Rechtse coalitie stevent af op absolute meerderheid in Italië, uiterst rechtse Giorgia Meloni wellicht eerste vrouwelijke premier

De voorlopige resultaten laten er geen twijfel over bestaan: de rechtse coalitie wint met een grote voorsprong de vervroegde parlementsverkiezingen. Het blok onder leiding van Giorgia Meloni (Fratelli d'Italia - Broeders van Italië) zou volgens voorspellingen op basis van gedeeltelijke uitslagen ongeveer 44 procent halen. De linkse coalitie onder leiding van de sociaal-democratische ex-premier Enrico Letta (PD) zou op de tweede plaats stranden met zo'n 26 procent.

De verkiezingsoverwinning van rechts is volledig op het conto van de uiterst rechtse partij Broeders van Italië te schrijven, die op haar eentje al 26 procent zou halen, evenveel als de hele linkse coalitie dus. De twee andere partijen met enige naam in het rechtse blok - Lega van Matteo Salvini en Forza Italia van ex-premier Silvio Berlusconi - gaan beide achteruit en zouden respectievelijk ongeveer 9 en 8 procent halen. Het is bovendien zo dat de stemmen voor Broeders van Italië hoofdzakelijk van de Lega komen. In Lega-bolwerken Veneto en Friuli behaalde Fratelli d'Italia dubbel zoveel stemmen als de Lega, in Lombardije, dé hoofdplaats van de Lega, wordt Meloni's partij de grootste.

Binnen de linkse coalitie is de sociaal-democratische Partito democratico (PD) de grootse partij. Met - op dit moment - ongeveer 19 procent wordt de PD de tweede partij van het land, na Broeders van Italië. Maar het resultaat is beduidend slechter dan in het begin van de campagne gepeild werd. De Vijfsterrenbeweging, bij de parlementsverkiezingen van 2018 nog de grootste van het land, krijgt zoals verwacht klappen en zou nu nog maar 15 procent halen. Dat is de helft minder dan in 2018, maar wel een beter resultaat dan de peilingen aangaven. De Vijf Sterren zijn nu de derde partij van het land. In het zuiden van Italië zouden ze wel nog de grootste zijn.

De opkomst bij de verkiezingen lag historisch laag: zo'n 64 procent van de gerechtigde kiezers bracht een stem uit, 9 procentpunten minder dan 4 jaar geleden en het laagste percentage ooit. De terugval is vooral te zien in het zuiden van Italië en zou deels te maken kunnen hebben met het slechte weer. Het heeft er gisteren op sommige plaatsen heel hard geregend. Maar in het zuiden hebben ook veel kiezers de politiek de rug toegekeerd.

Het ging gisteren om vervroegde parlementsverkiezingen, na de val van de regering-Draghi in juli. In afwachting van een nieuwe regering blijft Mario Draghi aan als premier in lopende zaken.

Giorgia Meloni, partijleidster van Broeders van Italië, wordt met deze uitslag zo goed als zeker de volgende premier, meteen ook de eerste vrouw op die post in Italië. Ze zal ook de eerste uiterst rechtse Italiaanse premier zijn sinds de Tweede Wereldoorlog.

Meloni eiste afgelopen nacht al het leiderschap op in de nieuwe regering. "De Italianen hebben een duidelijke boodschap gestuurd voor een rechtse regering onder leiding van Fratelli d'Italia", zei Meloni aan de pers in Rome. "We willen eenheid en zullen voor alle Italianen besturen, verheerlijken wat hen verenigt in plaats van wat hen verdeelt. Dit is geen eindpunt, maar een begin."

Hoe sterk de nieuwe regering aaneen zal hangen, moet nog blijken. In het Italiaanse kiessysteem krijgt de winnende coalitie er een zetelbonus bovenop, waardoor de nieuwe rechtse regering in zetels een stevige meerderheid zal hebben. Maar het is ook bekend dat het niet zo goed botert tussen de boegbeelden van Broeders van Italië, Lega en Forza Italia. Die interne verdeeldheid zou de stabiliteit van de regering in gevaar kunnen brengen.

Matteo Salvini, de leider van Lega, verwacht in elk geval 5 jaar politieke stabiliteit, "zonder veranderingen, zonder ruzies, prioriteit gevend aan de dingen die we moeten doen", zei hij tijdens een persconferentie. Salvini kan naar eigen zeggen niet tevreden zijn met een resultaat van 9 procent. De kiezers hebben degenen beloond die niet in de regering van nationale eenheid zaten, gaf hij aan. Lega maakte wel deel uit van die regering "en dat is niet makkelijk gegaan". "Maar ik zou het opnieuw doen, ik heb het belang van het land boven dat van de partij geplaatst." De Lega voelde zich in die regering van nationale eenheid niet op haar gemak, zei Salvini, "nu zullen we protagonist zijn in een rechtse regering".

De linkse coalitie onder leiding van ex-premier Enrico Letta van de Democratische Partij heeft haar verlies al toegegeven en is van plan om "een harde en compromisloze oppositie voeren". "De Italianen hebben een duidelijke keuze voor rechts gemaakt", reageerde Letta. "Vandaag is een trieste dag voor Italië en Europa." Letta maakte ook bekend dat hij zich niet meer kandidaat zal stellen als voorzitter van de partij. Hij vindt dat de PD moet vernieuwen.

Giuseppe Conte, ex-premier en inmiddels partijleider van de Vijfsterrenbeweging, houdt ondanks het verlies van zijn partij toch nog een positief gevoel over na deze verkiezingen, omdat de uitslag minder slecht is dan verwacht. "We hebben een geweldige comeback gemaakt. Iedereen zag ons met een enkel cijfer (onder de 10 procent, red.) en in een constante daling. Wij zijn vandaag de derde politieke kracht en in het zuiden zouden we de eerste partij moeten zijn."

Vanuit verschillende landen is gereageerd op de overwinning van de uiterst rechtse partij van Giorgia Meloni. Felicitaties komen er van bevriende staatshoofden, zoals de Hongaarse premier Viktor Orbán, de Poolse premier Mateusz Morawiecki en de Braziliaanse president Jair Bolsonaro. De Franse president Emmanuel Macron zegt dat hij de "democratische en soevereine keuze" van de Italiaanse kiezers respecteert, en roept Italië op om verder samen te werken "als buren en vrienden". "Binnen Europa kunnen we de gemeenschappelijke uitdagingen te boven komen", zei hij.