De gedeeltelijke mobilisatie van honderdduizenden Russische mannen voor de oorlog in Oekraïne is een veelbesproken onderwerp in Rusland en daarbuiten. Tussen de vele authentieke beelden over de mobilisatie zitten ook allerlei valse of oude foto's en video's. Hoe herken je die?
CHECK - Hoe herken je misleidende beelden over de Russische mobilisatie voor de oorlog in Oekraïne?
Rien Emmery
Gepubliceerd:
De aankondiging van de "gedeeltelijke mobilisatie" voor de oorlog in Oekraïne bracht veel teweeg in Rusland en daarbuiten. In de pers en op sociale media kon je beelden zien van mannen die aan de legerdienst willen ontsnappen door naar het buitenland te vluchten, van de slechte uitrusting voor nieuwe rekruten of van stevige kritiek op de mobilisatie in de Russische politiek en media.
Over deze drie fenomenen circuleren op sociale media echter ook misleidende beelden. De foto's en video's in kwestie zijn nep of komen uit een andere context. Hoe onderscheid je de valse informatie van de echte? Enkele voorbeelden en tips.
1. Verstopte een dienstweigeraar zich in de koelkast?
Op 21 september, de dag waarop de mobilisatie werd aangekondigd, ging een video viraal waarop zogezegd te zien zou zijn hoe een Russische man zich aan de militaire dienst wou onttrekken door zich te verstoppen in een koelkast.
Deels deelden sommigen de beelden als grap, maar deels geloofden ook velen dat het een echte reactie was op de mobilisatie. Dat merk je ook aan de reacties bij een upload van de video op de Nederlandse website Dumpert . Maar in werkelijkheid gaat het om beelden die meer dan 7 jaar oud zijn.
In de video zien we een gerechtsdeurwaarder binnenvallen in de woning van een voortvluchtige verdachte die niet was opgedaagd op een rechtszaak. Het zijn beelden van een lokaal Russisch televisiestation uit februari 2015 . Met de recente mobilisatie heeft het voorval dus niets te maken.
Tip 1: gericht zoeken met een zoekmachine
Hoe kom je te weten of wat in een video te zien valt ook echt overeenstemt met de omschrijving ervan?
Probeer eerst om een beschrijving van de video te googelen. Dat doe je best in het Engels wanneer het gaat om beelden uit het buitenland. Met de gecombineerde zoektermen "Rusland" en "verstopt in koelkast" krijg je als eerste twee resultaten een recente Reuters-factcheck over de video en een artikel uit 2015 uit de Britse tabloid The Daily Mail. Zo achterhaal je dus meteen dat het om oude beelden gaat.
Hieronder lees je onze zoekterm op Google. Zo kregen we dus meteen te zien dat de video niets met de huidige mobilisatie te maken had:
2. Gemobiliseerde Russen met antieke wapens?
De voorbije maanden is er al geregeld ophef geweest over het oude materiaal waarmee soldaten van beide partijen naar het front trekken. Maar een foto van Russische soldaten die marcheren met antieke grendelgeweren van het type Mosin-Nagant, compleet met bajonetten, heeft geen verband met de recente mobilisatie.
Het blijkt te gaan om een foto uit april 2020 van kadetten aan de Militaire Medische Academie van Sint-Petersburg. Ze marcheren met de oude wapens ter voorbereiding van een parade op de Dag van de Overwinning (9 mei) waarop Rusland het einde van de Tweede Wereldoorlog herdenkt.
(Lees verder onder de tweet.)
Tip 2: omgekeerd zoeken op afbeelding
De herkomst van foto's kan je ook achterhalen via een zogenaamde "Reverse Image Search ". In sommige internetbrowsers volstaat een rechtermuisklik op het beeld om een zoekactie op te starten, maar je kan de foto in kwestie ook uploaden bij Google Images , bij het Russische Yandex of gespecialiseerde beeldzoekmachines zoals TinEye .
Met de gratis plug-in van InVID WeVerify kan je deze optie zelfs toevoegen aan je internetbrowser (Chrome of Firefox).
Let op! Sommige beelden zijn zodanig vaak verspreid in foute contexten dat ze bijna alle zoekresultaten "vervuilen". Je kan je resultaten daarom best verfijnen door een bepaald datumbereik te selecteren of de teruggevonden foto's chronologisch te ordenen. Zo vind je de vroegste foto terug.
Tot slot: ook het goed bestuderen van de foto zelf levert meestal al heel wat nuttige informatie op. Zo zijn er rechts achteraan enkele bomen te zien zonder bladeren, wat ongebruikelijk zou zijn eind september.
Hieronder zie je onze zoektocht via de Russische zoekmachine Yandex:
3. Waren pro-Poetin-presentatoren in een Russische talkshow zelf bang voor mobilisatie?
Vorige week circuleerde op Twitter een ondertiteld fragment uit de Russische talkshow van Vladimir Solovyov, waarin de presentator zogezegd vertelde dat ook hij zijn oproepingsbrief voor de mobilisatie had gekregen.
Solovyov en zijn gasten, waaronder RT-hoofdredacteur Margarita Simonyan, vertelden volgens de ondertitels dat ze "geen kanonnenvlees" wilden zijn en dat Rusland in hun plaats beter "perverten en pedofielen" of "straatmuzikanten en kunststudenten" naar Oekraïne zou sturen.
De beelden en het geluid zijn authentiek, maar de vertaling in de ondertitels niet: die is nep.
Het filmpje met de valse ondertitels was afkomstig van het Twitterprofiel "Real Subtitles ", dat - in tegenstelling tot de naam - met valse vertalingen parodievideo's maakt die humoristisch bedoeld zijn.
Tip 3: ga op zoek naar een originele of betrouwbare bron
Controleer altijd wie de originele bron is van een bericht voor je het gelooft of verspreidt. In dit geval kwam de video van een Twitterprofiel dat "Real Subtitles" heet en zichzelf omschrijft als "fake", "humor" en "counterpropaganda".
Als de bron onbetrouwbaar blijkt, zoek dan een betere bron. Voor accuraat ondertitelde fragmenten van Russische televisie, kan je bijvoorbeeld terecht bij Russian Media Monitor , een project van journaliste Julia Davis van The Daily Beast.
Dit artikel is geschreven op basis van de beschikbare informatie op de datum van publicatie. Meer informatie over de factchecks van VRT NWS lees je in dit artikel. Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van andere Vlaamse redacties. Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be of vul je vraag in op de website van deCheckers .
