Twee vossen gestorven door vogelgriep: kan het vogelgriepvirus ook overspringen naar de mens?

Vogelgriep is een ziekte die ontstaat door besmetting met het vogelgriepvirus. Dat is een influenzavirus, vergelijkbaar met het griepvirus bij mensen. Zoals de naam al verraadt: het is vooral besmettelijk voor vogels.

"Elk jaar duiken nieuwe vogelgriepvirussen op", zegt Muriel Vervaeke van het Agentschap Natuur en Bos. "Het is altijd afwachten welke mutaties zullen opduiken, dat weet je nooit op voorhand."

Af en toe duiken mutaties op die zeer besmettelijk én zeer dodelijk zijn voor vogels. Een voorbeeld daarvan is het H5N1-subtype, dat momenteel wereldwijd verspreid wordt door trekvogels.

Het H5N1-subytpe dook eind vorig jaar voor het eerst op in België. "We vonden het eerst bij zwanen, eenden en roofvogels", zegt Muriel Vervaeke van het Agentschap Natuur en Bos. "Nu richt het een enorme ravage aan bij vogels aan de kust, vooral onder meeuwen."

Soms kan het virus overspringen van vogels naar zoogdieren. Sommige roofdieren kunnen ziek worden na het eten van besmette vogels.

"Er zijn al besmettingen geweest bij zeehonden en bij vossen in buurlanden", zegt Vervaeke. "Daarom onderzoekt Agentschap Natuur en Bos ook bij ons dode vossen. Zo werd al bij twee vossen het virus aangetroffen: de ene in Knokke-Heist, de andere in Kortenberg. In beide gevallen werd het H5N1-virus aangetroffen in de hersenen van het dier."

Toch lijkt H5N1 op dit moment niet te circuleren in de vossenpopulatie. Een vos kan ziek worden na het eten van een zieke vogel, maar hij kan vervolgens geen andere vossen besmetten.

"Het vogelgriepvirus dat nu circuleert is niet direct gevaarlijk voor de mens", zegt Muriel Vervaeke. "Het H5N1-subtype vormt op dit moment geen gevaar voor de volksgezondheid. De kans dat je besmet wordt, is bijzonder klein."

Heel af en toe springt het virus toch over van vogels naar mensen. Dat gebeurt alleen na erg nauw contact met besmette en dode dieren of met uitwerpselen van besmette dieren. Bij menselijke besmettingen is er ook soms een link met een pluimveebedrijf.

"Dat is zeker geen toeval", zegt Vervaeke. "In pluimveebedrijven leven veel vogels samen op een beperkte oppervlakte en is er direct contact met de mens. Dan is er altijd een groter risico op broeihaarden van ziekteverwekkers. Zo kunnen nieuwe, potentieel gevaarlijke mutaties ontstaan."

Dat H5N1 ongevaarlijk is voor de mens, betekent niet dat we ons geen zorgen hoeven te maken. In de toekomst zullen zeker nog nieuwe mutaties opduiken. Niemand kan voorspellen welke impact die zullen hebben op de menselijke gezondheid.

"Ik heb geen glazen bol", zegt Vervaeke. "Ik weet dus niet welke mutaties nog zullen opduiken en of die een nieuwe pandemie kunnen veroorzaken. Epidemiologen zijn het er wel over eens dat vogelgriepvirussen in de toekomst mogelijk ook gevaarlijk kunnen worden voor de mens."

"We moeten zeker waakzaam zijn", bevestigt Mieke Steensels van Sciensano. "Dat geldt vooral voor mensen die in contact kunnen komen met besmette vogels. De stammen die we in België vinden bij vossen moeten we ook grondig blijven opvolgen. Zo kunnen we nieuwe mutaties snel opsporen."

Als je een dode of zieke of vos of vogel vindt, dan hoef je zeker niet ongerust te zijn. Zolang je het dier niet aanraakt, is er geen enkel risico.

"Dat is een belangrijke boodschap", zegt Vervaeke. "Zieke en dode dieren, blijf daar vanaf. Als je ze toch moet aanraken, gebruik dan wegwerphandschoenen en was nadien grondig je handen."

Als je een dode vogel vindt, bel dan de (gratis) influenzalijn: 0800 99 777. Het kadaver gaat naar een labo, waar het onderzocht wordt op H5N1.

Als je een zieke vogel vindt, contacteer dan het Opvangcentrum Wilde Dieren van je provincie . Ook voor een dode of zieke vos kan je daar terecht.