Tom Cruise wordt 60: hoe de man na een carrière van meer dan 40 jaar nog altijd aan de top van Hollywood staat

In zijn jongste film Top Gun: Maverick wordt kapitein Pete “Maverick” Mitchell (gespeeld door Tom Cruise) tot de orde geroepen door zijn overste omdat hij zijn bevelen naast zich neergelegd heeft. Het einde is nabij, bijt divisieadmiraal Chester “Hammer” Cain hem toe: mannen zoals hij behoren binnenkort tot een uitgestorven soort. “Misschien,” antwoordt Maverick. “Maar vandaag nog niet.”

Het zou evengoed over Tom Cruise zelf kunnen gaan: hij wordt weleens de laatste grote Hollywood-filmster genoemd. 

Na een Hollywood-carrière van 40 jaar op je 60e nog een hit scoren die wereldwijd al 1 miljard dollar opgebracht heeft: het is niet iedereen gegeven. En dat voor een jongen die in zijn jeugd op 14 jaar tijd 15 scholen bezocht. En, zoals achteraf bleek, aan leesblindheid leed. 

De carrière van de genaamde Thomas Cruise Mapother IV is om meer dan één reden uitzonderlijk te noemen. De films waar hij aan meewerkte brachten samen naar schatting al 10 miljard dollar op, waarvan hij zowat een tiende op zak stak. 

Daar zitten blockbusters bij als Top Gun (1986) en de zes Mission: Impossible-films, maar ook veelgeprezen drama’s als Rain Man (1988), Born on the Fourth of July (1989), A Few Good Men (1992) en Jerry Maguire (1996), die alle vier genomineerd werden in de categorie “Best Film” bij de Oscars. Rain Man won in die categorie.

En Cruise staat er ook om bekend dat hij forse risico’s durfde te nemen. Niet alleen omdat hij vaak zijn eigen stunts uitvoert - af en toe met pijnlijke gevolgen - maar ook omdat hij soms rollen uitkiest die je kunnen maken of breken bij de filmcritici. 

Zoals in het erotische psychodrama Eyes Wide Shut (1999), de laatste film van de legendarische regisseur Stanley Kubrick. Of met de opgemerkte bijrol van peptalk-redenaar en bezeten sextherapeut in Magnolia (1999) van Paul Thomas Anderson. De ironie van het lot bepaalde dat hij zijn grote doorbraak in 1983 beleefde met - jawel - Risky Business. 

Toen hij 14 jaar was wilde Tom Cruise in het klooster gaan bij de Franciscanen, maar hij werd buitengegooid vanwege drankgebruik en omdat hij te veel tijd stak in acteren. Ook in zijn laatste jaar humaniora was alcohol de oorzaak dat hij uit zijn American football-studententeam werd gegooid. 

Nadat hij bij het worstelen ook nog eens een blessure had opgelopen koos de jonge Cruise definitief voor het acteren. De filmliefde zat er al vroeg in: “Ik had als kind allerlei kleine baantjes, ik maaide het gras, ruimde sneeuw, verkocht kerstkaarten, en met het verdiende geld kocht ik een bioscoopkaartje.”

Zijn debuut was een bijrolletje in Endless Love (1981), de beruchte romantische film met Brooke Shields en Martin Hewitt. Cruise was 19. 

Twee jaar later zat hij zowaar in The Outsiders, een film van The Godfather-regisseur Francis Ford Coppola. The Outsiders heeft een cultstatus verworven omdat bijna de hele cast ermee gelanceerd werd voor een opgemerkte carrière: Rob Lowe, Emilio Estevez, Matt Dillon, Patrick Swayze, Ralph Macchio, en dus ook de 21-jarige Tom Cruise.

Nog in datzelfde jaar kwam de romantische komedie Risky Business uit, een typische tienersex-en-coming-of-agefilm, met Tom Cruise en Rebecca De Morney in de hoofdrollen. De film was meteen een hit, zowel bij critici als bij het publiek, en bracht tien keer zoveel op als hij gekost had. 

