Bekroonde Iraanse filmmaker Jafar Panahi moet zes jaar de cel in na "propaganda tegen het systeem"

De 62-jarige Jafar Panahi is een van de meest bekroonde Iraanse filmmakers. Hij won in 2000 een Gouden Leeuw in Venetië voor "Dayereh" ("De cirkel"), in 2015 de Gouden Beer in Berlijn voor "Taxi Teheran" en in 2018 de scenarioprijs in Cannes voor "Se rokh" ("Drie gezichten"). In zijn werk is hij vaak erg kritisch voor het Iraanse regime. Door zijn films over thema's als armoede, seksisme, geweld en censuur, kwam hij in het verleden al meermaals in aanraking met het gerecht.

Op 11 juli werd Panahi opgepakt bij zijn aankomst bij het parket van Teheran, waar hij de rechtszaak tegen een andere bekende regisseur, Mohammad Rasoulof, kwam volgen. Die laatste wordt samen met zijn collega Mostafa Al-Ahmad sinds 8 juli vastgehouden. 

Rasoulof en Al-Ahmad hadden met een open brief, ondertekend door zo'n 70 andere figuren uit de filmindustrie, de repressie tegen betogers in Iran aan de kaak gesteld. In Abadan, ten zuidwesten van Teheran, stortte in mei een flatgebouw in, waarbij 43 mensen om het leven kwamen. Voor veel Iraniërs was dat het zoveelste bewijs van corruptie en nalatigheid van de vastgoedsector. Daarop braken protesten uit die hardhandig werden aangepakt door de Iraanse ordetroepen. 

Nu hebben de Iraanse autoriteiten bekendgemaakt dat ook Panahi de cel in moet. Volgens woordvoerder Massoud Setayeshi "werd Panahi in 2010 veroordeeld tot zes jaar gevangenis en is meegenomen naar de Evin-gevangenis om er zijn straf uit te zitten."

Die gevangenis, in het noordwesten van Teheran, staat bekend om zijn vleugel met dissidente intellectuelen. Ook de Zweeds-Iraanse Ahmadreza Djalali, de VUB-gastprofessor die zes jaar geleden opgepakt werd op verdenking van spionage, bevindt zich in die gevangenis. 

Panahi werd in 2010 opgepakt en veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf wegens "propaganda tegen het regime". Panahi had in 2009 de protestbeweging tegen de herverkiezing van de ultraconservatieve Mahmoud Ahmadinejad als president gesteund en wilde hier zelfs een film over maken.

Het vonnis werd echter nooit tot uitvoering gebracht. Panahi werd voorwaardelijk vrijgelaten en leefde in huisarrest. Daarnaast kreeg hij een verbod van twintig jaar om films te maken, te reizen of zelfs maar met de media te spreken. Hij bleef echter in Iran wonen en onder de radar ging hij door met films maken die in het buitenland met veel succes werden uitgebracht. 

Panahi’s vrouw, Tahere Saeedi, noemt zijn aanhouding niets minder dan een "kidnapping". "Jafar heeft rechten als burger. Er is een proces nodig. Om iemand in de cel te kunnen steken, moet die eerst worden gedagvaard. Iemand die buiten de gevangenis aan het protesteren is, in de cel steken, roept heel wat vragen op", meldt ze aan BBC Persian.

Ook de filmfestivals van Cannes en Berlijn reageren verbolgen. In een statement lieten ze vorige week weten dat ze de arrestatie van Panahi sterk veroordelen en zijn onmiddellijke vrijlating eisen.

In Iran wordt de laatste tijd wel vaker hardhandig opgetreden tegen afwijkende meningen. Het land kampt met toenemende sociale onrust en economische problemen. De Iraanse munt, de rial, is sterk in waarde gedaald. Het land lijdt onder de internationale sancties, sinds toenmalig Amerikaans president Donald Trump de nucleaire deal met Iran heeft opgezegd. Gesprekken om die deal nieuw leven in te blazen, zijn tot nog toe steeds op niets uitgedraaid.