Onderzoek van VRT NWS wijst uit dat W.S., één van de zeven geportretteerde personen in de omstreden docu "FIRE: vroeg op pensioen", betrokken is bij een Russisch piramidespel. W.S. is zich naar eigen zeggen van geen kwaad bewust. Het productiehuis achter de reeks wenst niet te reageren, VRT doet dat wel: het haalt de reeks offline.
VRT haalt documentaire "FIRE" offline, deelnemer betrokken bij Russisch piramidespel
Rien Emmery
Gepubliceerd:
In de documentairereeks "FIRE: vroeg op pensioen", te zien op streamingplatform VRT MAX, portretteert productiehuis Het Konijn zeven jongeren over hun 'FIRE'-levensstijl. Die letters staan voor 'financial independence, retire early': op jonge leeftijd financieel onafhankelijk worden, en daardoor niet meer hoeven te werken.
Onderzoek van VRT NWS toont echter aan dat een van de geportretteerden op sociale media mensen rekruteert voor een online platform dat bekend staat als piramidefraude.
Multimiljonair
Een van de jongeren in de FIRE-documentaire is W. S. (28) uit Diepenbeek (Het gaat niet om Stefan Willems, een andere geportretteerde in de reeks, red.). In de documentaire zien we hem met zijn vriend verblijven op hotel in Dubai. Hij beweert "multimiljonair" te zijn en al twee jaar "met pensioen".
Waarmee heeft W. S. zijn geld verdiend? Dat wordt in het programma FIRE niet helemaal duidelijk. De documentaire bevat een scène waarin W. in Dubai achter een laptop gaat zitten en opsomt welke bedragen hij die dag verdiend heeft met zijn "investering". Op een platform zouden bepaalde "traders" in zijn plaats fondsen beleggen, wat hem elke dag 1,4% winst oplevert, zo klinkt het. W. somt de namen op van allerlei cryptomunten en andere niet-gereglementeerde beleggingen waarin hij zijn geld zegt te hebben belegd. Soms, zo beweert hij, verdient hij daarmee tot duizenden euro's per dag.
Piramidefraude
Docent Pascal Paepen (KU Leuven) liet in zijn vermoeden optekenen dat W. het slachtoffer was van oplichters: “Ik heb medelijden met hem, want waarschijnlijk beseft hij zelf niet waar hij in verzeild is geraakt. Het is erg dat de openbare omroep hem misbruikt voor een programma. Hij heeft begeleiding nodig, geen podium. [...] Ik vrees dat W. al zijn geld kwijt is, maar hij heeft het zelf nog niet door. Hij is het slachtoffer, niet de winnaar.”
Aan Humo liet W. weten dat het tradingprogramma waarmee hij zijn geld verdient, The Future Trade (TFT) heet. Maar dat platform staat algemeen bekend als een illegaal piramidespel van Russische oplichters.
The Future Trade belooft haar "investeerders" grote winsten via bepaalde beleggingen in buitenlandse valuta en cryptomunten. Maar in werkelijkheid is er van beleggingen waarschijnlijk geen sprake. Eventuele uitbetaalde winsten worden geput uit de inleg van nieuwe aangetrokken investeerders.
Wat is piramidefraude?
Bij piramidefraude belooft iemand je een hoog rendement - veel hoger dan realistisch is, zo legt waakhond FSMA uit:
"De fraudeur neemt de eerste stortingen in ontvangst van beleggers die zich hebben laten verblinden door de voorgespiegelde winst. Maar in tegenstelling tot wat hen is voorgehouden, belegt hij hun geld niet. Het piramidesysteem houdt in dat de deelnemers zelf nieuwe beleggers moeten aanbrengen, waardoor ze nog meer winst kunnen behalen. Nieuwe beleggers die in het systeem stappen, brengen geld binnen dat alweer niet wordt belegd, maar deels wordt gebruikt om de eerste deelnemers te vergoeden." "Alle beleggers samen vormen zo een piramide. Hoe hoger je in de piramide staat, hoe groter de kans dat je veel geld verdient."