Dat succes leverde Cruise drie jaar later de hoofdrol op in Top Gun, en de rest is geschiedenis. Op 24-jarige leeftijd was Cruise al een superster, en de rij succesfilms die zouden volgen is lang, met een paar uitschieters.

Op de kritiek dat hij met Top Gun het militarisme verheerlijkte antwoordde Cruise drie jaar later met de anti-oorlogsfilm Born on the Fourth of July (1989). Daarin maakte hij indruk als de verlamde, getraumatiseerde Vietnam-veteraan, naar het waargebeurde verhaal van Ron Kovic. 

In Rain Man (1988) speelde Cruise dan wel niet de hoofdrol, maar was hij de snelle jongen die plots opgescheept zit met zijn autistische broer, magistraal vertolkt door Dustin Hoffman. Van de acht Oscarnominaties voor Rain Man werden er vier verzilverd waaronder die voor Beste Film, en Beste mannelijke hoofdrol voor Dustin Hoffman.

De filmwereld is voortdurend in verandering, je moet je dus goed kunnen aanpassen aan wisselende trends. De kaskrakers van dit moment zijn grote spektakelfilms die bol staan van de stunts en de speciale effecten. Maar ook in dat genre staat Cruise dus meer dan zijn mannetje, hij blijft moeiteloos overeind met de Mission: Impossible-reeks en Top Gun: Maverick. Van die eerste reeks rond rond geheim agent Ethan Hunt zijn er ondertussen al zes afleveringen in de bioscoop gepasseerd. Het waren allemaal mega-kassuccessen. De eerste uit 1996 betekende ook het debuut van Cruise als producer.

En veel van de stunts in die films doet hij dus eigenhandig. Zo haalde hij zijn vliegbrevet om zelf achter de stuurknuppel te kunnen kruipen. Door de jaren heen zagen we hem aan helikopters bungelen, steile rotswanden beklimmen of zich vastklampen aan opstijgende vliegtuigen. In Mission: Impossible – Ghost Protocol, deel 4 in de reeks, hing hij met speciale handschoenen aan de 828 meter hoge Burj Khalifa in Dubai, het hoogste gebouw ter wereld op dit moment.

Een enkele keer gaat het daarbij mis. In 2017 loopt hij over Londense daken voor de opnames van Mission: Impossible – Fallout, deel 6 in de reeks, maar bij een sprong tussen twee wolkenkrabbers smakt hij met zijn voet tegen het beton en breekt zijn enkel. De opnames zijn wel gebruikt in de film.

Bekijk: in de Graham Norton Show op de BBC geeft Tom Cruise zelf commentaar bij de scène waarbij hij zijn enkel brak. Lees daaronder verder:

Tom Cruise is drie keer genomineerd voor een Oscar: voor beste mannelijke hoofdrol in Born on the Fourth of July en Jerry Maguire, en voor beste mannelijke bijrol in Magnolia.

Maar hij heeft nooit gewonnen. Wel heeft hij voor precies die drie rollen een Golden Globe Award gekregen. En dit jaar kreeg hij in Cannes tot zijn verrassing een ere-Gouden Palm voor zijn gehele carrière. Hij was tot tranen toe bewogen. 

Gaat het Cruise voor de wind in zijn werk, in de liefde is het een heel ander verhaal. Cruise is al drie keer getrouwd en weer gescheiden. In 1987 trouwde hij met actrice Mimi Rogers, nog geen drie jaar later was het feest weer voorbij. Rogers introduceerde Cruise wel tot de Scientology-kerk, waar hij een fervente aanhanger en propagandist van werd. Naar eigen zeggen heeft de leer van die kerk hem geholpen om zijn dyslexie te overwinnen. 

Cruise ontmoette zijn tweede echtgenote Nicole Kidman op de set van Days of Thunder. Hun huwelijk hield iets meer dan 10 jaar stand en ze adopteerden twee kindjes. De romance die Cruise beleefde met Penélope Cruz op de set van Vanilla Sky maakte een eind aan het glamourhuwelijk. Kidman vroeg de scheiding aan.

