Meer loon voor fulltime leraars en jaar betaalde stage: directeurs doen tien voorstellen tegen lerarentekort

Het lerarentekort wordt elk schooljaar nijpender. Daarom heeft het Netoverschrijdend Overlegplatform Directeurenorganisaties Basisonderwijs (NODB) zich tijdens de grote vakantie gebogen over het probleem. In het NODB zitten vertegenwoordigers van de zeven directeurenverenigingen in het Vlaamse basisonderwijs. 

De directies wijzen er op dat er steeds minder scholieren kiezen voor het ambt van onderwijzer of kleuterleider en dat zij die de uitdaging wel aangaan er soms na vrij korte tijd de brui aan geven. Daarnaast stellen ze ook vast dat heel wat actieve leerkrachten in het basisonderwijs slechts deeltijds aan de slag zijn en vaak ook ouder dan 50 zijn. Ze maken zich dan ook zorgen dat de verwachte pensioneringsgolf die daarmee gepaard gaat, het lerarentekort enkel nog zal doen toenemen. 

"Wij hebben niet de intentie om u als minister verantwoordelijk te stellen voor het probleem, maar vragen wel dringend oplossingen", schrijven de directies in het plan getiteld "Tien punten op het bord voor het lerarentekort" dat gisteren al werd voorgesteld aan Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA). 

De directies doen 10 concrete voorstellen om het lerarentekort aan te pakken:

Op dit moment worden jonge, pas afgestudeerde leerkrachten vaak ingezet via interim-contracten om de gaatjes op te vullen die ervaren collega's open laten. Want steeds meer leraren werken deeltijds om de combinatie tussen privé en werk haalbaar te maken. "We stellen vast dat het aantal aanvragen om deeltijds te werken blijft stijgen, in bepaalde schoolgemeenschappen werken tot twee op de drie leraars parttime", zegt Lieven Verkest, woordvoerder van het NODB, maar ook coördinerend directeur van scholengemeenschap Driespan.

Die vervangingscontracten zijn echter niet evident, zeker niet voor beginnende leerkrachten: "Ze moeten vaak verschillende klassen overnemen, en dat ook nog eens in verschillende scholen. Dat zorgt voor een hoge werkdruk en daardoor haken jonge leerkrachten al na enkele jaren af", verduidelijkt Verkest.

Om dat probleem aan te pakken, willen de directeurs het aantrekkelijker maken om voor een fulltime job in het onderwijs te kiezen. Dat willen ze doen door leraren die fulltime werken extra te belonen met bijvoorbeeld een hoger loon, een premie of extralegale voordelen.

"Op dit moment slagen heel wat mensen er niet in om werk en privé te combineren en daarom blijven ze graag een dag per week thuis om de gezinstaken uit te voeren", verklaart Verkest. "Wij stellen het omgekeerde voor: als je mensen extra beloont, kunnen zij die verloning gebruiken om die gezinstaken uit te besteden."

De directies stellen ook het moederschapsbeschermingsverlof binnen het kleuteronderwijs in vraag. Op dit moment krijgen leraren vanaf het 1e leerjaar geen moederschapsbeschermingsverlof, maar kleuterleidsters wel. "Ook hierdoor hebben we heel wat vervangers nodig voor een vrij lange periode, terwijl de leraar in kwestie perfect kan functioneren", luidt het in de brief aan Weyts.

Een ander middel waarmee de directies ervoor willen zorgen dat beginnende leerkrachten minder snel uitdoven is een extra jaar betaalde stage in de lerarenopleiding: "Op dit moment is het aantal stagedagen beperkt en merken we dat pas afgestudeerde leerkrachten weinig praktijkervaring hebben. Om dat op te lossen pleiten wij voor een opleiding van vier jaar, waarin het laatste jaar een echt praktijkjaar wordt", aldus Verkest. "Op die manier kunnen ze al ingezet worden als leraar, maar krijgen ze wel nog de nodige ondersteuning van de hogeschool."

Niet alleen de uitstroom van jonge leerkrachten is een probleem, ook de instroom in de lerarenopleiding stokt al jaren. De directies stellen daarom voor om te werken met drie soorten diploma’s: de leraar-assistent (graduaat), de leraar-bachelor en de leraar-master. Op die manier willen ze de markt te verbreden.  

"Scholieren die het niet zien zitten om leraar-bachelor te worden hebben dan nog twee kansen om toch in het basisonderwijs terecht te komen: scholieren die het niveau bachelor te moeilijk vinden, kunnen heroriënteren tot het niveau leraar-assistent, scholieren die willen gaan voor een master, krijgen de kans om dat ook te behalen voor het basisonderwijs", luidt de verklaring. 