Bij piramidespelen draait het hele systeem op het blijven vinden van nieuwe beleggers. Een dergelijke praktijk is illegaal, legt de FSMA uit:
"Als een belegger immers, in een piramidesysteem, een vergoeding uitbetaald krijgt voor het aanbrengen van nieuwe beleggers in de piramide, veeleer dan voor de verkoop of het verbruik van producten, vormt dit een oneerlijke handelspraktijk."
Bonussysteem
Hoe werkt The Future Trade (TFT)? Een investeerder moet een bedrag storten en daarbij een keuze maken tussen vier categorieën, oplopend van 50 dollar (niveau "starter") tot meer dan 50.000 dollar (niveau "entrepreneur"). TFT belooft je een vast rendement van 1,4% per dag - precies het bedrag dat W. S. vermeldt in de FIRE-documentaire - voor wie tot 5.000 dollar "belegde", en nog hogere winsten voor wie meer geld in het platform pompt.
Maar er is meer: wie anderen kan overtuigen om óók te investeren in The Future Trade, krijgt een commissie van 7 tot 10% uitbetaald op hun inleg. En daarboven bestaat er nog een extra bonussysteem voor beleggingen van mensen die op hun beurt weer geronseld zijn door leden van jouw "team".
Het is de klassieke structuur van een piramidespel, dat geheel afhankelijk is van het ronselen van nieuwe klanten. Wanneer de toevoer aan nieuwe klanten opdroogt, houdt het spel op en verdwijnen de oprichters met de noorderzon - en met al het geld.
Is W. S. hiervan het slachtoffer geworden?
Zoom-webinar
In een reactie aan VRT NWS stelt W. S. dat hij geen kwade bedoelingen had en oprecht gelooft dat The Future Trade een interessante belegging is. Onderzoek op sociale media toont aan dat hij actief nieuwe investeerders zoekt voor TFT, net als andere mensen uit zijn "team". W. S. wil dit niet "ronselen" noemen. Hij stelt enkel mensen te willen informeren over een interessante beleggingsopportuniteit.
Nieuwe klanten voor piramidespelen worden vooral aangebracht door mensen die er al bij betrokken zijn, grotendeels via sociale media. Online een beeld ophangen van een luxueuze levensstijl hoort er daarom bij: zo kan je mensen overtuigen dat het systeem wel degelijk "werkt".
Op Facebook vinden we verschillende wervende berichten over The Future Trade terug, geplaatst door W. S. én door mensen uit zijn "team". Die posts worden geplaatst op het eigen profiel, in speciale Facebookgroepen, via 'Stories' (boodschappen die na 24 uur automatisch verdwijnen) of in de talrijke thematische groepen die op Facebook floreren voor mensen die op zoek zijn naar bijverdiensten of "van huis uit werken".
Geïnteresseerde nieuwe rekruten worden uitgenodigd om een webinar te volgen. Dat is een online videomeeting waarop meer uitleg volgt over het TFT-platform.
VRT NWS kon anoniem een dergelijk webinar bijwonen, geleid door een Nederlandse vrouw: D. v. D. Zij vertelt erin hoe W. S. haar introduceerde tot The Future Trade, en legt uit hoe het systeem in elkaar zit.
Behalve je gegarandeerde winsten, beweert D., kan je ook extra geld verdienen op The Future Trade door een "team" samen te stellen van eigen rekruten. Telkens wanneer die rekruten geld (her)investeren op het platform, krijg jij daar dan als "teamleider" een "bonus" voor uitbetaald. Ze toont tijdens het videogesprek ook haar eigen profiel op TFT, waaruit blijkt dat ze het meeste geld verdiende met het vinden van nieuwe "investeerders". Zelf had ze al tientallen mensen overtuigd.
Russische actrice
The Future Trade probeert te lijken op een legitiem platform voor beleggingen met flitsende reclamefilmpjes op YouTube. Het zijn echter precies die reclamefilmpjes die onthullen dat het gaat om Russische oplichters.
