Er ligt al meer dan 60 jaar een uiterst gedetailleerd draaiboek klaar voor het geval koningin Elizabeth II komt te overlijden. Het is jaar na jaar bijgeschaafd en in alle stilte ingeoefend. Er ligt zelfs een versie in de schuif voor het geval– zoals nu zeer waarschijnlijk lijkt – ze in Schotland komt te overlijden: "Operatie eenhoorn".
Operatie eenhoorn: dit staat er te gebeuren als de Britse Queen overlijdt
Het plan luistert eigenlijk naar de naam "Operatie London Bridge" en het beschrijft van minuut tot minuut wat de overheden, de omroepen en het leger moeten doen in de periode van tien dagen tussen het overlijden en de begrafenis van de Queen. Het plan is genoemd naar de codenaam die gebruikt wordt door de Britse koningin. De code voor Elizabeth is "London Bridge", voor haar echtgenoot Prince Philip was dat "Forth Bridge", de Queen Mother was "Tay Bridge".
Dat plan is eigenlijk ontworpen voor het geval de Queen in Londen overlijdt. Voor het geval dat in Schotland zou gebeuren, ligt er een alternatief in de schuif: "Operatie eenhoorn", naar het nationale dier van Schotland. Al volgt dat plan in grote lijnen "Operatie London Bridge" en vullen beide plannen elkaar aan. Hier en daar veranderen wel een aantal locaties.
Dit gebeurt er stap voor stap
Wat gebeurt er nu precies na het overlijden? Eerst moet de lijfarts van de koningin het overlijden vaststellen. Daarna start een telefooncascade. De secretaris van de koningin belt de premier en gebruikt daarbij het beruchte codezinnetje: "London Bridge is down". Downing Street 10 licht op zijn beurt alle ministeriële departementen in.
Daarbij hoort een e-mail met een gedragscode en paar instructies: zo moeten binnen de 10 minuten alle vlaggen op overheidsgebouwen halfstok gehangen worden. Bij een oefening bleek dat daarvoor eigenlijk onvoldoende opgeleid personeel voorhanden was. Dat zou ondertussen geregeld zijn.
De Union Jack hangt halfstok na het overlijden van prins Philip de man van de Queen in 2021:
De Queen is staatshoofd van 15 landen, waaronder Canada, Australië en Nieuw-Zeeland, en dan zijn er nog eens 39 Gemenebestlanden (voormalige kolonies en landen waarmee het VK een speciale band onderhoudt). De premiers en ambassadeurs van die landen krijgen de primeur, zodat ook zij een zwarte rouwband kunnen opdiepen en de vlaggen halfstok kunnen hangen.
Pas daarna gaat het bericht naar de Press Association en alle andere mediakanalen. Het is dus pas op dit moment dat het grote publiek officieel op de hoogte wordt gesteld van haar overlijden. Al is het niet uitgesloten dat het al vroeger uitlekt en ook die eerder vernoemde vlaggen die halfstok gaan, maken het natuurlijk al duidelijk.
Op dat moment stapt er in Buckingham Palace een livreiknecht in rouwkostuum naar buiten en bevestigt een bericht met een zwarte rand aan het paleishek. De koninklijke website wordt tegelijk teruggebracht tot één enkele pagina met dezelfde tekst op een sombere achtergrond. Op alle overheidswebsites verschijnt bovenaan een zwarte rouwband.
Alle parlementen (in de vier "nations" Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland) schorten hun wetgevende werkzaamheden voor tien dagen op. Het ministerie van Defensie organiseert op diverse plaatsen een eresaluut met kanonschoten. Er komt een aankondiging wanneer het hele land een minuut stilte in acht zal nemen.
Charles is de troonopvolger. Na het overlijden van zijn moeder zullen zijn broers en zussen zijn handen kussen. Hij moet normaal gezien kort na de bekendmaking van het overlijden de premier in audiëntie ontvangen. Nu de premier in Londen is en Charles in Schotland, is het mogelijk dat dit wat later gebeurt.
Daarna houdt Charles zijn eerste televisietoespraak tot de natie. Dezelfde dag nog vindt er in de majestueuze St.-Paul’s Cathedral in Londen een herdenkingsplechtigheid plaats, bijgewoond door de premier en de belangrijkste ministers.
Tot zover de plannen voor de dag van het overlijden zelf. De operatie voorziet gedetailleerde plannen voor de tien dagen na het overlijden. Dat gaat van de eedaflegging van de troonopvolger, over een rondreis van het lichaam van de monarch door het land tot de uiteindelijke begrafenis.
