Griekenland en Turkije zijn niet echt goeie vrienden, maar de voorbije weken vlogen de verbale salvo's opvallend vaak over en weer. De Grieken voelen zich bedreigd door de retoriek van de Turkse president Erdogan. Die steekt niet weg dat hij sommige Griekse eilanden als Turkse grond beschouwt. De Turken beschuldigen Griekenland er dan weer van dat het troepen heeft op eilanden waar dat volgens oude afspraken niet zou mogen.
Verbale oorlog tussen Ankara en Athene: Grieks-Turkse spanningen lopen gevaarlijk hoog op
Bert De Vroey
Gepubliceerd:
Terwijl het Westen gefocust blijft op de oorlog in Oekraïne en probeert het éénheidsfront tegen Rusland te handhaven, liggen twee NAVO-lidstaten haast op ramkoers met elkaar. Voorlopig blijft het bij een verbale oorlog, maar de toon daarvan is gevoelig verhard. De Turkse president Erdogan dreigde al een paar keer in dezelfde suggestieve bewoordingen met een militaire aanval: "We zouden er op een nacht ineens kunnen staan." De Griekse premier Mitsotakis laat dan weer geen kans voorbijgaan om bij bondgenoten in de Europese Unie en de NAVO te gaan vertellen hoe gevaarlijk Turkije geworden is.
Ook tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties gebruikten beide leiders het spreekgestoelte om af te geven op de ander. Erdogan beschuldigde Griekenland zelfs van misdaden tegen de mensheid, omdat de Griekse kustwacht migranten in bootjes zou terugduwen en zo de verdrinkingsdood injagen. De president had foto's meegebracht om die aantijging kracht bij te zetten. Mitsotakis van zijn kant waarschuwde de wereld voor "de steeds agressievere revisionistische agenda" van Turkije en voor een dreigende toon die steeds scherper wordt.
Dispuut over eilanden
"Revisionisme", dat betekent het terugkomen op oude internationale verdragen en opnieuw aanspraak maken op grondgebied dat destijds in die verdragen is afgestaan. Turkse nationalisten provoceren graag door kaarten te tonen waarop Griekse eilanden in de Egeïsche Zee als Turks staan ingekleurd. Ook president Erdogan maakt soms allusies op zulke territoriale aanspraken.
Toch is de discussie deze keer gestart als een ruzie over wat Griekenland op en met bepaalde eilanden mag doen. Na de Grieks-Turkse oorlog van 1919-1922 werden de grenzen vastgelegd in het Verdrag van Lausanne. Daarbij kwamen een aantal eilanden die dicht bij de Turkse kust liggen (Lesbos, Samos, Chios en Ikaria) bij Griekenland. Volgens Turkije bepaalde het verdrag heel duidelijk dat die eilanden "gedemilitariseerd" moesten blijven, wat volgens Ankara betekent dat er volstrekt geen soldaten of militaire installaties mogen worden ontplooid. De Grieken, die voor hun redenering ook nog latere verdragen in de strijd gooien, betwisten die lezing. Zij voeren aan dat de Turkse interpretatie de eilanden volstrekt weerloos en onbeschermd zou maken tegen een mogelijke Turkse aanval.
Lobbywerk of provocatie?
Het vreemde is dat Ankara pas de voorbije maanden een probleem ging maken van de zogenaamde "militarisering" van die eilanden. In feite zijn daar al sinds decennia troepen aanwezig. Mogelijk heeft de Griekse premier Mitsotakis het dispuut uitgelokt toen hij in mei, in een toespraak voor het Amerikaanse Congres in Washington, de parlementsleden openlijk vroeg om "geen wapens te leveren in de oostelijke Middellandse Zee". Dat was een verwijzing naar de mogelijke levering van gemoderniseerde F16-gevechtsvliegtuigen aan Turkije - een deal waar de Amerikaanse president Joe Biden zich wel voorstander van heeft verklaard, maar die moeilijk door het Congres raakt.
Turkije neemt Mitsotakis dat openlijke lobbywerk ten zeerste kwalijk en beschouwt het als vijandig gestook. Athene zegt dan weer dat juist de dreigende Turkse retoriek de Grieken tot voorzichtigheid en tot een krachtige reactie noopt.
Russische luchtafweer
Dat twee NAVO-landen bijna op voet van oorlog staan, is al bijzonder. Het wordt nog opmerkelijker als je ziet dat ze allebei over Russische luchtafweersystemen beschikken. Turkije verloor veel krediet in Washington door in Rusland het S-400-systeem aan te kopen (één van de redenen waarom het Congres aarzelt om F16's te leveren). Griekenland beschikt evenwel over het oudere S-300-systeem.
Volgens Ankara zouden de Grieken dat systeem in augustus hebben gebruikt om Turkse jets te volgen met een zogenaamde "radar-lock-on". Daarbij wordt een mogelijk doelwit in de lucht door de radar systematisch in het vizier genomen, wat als agressief en vijandig kan worden beschouwd en tussen bondgenoten normalerwijze niet gebeurt. Athene ontkent die aantijging, maar wijst er op dat Turkse gevechtsvliegtuigen voortdurend het Griekse luchtruim schenden. Het radar-lock-on-dispuut toont in elk geval aan dat ook ongeplande incidenten of militaire accidenten op de loer liggen.
Het bredere plaatje
Op de achtergrond spelen nog andere belangen en geschillen. Turkije voelt zich aan de kant geschoven in de zoektocht naar en de mogelijke exploitatie van gasvelden bij Cyprus, gigaprojecten waarvoor Cyprus samenwerkt met Griekenland, Israël en Egypte - maar niét met Turkije. Turkije vindt dat Griekenland te veel zoete broodjes bakt met de VS en Frankrijk, en daar de anti-Turkse gevoelens opstookt. President Erdogan klaagt ook graag over de volgens hem miskende rechten van de Turkse minderheid in de Griekse provincie Thracië.
De ruzies tussen Grieken en Turken gaan eeuwen terug. Juist daarom doen oplopende spanningen niet zo gauw alarmbellen afgaan: we hebben het al zo vaak gezien. Toch is een tweede gewapend conflict aan de grenzen van Europa het laatste waar het Westen, Europa en de NAVO op zitten te wachten, zeker wanneer dat conflict ook nog 's een scheur maakt in het gezamenlijke front tegen Rusland.