Op het YouTube-kanaal van The Future Trade is bijvoorbeeld een filmpje te zien met de zogenaamde chief financial officer (CFO) van het bedrijf, "Godiva Corbyn". Onderzoek toont aan dat het gaat om een Russische actrice en fotomodel met de naam Ekaterina Voloboeva. Dat geldt ook voor de andere "bedrijfsleiders" van The Future Trade die aan bod komen in de video's: CEO "Oliver Campbell" blijkt Anton Brovchuk te heten, en chief marketing officer "Arundel Holmes" heet in het echt Vasily Turkin .
Niet dat Voloboeva, Brovchuk en Turkin de oprichters zijn van The Future Trade: het zijn slechts Russische acteurs, ingehuurd om zich voor te doen als mensen met Engelstalige achternamen.
(Lees verder onder de afbeelding.)
En er is nóg een spoor dat leidt naar Rusland: de opnamelocatie van een promofilmpje dat de kantoren van The Future Trade laat zien. Een voice-over beweert dat TFT gevestigd is "in het centrum van Londen". Maar door het venster is een opvallend gebouw met een zwart-witte koepel te zien. Het blijkt een onderdeel van de Central Core van het zakendistrict van Moskou.
Gefotoshopte luxe
Het is onduidelijk hoeveel geld W. S. werkelijk verdient met The Future Trade.
Op zijn Instagramprofiel, dat ook in de documentaire in beeld komt, laat W. uitschijnen dat hij door zijn beleggingen een luxeleven leidt. Hij verwijst op zijn profiel ook zelf naar de FIRE-documentaire en schrijft dat hij wil "mensen inspireren en helpen om ditzelfde pad te bewandelen".
Op sociale media en in de pers rezen de voorbije weken al heel wat vragen over het Instagramprofiel van W. S. Daarop bleken ook gefotoshopte beelden te staan, waarin hij zichzelf had toegevoegd aan afbeeldingen van exotische locaties en luxehotels. Dat ontdekte data-analist Pieter Debaere en Het Nieuwsblad schreef er vorige week een artikel over.
Een deel van de foto's heeft W. ondertussen verwijderd, maar op zijn Instagrampagina zijn er nog steeds voorbeelden van getrukeerde beelden te vinden. Zo heeft W. in maart 2021 zichzelf gefotoshopt boven een foto van een strandhut op het Polynesische eiland Bora Bora.
Conclusie
De voorbije weken was er op sociale media en in de pers heel wat kritiek te horen op de documentaire "FIRE: vroeg op pensioen". Ook bleek dat de Instagrampagina van een van de geportretteerden, W. S., allerlei gefotoshopte beelden van een luxeleven bevatte. Er waren ook vragen over zijn inkomstenbronnen.
Het lucratieve beleggingsplatform waarover de geportretteerde in de documentaire vertelt, heet "The Future Trade". Uit onderzoek van VRT NWS blijkt dat het alle kenmerken van een piramidespel vertoont. De bedrijfsleiders dragen valse Engelse namen en worden vertolkt door Russische acteurs.
In een reactie laat VRT weten dat de reeks niet langer beschikbaar zal zijn op VRT MAX.
De mededeling van VRT "Met FIRE hebben we getracht een actueel, weliswaar controversieel, fenomeen te portretteren met reële verhalen en mensen. Dat niet elk verhaal in de reeks even geschikt is als te volgen voorbeeld, was voor elke aandachtige kijker duidelijk. FIRE was nooit bedoeld als een educatief programma." "Maar omdat de druk aanhoudt om de reeks toch een andere roeping toe te dichten dan bedoeld en omdat hiermee helaas ook het ruime, waardevolle educatieve aanbod van VRT wordt ondergraven, hebben we besloten om de reeks uit het aanbod te halen. De discussie rond FIRE is intussen een weg ingeslagen waar de reeks helemaal geen antwoord wou op bieden en die haar opzet onrecht aandoet."