Michelle Martin komt vrij, hoogleraar criminologie: "Gekozen voor systeem waarin mensen kunnen vrijkomen"

Dat Martin vanaf vandaag weer een vrije vrouw is, noemt Beyens "een logische beslissing die wettelijk is vastgelegd". "Ze werd in  2004 veroordeeld, maar zat toen al sinds 1996 in voorhechtenis, ze zat dus al 8 jaar in de gevangenis als beklaagde. Toen ze in 2012 onder voorwaarden werd vrijgelaten, had ze al 16 jaar in de gevangenis gezeten. Toen werd haar 10 jaar voorwaardelijke invrijheidsstelling opgelegd. En als die periode goed verloopt, wordt die opgeheven.” 

"Dat is vastgelegd in de wet op de externe rechtspositie, die gestemd is in 2006. Daarin staat dat elke veroordeelde op een bepaald moment de kans moet hebben om toch onder voorwaarden vrijgelaten te worden. Als die periode positief beoordeeld wordt, kan die persoon daarna zonder voorwaarden in de samenleving blijven, dat is ingegeven vanuit het principe van de re-integratie."

Het hele systeem van de strafuitvoering in België is gebaseerd op het principe van de relatieve autonomie tussen de straftoemeting en de strafuitvoering, legt Beyens uit. "Dat betekent dat bij het opleggen van de straf gekeken wordt naar de feiten, wat er gebeurd is in het verleden, daar wordt heel veel rekening gehouden met het belang van het slachtoffer, de maatschappij." 

Wanneer de straf uitgesproken is, komt er een ander principe op de voorgrond: het principe van re-integratie. "Dan gaat men naar de toekomst kijken. Wat moet er gebeuren zodat die persoon weer op een veilige manier zijn of haar intrede kan doen in de samenleving. Die beslissing wordt genomen door mensen die erin gespecialiseerd zijn. Zij schatten ook het risico op recidive (in herhaling vallen bij het plegen van een strafbaar feit, red.) en dergelijke in. In het geval van Martin is men niet over één nacht ijs gegaan. Zij heeft ook verschillende aanvragen ingediend die zijn geweigerd."  

"In 2012, toen de beslissing genomen is haar voorwaardelijk in vrijheid te stellen, was er heel veel verontwaardiging. Men heeft toen zelfs die wet aangepast. In 2013 was er de zogenoemde wet-Martin, waarin het hele systeem voor zeer lang gestraften verstrengd is geweest." 

Paul Marchal, de vader van de vermoorde An, kreeg een brief van Justitie in met de mededeling dat Martin vandaag zou vrijkomen en reageerde eerder deze week, net op de dag waarop An in 1995 ontvoerd werd, aangeslagen op Facebook. "Het blijft moeilijk... zeker op een dag als vandaag. Zovele jaren geleden werd An op 23 augustus uit ons leven gerukt. Het wordt allemaal zoveel moeilijker als je net nu een gerechtsbrief krijgt met de zakelijke melding dat de voorwaarden gekoppeld aan de voorlopige vrijheid van Martin worden geschrapt. En dat zij vanaf aanstaande vrijdag 26/08 helemaal vrij is te gaan en staan waar ze wil. Ze is dan VRIJ... VERVROEGD..."

Voor een samenleving is het heel moeilijk om ermee om te gaan dat dit soorten mensen opnieuw vrij kunnen komen, erkent Beyens. "Maar er zijn twee kanten aan re-integratie. De dader moet zich klaarmaken om weer in samenleving te komen. Maar de andere kant van de medaille is rehabilitatie, de samenleving moet ook een deel doen, die persoon opnieuw opnemen. In haar geval zie je daar inderdaad een probleem." 

Bij de voorwaardelijke vrijlating van Martin, in 2012, waren er al betogingen. "Ze is al 10 jaar in de samenleving en functioneert, ik hoop dat de storm rond haar vrijlating zo snel mogelijk gaat liggen. Ze is 62, ik hoop dat ze de kans krijgt om een deel van haar leven nog “rustig” te kunnen doorbrengen. Er is een straf opgelegd, die is uitgevoerd en dan moeten we weer verder als samenleving."

"Ik begrijp de reactie van de slachtoffers, die is vooral ingegeven door het feit dat de communicatie zo kil en zakelijk is, daar moet zeker aan gewerkt worden, maar we hebben een systeem waar mensen kunnen vrijkomen. We hebben niet gekozen voor een systeem waar we mensen opsluiten tot het einde van hun dagen. De consequentie is dat mensen die voldoen aan hun voorwaarden kunnen vrijkomen."