeld. Ze hebben computeranalyses gedaan en de wedstrijden samen met enkele topschakers bekeken. Ze hebben statistische analyses gedaan van zijn zetten en oogbewegingen. Het is een heel grondig onderzoek", aldus Barbier.
En uit dat onderzoek blijkt dat de man in meer dan 100 online wedstrijden heeft valsgespeeld, waaronder 25 wedstrijden die via livestream te bekijken waren. "Hij heeft dus veel meer en veel recenter valsgespeeld dan hij altijd zei. Het ziet er niet goed uit voor Niemann."
Handlanger of seksspeeltje?
Maar wat dan bij fysieke toernooien, zoals tijdens de wedstrijd die hij won van Carlsen? "Wanneer de twee spelers echt tegenover elkaar zitten is het nog moeilijker om vals te spelen, maar er zouden enkele manieren zijn", vertelt Barbier. "De meest bekende manier is om met je gsm naar het toilet te gaan. Maar het is verboden om je gsm bij te houden tijdens een toernooi. In de wandelgangen wordt nu gefluisterd dat Niemann daar al enkele keren op betrapt werd. Maar het is heel onwaarschijnlijk dat dit gebeurd is in de partij tegen Carlsen, want toen waren de controles veel strenger."
"Een andere mogelijkheid is door iemand in het publiek te hebben die non-verbaal probeert te communiceren, bijvoorbeeld door te kuchen of ergens anders in de ruimte te gaan staan", aldus Barbier.
Hoe hoger het speelniveau, hoe interessanter het is om in te breken op de computer van je tegenstander
Astrid Barbier
Over hoe Niemann dan wél zou hebben valsgespeeld doen intussen de wildste theorieën de ronde, van seksspeeltjes tot stiekeme handlangers. "Ik ken de geruchten van de seksspeeltjes, maar ik vermoed niet dat Niemann op die manier zou hebben valsgespeeld. Er zijn ook geen eerdere verhalen bekend. Je zou ook een handlanger moeten hebben die vanop afstand seintjes kan geven met een afstandsbediening."
De meest interessante strategie is volgens Barbier die van de digitale inbraak, waarbij een speler de computer van de tegenstander hackt en zijn of haar voorbereiding inkijkt. "En hoe hoger het niveau, hoe interessanter die strategie is. Op het topniveau hangt er heel veel af van je voorbereiding, dus als die lekt heb je een enorm nadeel. Dus dat zou in theorie kunnen. Maar ik denk niet dat Carlsen gelooft dat dat is wat er gebeurd is."
Volgens Barbier plaatst Carlsen vooral vraagtekens bij het gedrag van Niemann tijdens de wedstrijd: "Hij was niet gefocust, en leek ook niet enthousiast toen hij tegen de verwachtingen in kon winnen van Carlsen. Hij leek het allemaal maar normaal te vinden."
Ondanks alle verdachte aanwijzingen blijft het onomstotelijk bewijs voorlopig nog uit, en mag Niemann blijven verder spelen.
