Meer dan 1.000 niet-begeleide minderjarigen uit Oekraïne geregistreerd in ons land

Vandaag is het exact een half jaar geleden dat Rusland Oekraïne binnenviel. Meer dan 10 miljoen mensen vluchtten de afgelopen zes maanden vanuit Oekraïne naar andere landen. Volgens cijfers van de Verenigde Naties vormen vrouwen en kinderen 90 procent van het totale aantal vluchtelingen uit Oekraïne. In de eerste maanden van de oorlog zijn ongeveer 1,5 miljoen kinderen uit Oekraïne gevlucht. 

Het is de dienst Voogdij van de federale overheidsdienst Justitie die in België verantwoordelijk is voor niet-begeleide minderjarige vluchtelingen: "Op 12 augustus waren er 1.043 niet-begeleide buitenlandse minderjarigen uit Oekraïne geregistreerd bij de FOD Justitie. In totaal zijn 111 van de 1.043 kinderen jonger dan tien jaar. Het aantal meldingen neemt wel af: in maart ging het nog om 15 tot 20 per dag, nu om maximaal 10",  zegt woordvoerster Sharon Beavis van de FOD Justitie.

Journalistencollectief Lost In Europe vroeg cijfers op in 12 Europese landen over Oekraïense niet-begeleide minderjarigen. België doet het goed op het vlak van registratie en transparantie, dit in tegenstelling tot landen als het VK, Spanje, Duitsland, Polen, Slovakije en Zwitserland. In verschillende Europese landen zijn er onvoldoende gegevens, weinig transparantie of werd helemaal niet geregistreerd hoeveel niet-begeleide minderjarigen hun land binnenkwamen.

Goede registratie is belangrijk. Meerdere organisaties waarschuwden al verschillende keren voor de risico’s van seksuele uitbuiting, misbruik en mensenhandel van vrouwen en kinderen op de vlucht uit Oekraïne.

Zo waarschuwde Unicef, de kinderrechtenorganisatie van de Verenigde Naties, al in maart voor mensenhandelaars die de chaos van de grootschalige volksverhuizingen zouden kunnen uitbuiten. "Kinderen moeten dan ook onmiddellijk de nodige bescherming krijgen, gelet op de risico's voor hun veiligheid en welzijn. Alles moet in het werk worden gesteld om familieleden onmiddellijk op te sporen en hen in contact te brengen met elkaar", alarmeert een woordvoerder van Unicef.

Volgens Paulien Blondeel van de FOD Binnenlandse Zaken zijn er in België nog geen minderjarige Oekraïense slachtoffers van mensenhandel geïdentificeerd. "Hoewel het profiel van de Oekraïense niet-begeleide minderjarigen zeer kwetsbaar blijft, maken een aantal factoren hen minder vatbaar om in het mensenhandel circuit terecht te komen. Ze zijn sterk gedocumenteerd en worden nog opgevolgd door hun ouders die elders verblijven. De meerderheid is omringd door volwassen familieleden. Ze zijn hoog geschoold. En ze krijgen onmiddellijk het legale statuut van tijdelijk beschermde", aldus Blondeel. 

De gespecialiseerde centra Minor-Ndako (Vlaanderen) en Espéranto (Wallonië) kennen tot op heden ook nog geen gevallen van Oekraïense minderjarige slachtoffers van mensenhandel in België. De dienst Vreemdelingenzaken nam verschillende stappen om eventuele Oekraïense slachtoffers van mensenhandel te detecteren en te beschermen.

Volgens de non-profit organisatie Missing Children Europe moeten we alert blijven: "Het herkennen van slachtoffers van mensenhandel is vaak moeilijk en de meeste gevallen raken pas na maanden of jaren bekend. Deze groep kinderen blijft zeer kwetsbaar voor mensenhandel. Voorzichtigheid blijft dus geboden", aldus Aagje Ieven, secretaris-generaal van Missing Children Europe.

Van de 1.043 Oekraïense niet-begeleide minderjarigen in België kregen er 115 een voogd toegewezen. Volgens Sharon Beavis van de FOD Justitie hebben sommige minderjarigen geen opvang nodig omdat ze terecht kunnen bij iemand uit hun omgeving, familieleden of vrienden. "Wanneer er wel opvang nodig is, zijn er andere oplossingen mogelijk, bijvoorbeeld bij het Rode Kruis, Caritas of in pleegzorg."

"Momenteel staan er 700 Oekraïense niet-begeleide minderjarige vluchtelingen op de wachtlijst voor een voogd. Ook uit andere landen zijn er nog kinderen die wachten op een voogd. Om die wachtlijst weg te werken, zijn er volop sollicitaties bezig bij het middenveld om werknemer-voogden aan te werven maar wij zoeken ook nog altijd vrijwillige voogden en wij hebben tot nu toe zo'n 300-tal kandidaten. Dus op termijn willen wij die wachtlijst uiteraard zo snel mogelijk wegwerken", aldus Sharon Beavis.

Kamerlid Ben Segers (Vooruit), die de situatie van niet-begeleide minderjarigen opvolgt, roept op tot voorzichtigheid: "Het uitgangspunt moet zijn dat voor elke niet-begeleide minderjarige een voogd wordt aangewezen. Verblijven die 900 andere Oekraïense kinderen allemaal in goede omstandigheden? Waarschijnlijk de meesten wel, maar we kunnen het niet weten. We zouden moeten komen tot een systematische monitoring. Kan de overheid geen voogd aanstellen, dan moeten er andere oplossingen komen. Je zou ook het CLB en het onderwijs bij de netwerkpleegzorg kunnen betrekken. Komt een jongere niet opdagen op school, dan moeten de alarmbellen afgaan."

Hij kent alvast één geval waarbij het al misliep: "Een meisje van 12 jaar, gevlucht uit Oekraïne, moest worden weggehaald bij haar grootouders, die helemaal haar grootouders niet bleken te zijn. Meer nog: het kind was verwaarloosd. Gelukkig belandde het meisje via een pleeggezin uiteindelijk in de gespecialiseerde opvang", aldus Segers.