De directies pleiten er ook voor om altijd twee mensen voor de klas te zetten: een leraar én een leraar-assistent: "We kijken daarvoor naar de Scandinavische landen waar nu al twee personen verantwoordelijk zijn voor één klas: een titularis en een assistent", aldus Verkest. In dat Scandinavische systeem starten beide leraars ’s morgens het klasleven op en gaan ze samen door tot net na de middag. Nadien neemt de leraar-assistent de klas alleen over.

"Daardoor wordt de titularis vrijgemaakt om vergaderingen bij te wonen, zorgkinderen te bespreken, lessen voor te bereiden of extra opleidingen te volgen. Dat zijn zaken die nu vaak 's midddags of na de schooluren moeten gebeuren en wij denken dat het beter zou zijn als dat tijdens de werkuren zou kunnen gebeuren."

De vertegenwoordigers van het Overlegplatform willen ook de loonkloof tussen andere sectoren en het onderwijs zoveel mogelijk verkleinen. Dat willen ze doen door het mogelijk te maken om 20 jaar anciënniteit mee te nemen uit andere sectoren. Op dit moment is dat 10 jaar. "Op die manier zullen ook 40+'ers nog kiezen voor het onderwijs, terwijl we die anders verliezen", lezen we in het voorstel.

"Er zijn heel wat externe hulpverleners die op een pedagogisch verantwoorde wijze kinderen van de basisschool ondersteunen bij het leren", luidt het in het plan. "De logopedisten zijn hiervan een mooi voorbeeld. Deze mensen hebben dikwijls de ambitie om les te geven in de basisschool, maar hun diploma wordt niet als voldoende geacht." 

"Wij stellen voor om dit diploma op te waarderen en hen te laten lesgeven in het basisonderwijs, mits de passende opleiding via educatief verlof, naar analogie van de zorgsector met het project ‘kies voor de zorg’ van minister Hilde Crevits."

Leraren die 65 zijn en dus ten volle genieten van hun rustpensioen, mogen vandaag zoveel bijverdienen als zij maar willen. Leraren die ter beschikking gesteld zijn, voorafgaand aan het rustpensioen (dus jonger dan 65) mogen maximum 8.634 euro bijverdienen per jaar.  Dat betekent meestal dat zij amper 4/24 kunnen meewerken in een basisschool.  Het NODB stelt voor om die mensen op TBS ook de kans te geven om onbeperkt te mogen bijverdienen in de basisschool.

Als leraren vandaag niet kunnen vervangen worden, dan komen die middelen niet bij de scholen terecht.  De directies vragen om die middelen te kunnen ontvangen in punten of werkingstoelagen, zodat ze toch personeel kunnen aanstellen - ook al hebben ze niet het vereiste of voldoende geacht diploma.

Op dit moment bepalen gekleurde puntenenveloppes volgens de directies zeer sterk waar de school specifieke middelen wel en niet aan mag besteden. "Met een ongekleurde puntenenveloppe (op niveau van het schoolbestuur) kan de werkgever veel flexibeler en naar eigen keuze personeel aanstellen en betalen", schrijven ze. 

"Hiermee kan je leraar-assistenten aanstellen, leraar-bachelors, leraar-masters, maar evenzeer hulpopvoedend personeel, beleidsondersteuners, kinderverzorgsters en zelfs arbeiders of bedienden.  Dit systeem zal sowieso kansen bieden om meer volk naar onderwijs te krijgen en vergroot het beleidsvoerend vermogen van scholen.  Mocht het hierbij niet lukken om alle punten in één schooljaar in te zetten, dan vragen wij om de niet-opgebruikte punten over te dragen naar de volgende schooljaren."

Tot slot wijst het NODB er op dat er evenzeer een tekort dreigt aan directeuren in het basisonderwijs. Ze blijven daarom ook voor een grotere, ongekleurde puntenenveloppe.  "Voor het basisonderwijs wordt er door de Vlaamse Regering voorzien in 1,2 à 1,3 punt per kind, voor het secundair onderwijs 3 à 4 punten.  Wij pleiten ervoor om dit grote verschil in de kortste keren weg te werken, zodat de job een boeiende en haalbare opdracht blijft."  Ze vragen ook om het meelooptraject voor de kandidaat- of startende directeur te verlengen vanaf 1 januari 2023.