Vijf jaar later kondigde Cruise in de talkshow van Oprah Winfey aan dat hij verliefd was op Katie Holmes. De manier waarop hij dat deed was bepaald bizar: hij begon letterlijk te springen van vreugde op Oprah’s gele sofa. Cruise en Holmes kregen samen een dochtertje, maar hun huwelijk hield maar zes jaar stand. 

Bekijk hieronder het volledig uit de hand gelopen interview bij Oprah Winfrey en lees daaronder verder:

Voor de liefhebbers van statistiek: op het moment van de scheiding waren de echtgenotes alle drie 34 jaar oud. En ze waren alle drie groter (qua lengte dan toch) dan Cruise, die 1m70 meet. 

Heeft Tom Cruise een enorme fanbase (ze noemen zichzelf "Cruisers"), er zijn ook mensen bij wie hij grote weerzin oproept. Daar heeft het stereotype beeld van de macho-held die hij zo vaak speelt veel mee te maken.

Maar ook zijn lidmaatschap van de Scientology-kerk is bij velen erg omstreden. (In het Belgische parlementaire sektenrapport van 1995-1996 wordt Scientology als een sekte aangemerkt.)

Toen Nicolas Sarkozy nog minister van Binnenlandse Zaken was in Frankrijk, klopte Cruise bij hem aan om Scientology de status van een erkende godsdienst te geven. Bij de Britse premier Tony Blair ging hij pleiten om Scientology als een nonprofit-organisatie te erkennen, die dan ook vrijgesteld zou zijn van belastingen. 

Volgens voormalig Scientology-aanhanger Paul Haggis heeft hij ook geprobeerd om Victoria en David Beckham, Jade Pinkett en Will Smith en regisseur Steven Spielberg tot de Scientology-kerk te bekeren.

Toen actrice Brooke Shields in 2004 op advies van een psychiater antidepressieve geneesmiddelen nam om een postnatale depressie te bestrijden, had Cruise daar openlijk kritiek op. "Psychiatrie moet illegaal worden", betoogde hij. De Scientology-leer beschouwt psychiatrie als een pseudowetenschap.

Shields was furieus: "Hij kan zich beter beperken tot zijn taak om de wereld te redden van buitenaardse wezens, en vrouwen die lijden aan postnatale depressie zelf laten beslissen welke behandeling de beste voor hen is."

Twee jaar later ging Cruise zich wel persoonlijk bij Brooke Shields verontschuldigen voor zijn uitspraken. Shields accepteerde zijn excuses.

Zijn 60e verjaardag viert Tom Cruise volgens de gespecialiseerde pers niet met één, maar met twéé feestjes. Het eerste vindt plaats in de exclusieve club Soho Farmhouse nabij Chipping Norton in de prachtige Britse Cotswolds in Oxfordshire. 

Worden onder meer verwacht: David Beckham, James Corden, Simon Pegg en mogelijk zelfs Prins William. Of Cruises laatste vlam Hayley Atwell er zal zijn is niet duidelijk. Ze is zijn tegenspeelster in de volgende Mission: Impossible-film (die over afzienbare tijd uitkomt.) De twee hadden al een tijdje een relatie, maar volgens sommige media zit er alweer een haar in de boter. 

Voor het tweede feestje steekt Cruise enkele dagen later in zijn privé-jet de oceaan over, om in Amerika de heuglijke verjaardag verder te vieren met Amerikaanse genodigden.

De twee volgende jaren staat de release van Mission: Impossible - Dead Reckoning Deel 1 en Deel 2 op het programma. En er is ook al een tijdje sprake van een Tom Cruise SpaceX-Project, waarbij gedeelten van een film in de ruimte zouden opgenomen worden en Cruise dus als daadwerkelijke astronaut gaat acteren. Wordt vervolgd.