De graanoogst start dit jaar zo'n tweetal weken vroeger dan normaal. De vele zonnige dagen hebben het graan sneller doen rijpen dan andere jaren. Wat krijgen onze landbouwers voor hun graan nu de graanmarkt wereldwijd onder druk staat? En betalen we binnenkort minder of net meer voor een brood? Een overzicht.
Rusland en Oekraïne zijn twee van de grootste graanproducenten ter wereld. Ze worden samen wel eens "de graanschuur van Europa" genoemd. Door de oorlog tussen de twee landen komt er veel minder tarwe dan normaal op de internationale markt. In Oekraïne zit nog altijd massa's graan (meer dan 20 miljoen ton) geblokkeerd dat niet geëxporteerd kan worden.
Dat zorgt wereldwijd voor een graancrisis die in veel arme landen zelfs tot een voedselcrisis dreigt te leiden. Oekraïne zegt wel dat het ondertussen dichtbij een akkoord staat met Rusland over graanexport vanuit de grote havens aan de Zwarte Zee.
Rol van het Belgische graan wereldwijd
Ook in ons land wordt graan geproduceerd. Al is België allesbehalve een grote speler op de wereldwijde graanmarkt. "De Belgische graanproductie is slechts 1 procent van de Europese graanproductie", vertelt François Huyghe, economisch adviseur bij de Boerenbond. "De Europese productie is op haar beurt dertien procent van de wereldwijde graanproductie. Eigenlijk spelen wij dus niet mee in het grote verhaal. Daar komt het op neer."
In ton uitgedrukt komt de Europese graanproductie neer op 286 miljoen ton per jaar. Voor ons land staat dat cijfer op 2, 8 miljoen ton.
Wij zijn meer dan zelfvoorzienend
François Huyghe - Economisch adviseur bij de Boerenbond
Wereldwijd gaat ons land dus weinig tot niets kunnen bijdragen aan het graantekort. België is volgens Huyghe wel volledig onafhankelijk van het graan van buitenaf. Van schaarste is hier dus geen sprake. "Wij zijn meer dan zelfvoorzienend met een zelfvoorzieningsgraad van ongeveer 112 procent."
Meer gezaaid door de oorlog?
In ons land gaat de graanoogst nu al van start. Dat is zo'n twee weken vroeger dan andere jaren. Normaal is augustus de "oogstmaand". Maar door het warme weer en de droogte van de afgelopen dagen kan het graan op Belgische bodem nu al geoogst en binnengehaald worden.
"De oogst begint inderdaad vroeger dan normaal. Maar een vroege start betekent niet meteen een vroeg einde", vertelt landbouwer Mathieu Vrancken uit het Limburgse Riemst. "Vorig jaar zijn we ook gestart in juli en geëindigd in september. Als het over een week regent, kan het zijn dat de oogst nog lang gerekt wordt. Daar hopen we niet op, maar dat kan wel. Als alles goed verloopt en het weer mooi en droog blijft, is de oogst een verhaal van tien tot veertien dagen."
De tarwetelers zijn alvast voorzichtig optimistisch over de hoeveelheid graan. "We moeten het vel van de beer niet verkopen voor hij geschoten is. Maar de eerste prognoses én het graan zien er mooi uit. Het moet natuurlijk wel nog eerst de weegschaal passeren om er een definitief oordeel over te vellen."
De Belgische graantelers hebben slechts in beperkte mate kunnen anticiperen op het graantekort door de oorlog in Oekraïne. "De inval van Rusland in Oekraïne vond plaats op 24 februari. Op dat moment hadden de landbouwers hier hun teeltplannen al gemaakt voor onder meer bieten, aardappelen en groenten. De enige ruimte die er nog was, ging naar iets meer zomergraan en korrelmaïs dan andere jaren", vertelt Huyghe.
Wel heeft hij de indruk dat er dit najaar meer graan gezaaid zal worden. "Het sentiment is er om meer graan te gaan uitzaaien. We raden de landbouwers aan die markten zeer goed op te volgen in functie van de rendementen die de andere teelten opleveren."
"Eigenlijk moeten we nu al beginnen denken wat we volgend seizoen willen telen. Maar dat is geen gemakkelijke oefening", vult landbouwer Vrancken aan. "Puur economisch kan het graan een mooi verhaal worden, maar we weten nog niet heel goed wat op ons afkomt."
345 euro per ton
De prijsvorming van het graan komt wereldwijd tot stand en de prijzen schommelen zeer sterk. "Je krijgt schommelingen van dag tot dag. Ze kunnen zelfs meermaals per dag veranderen. De markten houden niet van de onzekerheden. En die zijn er op dit moment zowel op vlak van vraag als aanbod." Dat de prijs nu hoog staat is een rechtstreeks gevolg van de schaarste op de wereldmarkt.
"Zaterdagavond werd de Europese graanmarkt afgesloten op 325 euro per ton. De prijs in Frankrijk -waar wij ons op baseren- lag zaterdag op 345 euro per ton. Dat is dus de prijs die tarwetelers in ons land op dit moment krijgen voor hun graan. In dezelfde periode vorig jaar, lag die prijs op 203 euro per ton."
De graanprijzen staan dus flink hoger dan vorig jaar. Maar toch betekent dat niet meteen meer inkomsten voor de landbouwer, zegt Vrancken. "We moeten in rekening brengen dat onze kosten immens gestegen zijn. Dat gaat over duurdere machines, loonwerk, energie, kunstmest, enz. Het is dus afwachten of de betere graanprijzen niet helemaal opgesoupeerd gaan worden door de hogere productiekosten."
Wat met de prijs voor een brood?
Het graan dat bij ons geproduceerd wordt, is vooral voor eigen veevoedertarwe of voor de productie van zetmeel en biobrandstoffen. Slechts tien procent van de in ons land geteelde tarwe zou kwaliteitsvol genoeg zijn om te gebruiken om brood te maken.
"Het graan dat voor onze broden gebruikt wordt, de echte "baktarwe", komt vooral uit Duitsland en Frankrijk. Je kan ons graan wel gaan opwaarderen door te mengen met baktarwe uit Duitsland, Frankrijk of zelfs de Verenigde Staten. Maar onze graanproductie gaat de broodprijzen zéker niet kunnen drukken", aldus Huyghe.
De tarweprijzen stegen de afgelopen maanden sterk waardoor de bakkers de broodprijzen moesten opslaan. Aanvankelijk sprak Bakkers Vlaanderen nog van een uitzonderlijke situatie en hoopte de federatie dat de broodprijzen na de crisis opnieuw zouden zakken.
Een prijsdaling voor een brood gaat niet meer gebeuren
Bart Ceulemans van de federatie Bakkers Vlaanderen
"In het begin waren we nog optimistisch, maar een prijsdaling voor een brood gaat niet meer gebeuren", zegt Bart Ceulemans van de federatie Bakkers Vlaanderen. "Er is niet alleen de graancrisis, maar we zitten ook nog altijd met enorm hoge energieprijzen en ook de personeelskosten lopen op. Zelfs als de graanprijs op een dag weer zou dalen, weegt dat niet op tegen de andere kosten."
De afgelopen maanden werd de broodprijs voor een wit of bruin brood van 800 gram opgetrokken van gemiddeld 2,40 euro naar 2,70 euro. "Die prijs is nu al een tijdje stabiel. 2,70 euro blijft ook de adviesprijs die Bakkers Vlaanderen op dit moment geeft aan zijn leden."
