Hoe kunnen we Vlaanderen beter beschermen in geval van extreme regenval? Het was de centrale vraag waarover een expertenpanel zich de afgelopen maanden heeft gebogen, in opdracht van Vlaams minister van Openbare Werken Lydia Peeters (Open VLD) en minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA). De experten hebben nu een 10-puntenplan klaar met een duidelijke boodschap: "Als water niet de ruimte krijgt die het nodig heeft, dan maakt het die ruimte zelf".
Experts komen met plan om Vlaanderen te beschermen tegen "waterbom": "Het is nu of te laat"
Volgende week is het een jaar geleden dat de provincie Luik getroffen werd door een "waterbom", overvloedige regenval deed rivieren buiten hun oevers treden. Vooral de Vesder-vallei kreeg het hard te verduren. Hele wijken werden weggespoeld, tientallen mensen lieten het leven. Ook Vlaanderen is erg kwetsbaar voor overstromingen, bleek overigens ook vorige zomer.
Een vergelijkbare waterbom zou bij ons in het worstcasescenario ruim 8 miljard euro aan materiële schade veroorzaken, zo bleek in februari al. Een nulrisico is niet realistisch, zo blijkt uit een nieuw rapport. "Wel kunnen we ernaar streven om onszelf minder kwetsbaar te maken en het risico op schade door overstromingen zo veel mogelijk te beperken. Daarvoor zijn duurzame en weerbare investeringen nodig", staat te lezen in het advies van het expertenpanel.
De hoofdboodschap van de experts: geef ruimte aan het water. "Anders maakt het die ruimte zelf zoals vorige zomer is gebleken", stelt Henk Ovink, de Nederlandse topwaterexpert die de voorzitter was van de expertengroep. Zo zouden er in riviervalleien meer natuurlijke overstromingsgebieden moeten komen, in plaats van kunstmatige wachtbekkens. Op die plaatsen zou dan ook geen "kritieke infrastructuur" kunnen gebouwd worden.
"Zorg voor een afbouw- en uitdoofbeleid om conflicten over landgebruik weg te werken, zoals tussen overstromingsgebieden enerzijds en landbouw en niet-stedelijke of geïsoleerde bebouwing anderzijds", klinkt het. "Waar dat in conflict komt met het huidige landgebruik – bijvoorbeeld voor landbouw of natuur – zijn er diverse oplossingen mogelijk." De experts denken in dat geval onder meer aan herlokalisering of het type landbouw wijzigen.
Landbouw en steden
Er wordt in het expertenrapport inderdaad onder meer naar de landbouw gekeken. Bijvoorbeeld ook om "sponslandschappen" te creëren, landschappen die het water beter vasthouden en minder laten afstromen. Boeren zouden daarvoor erosiewerende bermen kunnen aanleggen of hagen en houtkanten aanplanten.
Die 10 punten moeten nu tegelijk aangepakt worden. Als we dat niet doen, lopen we een onaanvaardbaar risico
Professor Marijke Huysmans, expert grondwaterhydrologie (VUB en KU Leuven)
Maar ook de stedelijke gebieden moeten volgens de waterexperts hun steentje bijdragen met een "doorgedreven onthardingspolitiek" om extra groene ruimte te creëren, zowel in de publieke als in de private ruimte. In groene zones kan regenwater in de bodem infiltreren. Dat helpt niet alleen tegen overstromingen (riolen moeten dan minder water slikken), maar ook tegen droogte.
"Het is vooral belangrijk dat we het water in toekomstige ruimtelijke ontwikkeling als sturend principe gaan gebruiken", legt Marijke Huysmans uit, professor grondwaterhydrologie aan de VUB en KU Leuven, die meewerkte aan het plan. "We moeten dus kijken waar er risico is voor overstromingen en waar er waterschaarste dreigt. Dat betekent dat je bijvoorbeeld geen nieuwe bebouwing toelaat in watergevoelige open ruimte."
Watercommissaris
Om alles wat betreft de waterzekerheid (droogte en overstromingen) te coördineren en te overzien, zou de Vlaamse regering best een "watercommissaris" aanstellen, stellen de experts voor. Die commissaris zou een wettelijk verankerd mandaat moeten hebben, over legislatuurperiodes heen. Verder pleiten de experts er ook voor om die watercommissaris een structureel budget op lange termijn te geven, via een "waterzekerheidsfonds".
Hoe groot dat budget moet zijn, laat Huysmans voorlopig nog in het midden. "We moeten kijken per bekken hoe groot de risico's zijn, welke maatregelen nodig zijn en welke economische, ecologische en maatschappelijke afwegingen er moeten worden gemaakt. Pas dan kunnen we begroten over hoeveel geld het gaat."
Kwetsbaar
De aanpak van waterveiligheid, zowel qua overvloedige regen als qua droogte, moet systematisch en versneld worden, vinden de experts. "Anders haalt de klimaatverandering ons in. Het is nu of te laat", klinkt het. "Die 10 punten moeten nu tegelijk aangepakt worden", beaamt Huysmans. "Als we dat niet doen, lopen we een onaanvaardbaar risico. Vlaanderen is heel kwetsbaar voor overstromingen: we zijn een dichtbevolkte, heel verstedelijkte regio en de kans op hevige regenval zal toenemen in de toekomst."
Het is nog maar enkele weken geleden dat er in Vlaanderen nog modderstromen waren door extreme regenval. We moeten er dus onmiddellijk mee aan de slag
Vlaams minister van Mobiliteit Lydia Peeters (Open VLD)
Het is nu aan de Vlaamse regering om te bekijken wat ze met de voorstellen van de experts gaat doen. Ministers Peeters en Demir, die het rapport bestelden, hebben er alvast oren naar. "De beleidsaanbevelingen van de experten maken duidelijk dat verder en sneller investeren in waterbeheersing aan de orde is", reageert Lydia Peeters (Open VLD). Ze stelt dat ze de aanbevelingen nu zal onderzoeken, om te kijken wat de prioriteiten zijn. "Liever vandaag dan morgen, want het is nog maar enkele weken geleden dat er in Vlaanderen nog modderstromen waren door extreme regenval. We moeten er dus onmiddellijk mee aan de slag."
"We moeten inderdaad terug ruimte maken voor water", aldus Zuhal Demir (N-VA). "Dat betekent dat we grootschalige ingrepen zullen moeten doen. Dat doen we vandaag al in de valleien van de Maas en de Demer, maar we moeten er verder werk van maken." Over het budgettaire plaatje kunnen de ministers voorlopig niets zeggen.
