Vertrouwen van de Belgische consument zakt tot laagste niveau in 37 jaar: wat betekent dat en waar gaan we naartoe?

De indicator van het consumentenvertrouwen staat in september op -27. Een heel laag cijfer volgens de Nationale Bank, zo laag hebben we het zelfs sinds 1985 niet meer gezien. "Het ligt dicht bij de verliescijfers op kritieke momenten, zoals bij de aanvang van de gezondheidscrisis in 2020 of bij het uitbreken van de oorlog in Oekraïne in maart." We zien de economische toekomst van ons land dus niet bepaald door een roze bril. Terecht, of niet?

De Nationale Bank meet het consumentenvertrouwen aan de hand van een maandelijkse vragenlijst. "1.700 à 1.800 gezinnen worden bevraagd over hoe ze denken dat de economie zal evolueren", zegt Goossens. Die enquête heeft verschillende deelvragen zoals: Hoeveel vertrouwen heb je op dit moment in België? Hoe zie je de werkloosheid evolueren? Denk je (veel) te kunnen sparen de komende maanden? Alle deelvragen worden op dit moment zeer negatief beantwoord.

De oorzaak komt als geen verrassing: de energiecrisis. Stijgende energieprijzen, de hoge inflatie en de Russische inval in Oekraïne zijn de boosdoeners. Zij hebben de Belgische consument pessimistischer dan ooit gemaakt. "We horen ook steeds vaker het woord 'recessie' opduiken", zegt Goossens. "Mensen zijn bang dat ze de winter niet doorkomen." En consumentenvertrouwen is net iets psychologisch. De verhalen die we horen en de angst die we voelen, beïnvloeden het vertrouwen. 

Vooral op het vlak van de algemene economische ontwikkeling in België tijdens het komende jaar, zien we de toekomst niet erg rooskleurig. Sterker nog, we zagen die nog nooit zo donker. Die component voor de indicator is in september gedaald tot zijn laagste peil ooit (-49).

In tijden van crisis kijkt iedereen naar de overheid. De lijst van bedrijven, sectoren en instanties die toeslagen en steun vragen is lang. "We mogen ook steun vragen aan de overheid, maar in beperkte mate", zegt Goossens daarover. "Het kan niet alleen de bedoeling zijn dat alleen de overheid, alleen bedrijven, alleen werknemers hiervoor opdraaien. We moeten het samen doen. Iedereen moet wat van die problematiek dragen."

Goossens trekt ook een parallel met de coronacrisis. "We hebben nu te maken met een externe schok, eigenlijk zoals tijdens de pandemie." Toen nam het consumentenvertrouwen ook een duik, en zakte het bijna even diep weg als nu. Maar dat vertrouwen is redelijk kort daarna weer omhoog geschoten. Onder andere dankzij de vele ingrepen van de overheid, zegt Goossens. "Je had op een mum van tijd tal van faillissementen kunnen veroorzaken, of massale ontslagen. Dat is niet gebeurd. Je ziet nu opnieuw die maatregel van tijdelijke werkloosheid ingevoerd worden. Wel, dat is een heel goede maatregel om niet meteen tot grote calamiteiten te komen in je economie."

Het is niet enkel kommer en kwel in de economie, volgens Goossens. Want onze arbeidsmarkt staat enorm sterk. "Die blaakt van gezondheid", zegt ze. Er is een enorme krapte op de arbeidsmarkt, één van de grootsten ter wereld. Honderden duizenden vacatures raken niet ingevuld, omdat het grootste deel van de actieve bevolking aan het werk is. "Dat betekent dat we deze crisis ingaan met een hele robuuste situatie. Mensen zullen niet zo snel ontslagen worden, net omdat het zo moeilijk is om hen daarna weer te vinden."

"We hebben een job. En goed, alles zal duurder worden en dat zullen we moeten doormaken. Maar er zijn ook nog heel wat maatregelen die eraan komen", zegt Goossens. "Ik denk dat we in staat zijn om heel sterke dingen te doen. Om ook een grote solidariteit te hebben met elkaar in Europa. Dus laat ons daar nu nog eventjes naar kijken. Het gaat even moeilijk worden in de winter, maar het zou daarna even goed weer een mooie lente kunnen worden."