Europese Centrale Bank beslist straks over nieuwe renteverhoging: zo kan jij die voelen in je portemonnee

In juli werd de rente al voor het eerst in elf jaar verhoogd. En daar komt vandaag dus een nieuwe verhoging bovenop. Alleen de kracht van de verhoging is nog onduidelijk: wordt het een verhoging met 50 basispunten (0,5 procentpunt) of een forsere met 75 basispunten (0,75 procentpunt). "Als ze voor 75 basispunten gaan is het meteen de grootste renteverhoging die de ECB ooit heeft doorgevoerd", zegt ING-hoofdeconoom Peter Vanden Houte.

Wat het ook wordt, de inflatie - de algemene stijging van de prijzen - zal op heel korte termijn niet ineens in elkaar stuiken. "Het is vooral een belangrijke stap, een signaal dat een verdere normalisering mogelijk moet maken", zegt KBC-hoofdeconoom Hans Dewachter. "Naarmate de rente stijgt naar een meer neutraal niveau  - we spreken nu over de langere termijn - zal de impact op de inflatie meer en meer te zien zijn. Maar op korte termijn verandert er niets, onder meer door de energieprijzen die de pan uit rijzen."

De situatie die we nu meemaken is vrij uniek. "In het verleden was het vaak zo dat de rente werd verhoogd tijdens een aantrekkende economie. Nu merk je al een vertraging door de energieschok en komt de ECB er nog eens bovenop. Het is afwachten wat dit zal veroorzaken, maar zeker is dat niemand hier vrolijk van wordt."

Dewachter ziet vooral dingen veranderen binnen anderhalf tot twee jaar. "Want alle beleidsrentes zullen dan op een of andere manier meestijgen naar hogere niveaus. En zo krijg je op langere termijn een normalisering van de marktrente, dan spreken we onder meer over een normalisering van de hypothecaire kredieten en de depositorentes."

Vooreerst moet de inflatie bedwongen worden. "Als we de inflatie weer onder controle hebben, kunnen we op langere termijn teruggaan naar normale reële vergoedingen op het spaarboekje."

Zijn collega bij ING kijkt vooral naar de kracht van de renteverhoging. Als het een stijging wordt met 75 basispunten, dan acht hij het niet uitgesloten dat er nog voor het einde van dit jaar al wat beweegt rond het spaarboekje.

"Het is natuurlijk maar een inschatting, maar ik kan me wel voorstellen dat er redelijk snel banken zullen zijn die door de ECB-maatregelen een reclamecampagne gaan starten. Waardoor we in het vierde kwartaal zullen zien dat de rentevoet op spaarboekjes miniem zullen omhooggaan." En wat als het bij een verhoging van 50 basispunten blijft? "Dan zal dat nog een beetje te vroeg zijn. Dan wordt het wachten op oktober voor wellicht de volgende renteverhoging", vermoedt Vanden Houte.

De politiek van de centrale bank heeft redelijk snel een invloed op de kredietvoeten van de kortetermijnleningen. "Wie een auto op afbetaling koopt of andere duurzame goederen met een consumentenkrediet, die gaat dat wel voelen", zegt de hoofdeconoom van ING. "En dat gaat echt wel snel nadat een renteverhoging is doorgevoerd."

Vanden Houte schetst ook geen al te vrolijk toekomstbeeld voor de belegger. "Als je een (Europese of Amerikaanse) centrale bank hebt die stevig op de rem gaat staan om de economie "stil te leggen" met als doel de inflatie onder controle te krijgen, dan is dat dubbel negatief voor een aandelenbelegger", zegt Vanden Houte. 

"Als de economie stilvalt, dan gaan de winsten niet meer stijgen en wie weet zelfs zakken. Daarbovenop bedreigt de ingreep van de centrale bank ook het voortbestaan van TINA, (there is no alternative, behalve op de beurs lijk je nergens nog winst te kunnen maken, red.), want de rentevoeten gaan omhoog, net als de obligaties en de langetermijnrente. De conservatieve belegger kan dan gaan redeneren dat de beurs voor hem toch iets te risicovol is geworden."

Die vraag kunnen we met één woord beantwoorden: inflatie (ofwel prijsstijgingen). Iedereen zal al gemerkt hebben dat het leven duurder is geworden. De inflatie staat in Europa op 9 procent, dat is historisch hoog. Wat je vorig jaar nog met 100 euro kon kopen, kost je vandaag 109 euro.

Op korte termijn heeft de beslissing van de ECB géén impact op de inflatie, maar dat verandert wel op de middellange termijn. "Op die middellange termijn kan je hiermee vermijden dat er extreme loon-prijsspiralen (wanneer prijzen en lonen elkaar steeds meer gaan opjagen, red.) gaan ontstaan", zegt Dewachter.

Door investeren en lenen duurder te maken, probeert de ECB de economie wat af te koelen. De ECB is normaal gezien tevreden met een inflatiepeil rond 2 procent. Daar zitten we dus heel ver boven. Hoog tijd om in te grijpen, want een beetje inflatie is goed en een uiting van economische groei, maar trop is te veel.

Een van de risico's heet stagflatie. Dat is een combinatie van een recessie - een lagere economische activiteit - en een hoge inflatie. Het is een heel moeilijk te bestrijden probleem, want de inflatie mag niet doorstijgen door de rente te verlagen, maar je wil wel de economie aanzwengelen. De ECB maakt zich nu ook zorgen om de loon-prijsspiraal. Dat gebeurt wanneer arbeiders en bedienden hogere lonen eisen, omdat het leven alsmaar duurder wordt. Die hogere lonen doen de inflatie nog toenemen en ga zo maar door. Het is een spiraal die heel moeilijk te doorbreken is.

Daarvoor moet je terug naar de financiële crisis van 2008. Toen gingen financiële instellingen over de kop door zogenoemde rommelhypotheken in de VS. Daar kregen mensen een lening voor een huis dat ze eigenlijk niet konden betalen. Die slechte leningen werden herverpakt en ook door Europese banken verhandeld.  Toen die slechte leningen niet meer konden worden afbetaald, door een stijgende rente, stortte het hele financiële systeem als een kaartenhuisje in elkaar. Banken gingen failliet of moesten voor een habbekrats aan gezondere banken worden verkocht.

De economie had zo'n zware klap gekregen dat onder meer de Europese Centrale Bank de rente drastisch begon te verlagen, tot onder nul. Zo moest de economie weer worden aangezwengeld. Investeren in de economie werd goedkoper, het geld werd gratis (het zogenoemde "gratisgeldbeleid", red.). Iedereen tevreden.

Dat was een houdbare situatie zolang de inflatie rond de 2 procent schommelde, maar toen kwam het einde van de coronacrisis. De economie ging, gestuwd door overheidssteun en knaldrang, als een speer vooruit. Koken kost geld en dus stegen de energieprijzen fors. Tot overmaat van ramp besloot de Russische president Vladimir Poetin om Oekraïne binnen te vallen. Gas en olie werden nog duurder. De economie bleef op volle toeren draaien. Iedereen is aan het werk, bedrijven vinden geen volk meer. De inflatie blijft maar oplopen.