Hoe kan het dat zoveel landen sneller opwarmen dan gemiddeld? "De temperatuur van de zee stijgt nu eenmaal trager"

“ALARM: ieder land warmt dubbel zo snel op als de rest van de wereld” kopte website Pnws.be . In dat stuk worden verschillende krantenartikels gebundeld over landen die “dubbel zo snel opwarmen als de rest”. Die artikels bestaan inderdaad echt en kunnen vragen oproepen. Maar de verklaring ligt voor de hand: in het gemiddelde is ook de evolutie van de temperatuur van de oceanen meegeteld, die 71% van het aardeoppervlak beslaan. Water reageert trager op temperatuurverschillen en warmt dus ook minder snel op. Dat werd bevestigd door metingen over de hele wereld.

Op de grafiek is duidelijk te zien dat de lucht boven land (rood) sneller stijgt dan de lucht boven water (blauw).

De artikels over snellere opwarming in een bepaalde land of werelddeel zijn steeds gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Elk rapport bestuderen zou tijd kosten die we niet hebben dus we gingen te rade bij klimatoloog Rozemien De Troch van het KMI (Koninklijk Meteorologisch Instituut). Zij wijst ons erop dat ook in het Klimaatrapport van het KMI  uit 2020 blijkt dat de temperatuur in Ukkel meer dan dubbel zo snel steeg dan het wereldgemiddelde. Het was er in 2019 2.7°C warmer dan tijdens de periode 1850-1900, terwijl het globale gemiddelde in die periode 1.1°C was. (Ondertussen is de globale temperatuursstijging al 1.2°C, red)

Om dat te verklaren wordt het verschil tussen regionale en globale opwarming geduid: “De globale opwarming van +1,1°C weerspiegelt de opwarming van zowel de oceanen als van het landoppervlak. De oceanen (zowat 70% van het aardoppervlak) vormen een enorme buffer voor de globale opwarming. Meer dan 90 procent van de extra warmte veroorzaakt door de aanwezigheid van broeikasgassen in de atmosfeer wordt  opgeslagen in de oceanen. Die warmen hierdoor ook op, maar door hun enorme massa verloopt de opwarming ervan veel trager dan deze van de luchttemperatuur boven land, zoals bijvoorbeeld in Ukkel.”

“In Ukkel speelt daarenboven ook nog het ‘urban heat island effect’”, voegt docent klimaat aan de Vives Hogeschool Pieter Boussemaere toe. Op plaatsen waar natuur vervangen wordt door steden en verharding, loopt de temperatuur steeds feller op.

Het warmt niet óveral “dubbel zo snel op”, maar op land ligt de opwarming wel vaak hoger dan het gemiddelde. Dat is ook te zien op de kaart van NASA die de opwarming van de aarde tussen 1880 en 2021 aangeeft. “Je kan bijvoorbeeld zien dat het noordelijk halfrond veel sneller opwarmt dan het zuidelijk”, zegt Boussemaere. “Dat komt omdat er veel meer landmassa is in het noordelijk deel.”

Op bovenstaande video worden enkele interessant fenomenen ook zeer duidelijk. “Het valt bijvoorbeeld op dat de Noord- en Zuidpool sneller opwarmen”, zegt Boussemaere. “Ook die verklaring is relatief simpel. Eerst lag er sneeuw en ijs, wat dankzij zijn witte kleur 90% van het zonlicht weerkaatste. Maar nu dat aan het smelten is komen er grote donkere oppervlakken tevoorschijn, daardoor wordt er natuurlijk minder zonlicht gereflecteerd en versnelt de opwarming op die plekken. Het Albedo-effect heet dat in de academische wereld.”

"Een ander interessant fenomeen is de opwarming rond de evenaar, die gebeurt trager dan erboven en onder", zegt Boussemaere. "Dat komt onder meer omdat de aarde draait rond haar as draait en door die rotatie meer lucht boven de evenaar verzamelt en minder rond de polen. En we weten: hoe groter het volume, hoe trager een opwarming gebeurt.”

Als laatste zijn er in een overwegend rode en gele kaart, ook enkele blauwe plekken te zien, wat wijst op afkoeling. Verrassend om te zien in een opwarmende wereld, maar ook daar blijkt een logische verklaring voor: door de klimaatopwarming beginnen oceaanstromingen zich op bepaalde plekken anders te gedragen. Water van verschillende temperaturen verandert dus van plaats. “Onder Groenland kan je bijvoorbeeld een blauwe plek zien omdat de Warme Golfstroom 15% minder snel stroomt. De warmte blijft nu meer hangen ten zuidoosten van Canada.”