Wie of wat krijgt welke subsidie? "Met nieuw subsidieregister kan Vlaming zelf zien waarvoor geld gebruikt wordt"

Eigenlijk stond het plan om een subsidieregister aan te leggen al in het regeerakkoord van 2014, maar door "een samenloop van omstandigheden" kwam die er vorige legislatuur nog niet. Budgettaire en technische moeilijkheden strooiden toen roet in het eten, maar bij de start van de huidige Vlaamse regering - met exact dezelfde partijen, namelijk N-VA, CD&V en Open VLD - lag het plan opnieuw op tafel. In 2019 al maakte minister van Financiën en Begroting Matthias Diependaele (N-VA) bekend dat hij zijn administratie de opdracht had gegeven om de werkzaamheden te starten.

En toen was daar de zaak-El Kaouakibi. De voormalige Open VLD-politica raakte in opspraak nadat bekendraakte dat ze misbruik zou hebben gemaakt van subsidies die bedoeld waren voor haar vzw's. Opnieuw klonk de roep om een subsidieregister. Een publiek toegankelijke databank zou fraude met subsidies in de toekomst namelijk kunnen helpen vermijden. 

Vandaag, meer dan een jaar later, is dat subsidieregister er eindelijk. Vanmiddag om twaalf uur gaat de website  online. De databank zal vanaf vanmiddag voor iedereen toegankelijk zijn en elke subsidie die werd toegekend vanuit de Vlaamse overheid zal erin opgenomen worden. Via een contactformulier zal je daar als burger ook gericht vragen over kunnen stellen. Het gaat weliswaar enkel om subsidies aan rechtspersonen, zoals ondernemingen of vzw's. (Subsidies aan particulieren, bijvoorbeeld voor zonnepanelen, kan je er niet in terugvinden.) Ook de dotaties aan politieke partijen zijn erin opgenomen. 

"We krijgen dus een beter overzicht van welke subsidies we precies allemaal uitkeren", aldus een tevreden minister Diependaele. "De grotere doelstelling is om heel onze begroting en elke euro die we als Vlaamse overheid uitgeven, transparanter te maken. Zo kan elke burger zelf gaan zoeken waar zijn centen voor gebruikt worden."

Daarnaast moet het ook een instrument zijn in de strijd tegen misbruik en fraude. "Als er wantoestanden zijn of als er iets verdacht is, zal dat het eerste instrument zijn dat de inspectiediensten gaan raadplegen", legt Diependaele uit. "Als andere overheden, zoals lokale besturen, ook de vraag krijgen om een project te ondersteunen, dan zullen ze bovendien kunnen zien of dat project al centen krijgt van de Vlaamse overheid. Dan kunnen ze een betere afweging maken of ze hier nog wel extra geld aan moeten geven."

De databank moet in eerste instantie dus vooral helpen om misbruik en fraude te voorkomen. Maar Diependaele hoopt dat het in de toekomst ook een instrument kan zijn om fraude actief op te sporen. Door artificiële intelligentie los te laten op de databank zouden er automatisch alarmbellen kunnen afgaan. Het is de bedoeling om zo'n systeem de komende maanden uit te werken.

Tot slot hoopt Diependaele ook nog dat de lancering van de databank een discussie op gang kan trekken over welke subsidies echt nodig zijn en welke niet. "In Vlaanderen hebben we nogal snel de neiging om het met subsidies op te lossen als er een probleem is. Werkt iets goed? Ook dan gooien we er subsidies tegenaan. Met dit instrument gaan we een beter zicht krijgen op welke subsidies we allemaal al geven. Het uiteindelijke doel is dus dat mensen een beter zicht krijgen op wat er met hun geld gebeurt, maar ook dat het helpt om een debat te voeren over waar we nog centen aan moeten geven. Een debat over de kerntaken van de overheid dus eigenlijk."

Vlaams parlementslid voor Open VLD Maurits Vande Reyde deelt die hoop. Tegelijk wil hij dat het parlement ook meer inspraak krijgt in welke subsidies in de toekomst nog verleend worden. Het parlement wordt nog "te dikwijls buiten spel gezet", zegt hij.