Bij een referendum over de nieuwe grondwet in Chili hebben de meeste stemmers de tekst verworpen. Dat is duidelijk na de bekendmaking van de definitieve resultaten. 61,9 procent van de mensen die hun stem uitbrachten, stemde tegen, 38,1 procent stemde voor. De nieuwe grondwet moest de oude grondwet vervangen die dateert uit de periode van de dictatuur van Augusto Pinochet. De meningen over de tekst waren vooraf al verdeeld.
Chilenen stemmen voorstel voor progressieve grondwet massaal weg, "maar proces is nog niet ten einde"
De huidige grondwet uit de tijd van Pinochet heeft van Chili een neoliberaal land gemaakt. De economie doet het relatief goed, maar de rijkdom is erg ongelijk verdeeld. Onder de dictatuur werd de staat tot een minimum herleid. Huidig president Gabriel Boric (36) heeft Chili de "wieg van het neoliberalisme" genoemd, maar wil er nu het "graf van het neoliberalisme" van maken.
Het was zijn voorganger Sebastián Piñera die het initiatief nam voor een nieuwe grondwet en een daaropvolgend referendum. De nieuwe tekst is het rechtstreekse gevolg van de sociale onrust van drie jaar geleden, toen de Chilenen massaal op straat kwamen tegen de regering van Piñera. Duurdere metrotickets waren de aanleiding, maar het werd een ware protestbeweging tegen het neoliberale beleid. Piñera moest uiteindelijk buigen en schreef een referendum uit in 2020, waarbij 80 procent van de kiezers voor de vervanging van de oude grondwet stemde.
Midden vorige jaar begon een grondwetgevende vergadering van 155 mensen aan het schrijven van de nieuwe tekst. In die vergadering zaten naast verkozen politici ook vertegenwoordigers van de maatschappij. Het merendeel van de leden was zelfs niet verbonden aan een politieke partij. Opvallend ook: de grondwetgevende vergadering bestond uit exact evenveel mannen als vrouwen.
Het voorstel voor een nieuwe grondwet bestempelt Chili als een sociale en democratische rechtsstaat, plurinationaal, intercultureel, regionaal en ecologisch. Ook nieuw is de erkenning van de rechten van vrouwen, etnische minderheden, LGBTQI-minderheden, mensen met een handicap en senioren. Het ging volgens analisten om een van de meest vooruitstrevende grondwetgevende teksten ter wereld.
Vooraf waren de meningen al verdeeld. De voorstanders hoopten dat de grondwet meer sociale rechtvaardigheid zou brengen, de tegenstanders vreesden dat het Zuid-Amerikaanse land afglijdt naar een socialistische maatschappij. De tekst was volgens critici ook te lang en te onduidelijk.
President Boric: "Proces stopt hier niet"
Eind vorig jaar won de progressief Gabriel Boric de presidentsverkiezingen en op 11 maart van dit jaar werd hij beëdigd. Hij was een voorstander van de nieuwe grondwet, maar zijn overwinning eind vorig jaar kreeg geen gevolg tijdens dit referendum.
Hoewel verwacht werd dat de tekst zou worden afgewezen, is de marge waarmee dat gebeurd is, erg groot. President Boric geeft toe dat de resultaten duidelijk maken dat de Chilenen "niet tevreden waren met het voorstel tot grondwet dat de raad heeft voorgelegd." Hij maakte ook duidelijk dat het proces om de grondwet te veranderen, hiermee niet zou stoppen. "Leiders moeten werken met meer vastberadenheid, meer dialoog, meer respect" om een nieuwe tekst te schrijven "die ons als land verenigt."
Hoe het nu verder moet, is nog niet duidelijk. De meeste Chilenen zijn het erover eens dat de huidige grondwet uit de tijd van dictator Pinochet moet verdwijnen. Het proces over de manier waarop de nieuwe tekst tot stand moet komen, moet nog bepaald worden. Er zal allicht nog stevig over gedebatteerd worden. President Boric heeft de leiders van de alle politieke partijen al samengeroepen voor nieuw overleg in de komende dagen.
