Eerste hulp bij angst: hoe hou je het hoofd koel in bange tijden van inflatie en energiecrisis? 

Het zijn bange tijden. De onheilspellende berichten over inflatie volgen elkaar op. Veel mensen wachten bang de eindafrekening voor gas en elektriciteit af. 

Hoofddocent psychologie aan de KU Leuven en auteur van het boek 'Waarom we bang zijn' Bram Vervliet legt in "Laat" uit wat angst met ons brein doet. Gedragstherapeute bij het Universitair Psychiatrisch Centrum in Duffel - en toevallig ook de vrouw van Vervliet - Barbara Depreeuw, geeft tips om die angst te overwinnen.

Als gedragstherapeute is Depreeuw helemaal niet verbaasd over de angst die veel mensen momenteel ervaren. "Men is onzeker en ligt wakker. Angt of onzekerheid genereert ook piekeren. Hoe zal die energiefactuur eruit zien?"

"Het zijn heel wat 'wat-als-vragen' die in het hoofd omgaan", vult Vervliet aan. "Het wordt steeds erger en erger. Als je met die onzekerheid leeft, zoals op dit moment, en je weet niet waar het gaat stoppen, dan boezemt dat natuurlijk angst in."

Angst zit bovendien niet alleen in ons hoofd, ons lichaam reageert ook fysiek. "Druk op de borst, een onrustig gevoel, veel onrust in het hoofd, gespannen spieren en zweten", zo lijst Depreeuw de symptomen op. Mensen beelden zich de rampspoed ook levendig in en zien beelden van zichzelf in de ondergang in hun hoofd.

Angst lijk ons vaak alleen maar in de weg te zitten, maar dat klopt niet helemaal. Het heeft ook een functie. "Je kan angst zien als een soort van alarmsignaal", legt Vervliet uit. "Het maakt ons duidelijk dat er iets belangrijk op het spel staat. We worden bang wanneer er iets ernstig staat te gebeuren. Dat gevoel is vaak heel behulpzaam. Het helpt ons overleven in allerlei gevaarlijke situaties, maar het is ook een vervelend gevoel."

Overleven, dat betekent dan in dit geval de temperatuur een graadje lager zetten, of minder vaak de auto nemen. Actie ondernemen dus.

We voelen ons dus vaak beter als we het gevoel hebben dat we iets kunnen doen om de oorzaak van onze angst aan te pakken. Al raadt Depreeuw aan om daar niet te ver in te gaan en zeker te evalueren of wat je doet ook effectief een verschil maakt.

"Het is op zich goed om eens een planning te maken om te bekijken hoe je met deze lastige periode kan omgaan, maar als je merkt dat je dat opnieuw en opnieuw doet, zonder dat het eigenlijk nog zin heeft, dan is het belangrijk om achteruit te leunen en te kijken waar je mee bezig bent, en of het nog zin heeft."

Voor mensen in armoede is dat misschien makkelijker gezegd dan gedaan. "Die stress van financiële zorgen is heel reëel en groot", beaamt Vervliet. "Je kan die zorgen niet zomaar gaan wegwuiven."

"Wat je wel kan proberen is om in die situatie toch een beetje controle terug te krijgen over hoe je met die zorgen omgaat. Ga zitten met pen en papier en probeer helemaal door te denken wat je opties zijn. Waar heb ik geen oplossingen voor en waar kan ik daarvoor terecht voor hulp? Dat is beter dan in je hoofd te blijven piekeren over al die problemen die maar niet opgelost raken, want zo raak je meestal geen stap vooruit." Oplossingsgericht denken kan dus, hoe moeilijk je situatie ook is, je angstgevoelens helpen verminderen. 

We proberen elkaar vaak te troosten met woorden als "je hoeft toch niet bang te zijn" of "alles komt goed". Al zijn die geruststellende woorden nog zo goed bedoeld, toch is het volgens Depreeuw niet meteen de beste manier om iemand die echt met angsten worstelt te helpen.

"Als je tegen iemand die echt bang is, zegt dat je niet bang hoeft te zijn, is dat een ontkenning van wat die persoon voelt", zegt Depreeuw. "Het kan soms zinvol zijn om het te durven benoemen: ik zie dat je bezorgd bent. Zo kan je het gesprek erover beginnen."

Al werkt te véél praten ook weer niet altijd. "Wat je soms ziet is dat mensen luidop beginnen te piekeren door er te veel over te praten of door te veel te ventileren. Dat helpt dan weer minder. Zodra je merkt dat je aan het piekeren bent, is het zinvol om jezelf een halt toe te roepen en je aandacht op iets anders te richten."  

Dag na dag berichten over de prijzen aan de pomp die opnieuw gestegen zijn, de energietarieven die weer omhoog gaan en de winkelkar die ook steeds duurder wordt. Het nieuws volgen maakt je deze dagen niet meteen blijgezinder. Ook politici moeten deze dagen vaak sombere boodschappen brengen. Wat kunnen zij doen om angst onder de bevolking niet nog meer aan te wakkeren?

"Het is heel belangrijk om de juiste taal te gebruiken", weet Vervliet. "Op het juiste moment mensen laten inzien dat het ernstig is en dat we voor een moeilijke periode staan, maar tegelijk vertrouwen schenken." 

Als voorbeeld verwijst Vervliet naar de aanloop naar het Overlegcomité van deze week. Onze premier Alexander De Croo (Open VLD) kwam eerst met een nogal sombere boodschap: de komende vijf tot zelfs tien winters zullen moeilijk zijn. Een paar dagen later volgde het Overlegcomité, waarin maatregelen aangekondigd worden. 

"Dat lijkt mij mooi gepland om aan de ene kant de ernst te benadrukken en aan de andere kant te tonen dat ze ermee bezig zijn", aldus Vervliet. "Natuurlijk, om dat te laten werken moeten de maatregelen vertrouwen wekken bij de bevolking. En daar ligt een grote uitdaging voor beleidsmakers.