Mysteries ontrafeld: Hoe komt het dat Radio2 cruciaal was voor de ontdekking van Jacques Brel?

"Jef Claessen, ooit nog baas bij Omroep Limburg (de voorloper van Radio2 in Limburg, nvdr), heeft Jacques Brel ontdekt en hem in de studio gezet om zijn oeuvre op te nemen. Brel is hem altijd dankbaar gebleven. Want van elke nieuwe plaat die hij tot zijn dood heeft uitgebracht, kwam een nieuw exemplaar hier toe, gesigneerd door Brel zelf, voor Jef Claessen.” Dat vertelde Michel Ilsen, ook een voormalige baas van Radio2 in Limburg in de podcast Bij leven en welzijn , die in de geschiedenis duikt van de omroep. "De opnames van toen zouden nog in het archief van de VRT moeten liggen", voegt Ilsen nog toe.

Na een korte zoektocht in het audioarchief van VRT vinden we twaalf opnames terug van Jacques Brel. Bij de opnames zit een lijstje met de namen van de twaalf liedjes, een datum (met een vraagteken erachter, wat doet vermoeden dat het om een schatting gaat) en de locatie waar het is opgenomen. De Dokter Willemsstraat in Hasselt, zoals vernoemd op de foto hieronder, was waar de eerste redactie van Limburg (en dus ook de studio) van Omroep Limburg zich bevond. 

De opnames blijken gedigitaliseerde bestanden, maar ze stonden oorspronkelijk op band. Banden die Tom Vossen, voormalig discothecaris en archivaris bij Radio2 in Limburg, ooit nog op CD heeft overgezet. “Volgens mijn informatie klopt die datum, en zijn dit wel degelijk de bewuste opnames die Jef Claessen met Jacques Brel heeft gemaakt. Er was wel sprake van twéé banden, met in totaal een 24-tal nummers”, vertelt Vossen. “Een deel van het Radio2-archief zit opgeslagen in de bibliotheek van Hasselt. Ik vermoed dat die banden daar te vinden zijn.”

We kloppen aan bij Rita Jaenen, vroeger een bekende radiomaakster bij de openbare omroep. Zij kent het verhaal, maar kan het niet uit eerste hand bevestigen. "Ik ben een kleine tien jaar na de feiten bij Omroep Limburg begonnen als jobstudent, maar het ging vaak over "de ontdekking van Jacques Brel" op de werkvloer." Ze heeft wel nog een tip: "Jef Claessen is helaas al lang overleden, maar Ella Nicolai werkte op de administratieve dienst van Omroep Limburg en heeft Jacques Brel in 1953 volgens mij ontvangen."

Ella blijkt nog te leven, weten enkele Radio2-luisteraars. "Ze verblijft op dit moment in een rustoord en is dementerend. Van het verhaal rond Jacques Brel weet ze dus niets meer", klinkt het bij haar familie.

Luisteraar Bie Cabus uit Maaseik meldt zich. Zij weet ons te vertellen dat haar vader, Pol Cabus, óók bij Omroep Limburg werkte ten tijde van de ontdekking van Jacques Brel. Hij was destijds omroeper. "Tot aan zijn dood vertelde mijn vader het verhaal vaak aan zijn negen kinderen. Elke keer dat hij Brel op de radio hoorde, zei hij trots dat hij de zanger destijds heeft ontdekt."

Cabus komt ook op de proppen met een oud krantenartikel uit de jaren 80. Het gaat om een zondagseditie, van welke krant is onduidelijk, waarin een groot artikel staat over "25 jaar Radio Limburg". In dat artikel vertelt Jef Claessen uit eerste hand over Jacques Brel die bij hen op de redactie kwam aankloppen.

"Radio Hasselt (Omroep Limburg, nvdr.) heeft ook naam verworven als talentenjager”, vertelt Claessen in dat krantenartikel. “Omdat wij hier op een uithoek zitten, hebben de andere zenders altijd een beentje voor. Wij zijn dan noodgedwongen ter plaatse en over de grens moeten gaan zoeken, of aanvaarden wat elders geweigerd werd. En dat laatste is een beetje de geschiedenis van Jacques Brel. Het was in december 1952 (…), toen hij hier plots kwam binnenvallen. Klein, tenger, bedeesd met onder de arm een proefbandje, met daarop een twintigtal liedjes.”

“De week ervoor was Brel met glans gebuisd in een auditieproef van het N.I.R (de nationale omroep, later opgesplitst in de voorlopers van VRT en RTBF, nvdr.) te Brussel. Niettemin vonden we het goed. Er stak iets in die jongen."

Verder heeft de krant het over een live radiodebuut voor de micro op 28 mei 1953, waar hij in het programma “Hier brandt de lamp” de liedjes “Le feu du Rio" en “Le Diable” zong.

Radio2 in Limburg, of toch haar voorloper, heeft dus zeker gezorgd voor het grote radiodebuut van Jacques Brel. Jef Claessen nam zowat het hele toenmalige oeuvre van Brel op, er was een live radio-optreden op 28 mei 1953 en nog minstens twee bijdrages op 14 en 21 augustus 1953. Tot jaren na dat debuut stuurde de chansonzanger nog regelmatig gesigneerde platen en brieven naar Claessen, om hem te bedanken.  Maar hoe verliep de carrière van Brel daarna, en zorgde Radio2 ook echt voor de doorbraak van de zanger? 

Luk Ferdinand uit Merksem, een bewonderaar van Jacques Brel die zich al jarenlang verdiept in zijn carrière, relativeert het aandeel van Radio2.  "Dat radiodebuut was zeker en vast het startschot en zal voor Brel een mentale push geweest zijn. Zijn carrière kwam vóór die opnames maar niet van de grond, dus het zal zeker geholpen hebben. Zijn echte doorbraak kwam er pas nadat hij naar Parijs is getrokken om daar zijn geluk te gaan beproeven", besluit Ferdinand.