Waar moet het naartoe met de Britse politiek, de Conservatieve Partij én vooral Boris Johnson nu hij vertrekt uit Downing Street 10? Dat vragen velen zich af na twee turbulente dagen in het Verenigd Koninkrijk. Wij gingen aankloppen bij VK-kenners Lieven Buysse en Ivan Ollevier voor een antwoord.
Exit Boris Johnson: heeft hij nog een politieke toekomst? En wat met zijn partij en de Britse politiek in het algemeen?
Valerie Vanhelden
Gepubliceerd:
Maanden wist hij de dans te ontspringen, maar gisteren was het dan toch einde verhaal voor Boris Johnson. Meer dan 50 ontslagen binnen zijn eigen regering maakten hem duidelijk dat hij niet langer door kon gaan.
En dus kondigde Johnson zijn exit aan. Meteen als leider van de Conservatieve Partij, maar nog niet direct als premier. Zolang er geen opvolger is gekozen, blijft hij in Downing Street 10 zitten. Tenminste, als zijn eigen partij daar geen stokje voor steekt.
"Politiek einde" voor Boris Johnson
"Dat heeft hij niet zelf in de hand", weet professor Engelse taalkunde (KU Leuven) en VK-kenner Lieven Buysse. "Het is gebruikelijk dat de aftredende premier een premier van lopende zaken wordt als die het partijleiderschap opgeeft. Bij zijn voorgangers was dat normaal, maar zij zijn afgetreden vanwege concrete dossiers waar er een meningsverschil was. Hier gaat het om de persoon zelf die in vraag wordt gesteld."
"Normaal gezien zou een premier in lopende zaken moeten staan voor stabiliteit, voor sereniteit en voor continuïteit", gaat Buysse verder. "Maar men vreest dat het hier zal uitmonden in het continueren van chaos, slogans en zelfprofilering. En dat is nu net wat je kan missen op zo'n moment."
Wachten tot er een nieuwe partijleider gekozen is en dus automatisch een nieuwe premier - wat al snel enkele maanden kan duren - zien veel Conservatieve parlementsleden niet zitten. "Zij zouden Johnson liever onmiddellijk, uiterlijk tegen eind volgende week, zien vertrekken", aldus VRT NWS-journalist Ivan Ollevier. "Ze zoeken nu een uitweg door de leiderschapsverkiezing op een versnelde manier te laten plaatsvinden."
Of het nu nog dagen of maanden duurt, het einde van Boris Johnson als premier is hoe dan ook in zicht. En dat is meteen ook zijn politieke einde, denkt Buysse. "Ik denk dat hij politiek dood is. De reden waarom hij in de politiek is gegaan, is om een uitvoerende functie te kunnen uitoefenen. Dat heeft hij meteen gedaan op een laag, maar prestigieus niveau als burgemeester van Londen. Daarna is hij naar het parlement gegaan met de ambitie om in het kabinet te geraken, ook dat is hem snel gelukt."
"Nu gewoon teruggaan naar het parlement om daar de rol van backbencher (parlementsleden die op een van de achterste banken zitten, red.) te spelen, zie ik hem niet meteen doen. Ik zie hem ook niet terugkeren in een ander kabinet omdat hij heeft getoond dat hij niet bekwaam is om zo'n functie uit te oefenen."
"Het is ook gebruikelijk dat je als oud-premier uit de politiek verdwijnt", stelt Ollevier. "Dat is zo gebeurd met David Cameron, Gordon Brown, Tony Blair. Nu, het is niet zo dat het niet mag. Theresa May is ook een gewoon parlementslid geworden. Wat Boris Johnson zal doen, is een beetje onvoorspelbaar zoals hij zelf ook is. Hij heeft ons zijn hele politieke carrière al verrast. Je weet dus nooit."
