Europa geeft "groen" label aan (sommige) investeringen in gas- en kerncentrales: tegenstanders halen geen meerderheid

Europa wil klimaatneutraal zijn in 2050. Om dat doel te bereiken zijn er gigantische investeringen nodig, met overheidsgeld, maar uiteraard (en nog meer) ook private investeringen.  Daarom werd er beslist dat Europa een soort gids voor investeerders zou uitwerken met criteria die vastleggen welke investeringen goed zijn voor het klimaat en geen schade berokkenen aan het milieu.  In het Europees jargon heet dit "taxonomie". 

Duidelijke criteria zouden moeten helpen om miljarden euro's aan investeringen in de "juiste" richting te sturen. Investeringen in projecten die niet aan de criteria beantwoorden blijven natuurlijk toegelaten, alleen mogen ze dan niet "groen" of "duurzaam" genoemd worden.  De Europese Commissie kreeg de bevoegdheid om de criteria in een uitvoeringsbesluit vast te leggen. In 2021 was er intens lobbywerk van verschillende lidstaten. De Franse president Emmanuel Macron vond dat kernenergie een groen label moest krijgen. Duitsland, Polen en andere landen die kolencentrales willen vervangen door gascentrales, ijverden voor een groen label voor gascentrales. 

Op oudejaarsavond 2021 stuurde de Europese Commissie haar besluit de wereld in. Ze had geluisterd naar beide kampen. Investeringen in gascentrales die kolencentrales vervangen kunnen tot 2030 een groen label krijgen. Investeringen in nieuwe kerncentrales (tot 2045) en levensduurverlenging van bestaande kerncentrales (tot 2040) komen ook in aanmerking voor een groen label, op voorwaarde dat er duidelijkheid is over de veilige berging van het nucleaire afval. De Europese Commissie zei dat zulke investeringen nodig zijn om de overgang te kunnen maken naar een economie die volledig draait op hernieuwbare energie, en dat dit de klimaatdoelstellingen niet in gevaar brengt. 

De beslissing van de Europese Commissie lokte protest uit in verschillende hoofdsteden. Luxemburg en Oostenrijk zijn allebei fel gekant tegen kernenergie, en haalden fel uit naar de Commissie. Ook Duitsland (waar intussen een nieuwe regering aan de macht is, met groenen, liberalen en sociaaldemocraten) liet weten dat ze tegen het Commissiebesluit was. Om de beslissing te kunnen tegenhouden, moet er ten laatste op 11 juli echter een meerderheid van 20 (van de 27) lidstaten zijn, en die is er bij lange na niet. België (de federale regering en de deelstaten) besliste bijvoorbeeld om zich niet tegen het Commissiebesluit te verzetten. 

Ook in het Europees Parlement was er protest. Een groep parlementsleden van verschillende fracties (christendemocraten, sociaaldemocraten, liberalen, groenen en uiterstlinks) vindt dat kernenergie en fossiele brandstoffen geen groen label verdienen. De beslissing van de Commissie zorgt er volgens hen voor dat geld van  Europese fondsen en private investeerders, dat eigenlijk naar hernieuwbare energie zou moeten gaan, nu zal worden afgeleid naar gas- en kerncentrales, waardoor de klimaatdoelstellingen in gevaar komen. 

Het Europees Parlement kon in theorie het uitvoeringsbesluit van de Europese Commissie tegenhouden. Dat kon alleen indien 353 parlementsleden voor de verwerping van het besluit zouden stemmen: de helft (+1) van het aantal verkozen parlementsleden, of een absolute meerderheid. Dat is meer dan bij een "normale" stemming, waarbij een "gewone" meerderheid van het aantal aanwezige parlementsleden volstaat (wanneer er 600 leden meedoen aan een stemming, volstaan 301 stemmen voor een meerderheid). 

Het zag er lang naar uit dat de stemming nipt zou worden, maar uiteindelijk slaagden de tegenstanders er helmaal niet in om voldoende steun te krijgen: slechts 278 parlementsleden stemden voor de verwerping, 328 stemden tegen de verwerping, 33 parlementsleden onthielden zich.  Het waren vooral parlementsleden van de Europese Volkspartij (EVP), de liberale fractie Renew (met een grote Franse delegatie), de Europese Conservatieven en Hervormers (ECR) en de uiterstrechtse fractie Identiteit en Democratie die het Commissiebesluit steunden. 

Tom Vandenkendelaere (CD&V)  sloot zich aan bij de meerderheid van de EVP-fractie:   "Om lidstaten te helpen in hun transitie naar klimaatneutraliteit,  zullen gas en kernenergie deel uit maken van de taxonomie als overgang naar hernieuwbare energiebronnen. De voorwaarden zijn streng en beperkt in de tijd, het is voor alle duidelijkheid geen wildcard voor gas en kernenergie", aldus Vandenkendelaere. Ook Johan Van Overtveldt (N-VA, ECR) was tevreden met het resultaat van de stemming: . "Ik ben opgelucht dat het gezond verstand eindelijk heeft gezegevierd in het parlement, en ik hoop dat er hiermee een einde is gekomen aan de obsessieve en ongegronde weerstand ten opzichte van kernenergie". 

Opvallend: de twee Vlaamse leden van de liberale Renew-fractie (Guy Verhofstadt en Hilde Vautmans van Open VLD) stemden voor de verwerping van het Commissiebesluit, en weken zo af van de meerderheid van hun fractie. Volgens hen had het besluit nog bijgestuurd moeten worden na de Russische invasie van Oekraïne. "Bijvoorbeeld door een bepaling op te nemen dat subsidies teruggeëist zullen worden indien de installatie Russisch gas verwerkt", reageerde Vautmans na de stemming. 

Teleurgestelde reacties waren er ook bij sociaaldemocraten en groenen.  "Je kan een euro geen twee keer uitgeven", zegt Kathleen Van Brempt" (Vooruit).  "Investeringen in gas en nucleair als duurzaam beschouwen, zal er voor zorgen dat het nog moeilijker wordt om af te stappen van fossiele brandstoffen, omdat investeringen in duurzame en hernieuwbare energie worden belemmerd."  Sara Matthieu (Groen) vindt dat de reputatie van de Europese Unie schade oploopt: "Dit is een lelijke vlek op het blazoen van de Green Deal en een klap voor de reputatie van de EU als klimaatleider in de wereld, bovendien blijven we zo meer afhankelijk van Russisch gas en uranium". 

Het Commissiebesluit blijft dus geldig, en zal van kracht worden op 1 januari 2023. De Luxemburgse energieminister kondigde op Twitter wel aan dat Luxemburg en Oostenrijk het besluit nog zullen aanvechten bij het Europese Hof van Justitie.