"Zware erfenis" voor de Conservatieve Partij
Iets minder verrassend, is dat de recente gebeurtenissen ook grote gevolgen hebben voor de partij van Johnson, zowel voor de leden onderling als naar de Britse kiezer toe. "Er zijn ongetwijfeld wonden geslagen en de Conservatieve Partij zal waarschijnlijk maanden, zo niet jaren nodig hebben om daarvan te herstellen", zegt Ollevier. "Op een bepaald moment waren er echt wel twee kampen en is er veel wantrouwen gegroeid tussen parlementsleden onderling. Er is heel veel verraad gepleegd en van kamp overgelopen."
"De Conservatieve Partij heeft een zware erfenis te dragen", vult Buysse aan. "De partij heeft bijna alle eerste ministers tot nu geleverd en wordt dus geassocieerd met staatsmanschap. Dat hebben ze voor een groot stuk laten varen door iemand als Johnson toe te laten tot dat niveau. Men kan niet zeggen dat men het niet wist. Men wist dat hij voor zichzelf zou strijden en niet voor het grotere goed. Men heeft gekregen wat men kon verwachten, dat zal nog wel een tijdje aan de partij kleven."
Men heeft gekregen wat men kon verwachten, dat zal nog wel een tijdje aan de partij kleven
VK-kenner Lieven Buysse
"Daarnaast is er ook het feit dat Johnson grote schoonmaak heeft gehouden in de partij na het vertrek van Theresa May", duidt Buysse. "Je hebt er een ongelooflijke wissel van de wacht en macht gekregen. En het betekent ook dat veel mensen binnen de partij schatplichtig zijn aan hem of op zijn minst zijn ideeën. Dat maakt het niet zo gemakkelijk om van koers te veranderen, terwijl ze dat wel zou moeten doen."
Er staan in ieder geval al genoeg mensen klaar om Johnson op te volgen. Zijn of haar belangrijkste taak: het vertrouwen in de Conservatieve Partij herstellen, vindt Buysse. Ollevier sluit zich daarbij aan. "In bepaalde delen van Engeland hebben kiezers eenmalig voor Johnson en zijn partij gestemd in 2019. Ik denk dat die groepen massaal zullen terugkeren naar Labour (oppositiepartij, red.) bij de volgende verkiezingen. Zij voelen zich bedrogen door wat er gebeurd is onder Johnson. Dus ik denk dat de Conservatieve Partij bij sommige delen van de bevolking het vertrouwen echt wel kwijt is."
"Imagoschade" voor de Britse politiek
En dan is er nog de Britse politiek in het algemeen. Net als Johnson en zijn partij komt ook die niet ongeschonden uit het verhaal, al was dat al langer aan de gang. "In het Verenigd Koninkrijk is het vertrouwen in de politiek de afgelopen jaren heel erg gedaald", weet Ollevier. "Je zag dat bij de verkiezingen, de opkomst was twee keer niks. De Brexit heeft diepe wonden geslagen bij de bevolking. Dit nu nog eens, heel deze gênante vertoning van Boris Johnson doet het imago van de politiek natuurlijk niet goed."
"Het is begonnen met het hele brexit-debat", zegt ook Buysse. "Iedereen verkondigde heel veel argumenten als feiten, maar die waren niet noodzakelijk gestoeld op enige grond van waarheid. Dat maakt het moeilijk om uit te maken wie je kan geloven."
Het nalatenschap van Boris Johnson: "Veel beloftes, maar weinig realisaties"
"Men is op dat elan verder gegaan daarna, tot op het regeringsniveau", vervolgt hij. "De premier heeft zelf staalhard gelogen, een groot deel van de grootste fractie van het parlement heeft zich laten misbruiken voor het verkondigen van allerlei grove onwaarheden. Dan creëer je een beeld van een politieke cultuur die moreel corrupt is en dat is natuurlijk iets wat je niet meteen kan herstellen. Dat is altijd zo met imago. Een imago opbouwen duurt heel lang, een imago verkwanselen, gaat met een vingerknip."
