Ruim twee jaar geleden kreeg Stephanie Van Houtven (39) de diagnose baarmoederhalskanker. Nochtans hadden klassieke uitstrijkjes nooit afwijkende waarden getoond. Daar zit volgens haar net het probleem en dat bevestigen experts: "Het klassieke uitstrijkje heeft zijn beste tijd gehad, een HPV-test is veel nauwkeuriger". De overheid weet dat, maar een wijziging in het beleid blijft uit. "Voor mij is het te laat, maar voor andere vrouwen niet", getuigt Van Houtven in "Terzake".
Strijd tegen baarmoederhalskanker botst op politiek getalm: "Voor mij is het te laat, voor andere vrouwen niet"
Stephanie Van Houtven (39) uit Borgerhout, tussen 2015 en 2019 ondervoorzitter van Vooruit, krijgt in de zomer van 2019 last van tussentijds bloedverlies. Pas eind januari 2020 - zes maanden, drie bezoeken aan de gynaecoloog en verschillende klassieke uitstrijkjes (die altijd in orde waren) later - wordt bij haar de diagnose baarmoederhalskanker gesteld. Er zit op dat moment al een tumor van een 4-tal centimeter.
"Initieel dacht men dat de kanker enkel aan de baarmoederhals zat, maar tijdens de operatie hebben ze gezien dat er uitzaaiingen waren aan mijn lymfeklieren, in mijn bekken en in mijn buik. Toen hebben ze beslist alles te laten zitten. Ik heb een heel intensieve behandeling gekregen met inwendige en uitwendige bestralingen en met extra chemo omdat het een heel agressieve kanker was die mogelijk kon terugkomen."
Iets wat helaas ook gebeurt in maart van dit jaar. "Toen kreeg ik het nieuws dat de kanker nooit is weggeweest uit mijn lichaam en dat men niet denkt dat men mij nog gaat kunnen genezen." Van Houtven is enkele weken geleden in het UZ Leuven gestart met een experimentele behandeling. "Die heeft tot doel extra tijd te kopen, mijn leven te verlengen."
HPV-testen worden in België enkel ingezet op het moment dat die uitstrijkjes afwijkend zijn
Stephanie Van Houtven
"Ik ging er altijd van uit dat screening met de best mogelijke tests gebeurde", vertelt Van Houtven, die gaandeweg ontdekte dat haar situatie niet zo uitzonderlijk was als ze eerst dacht en dat veel vrouwen - onterecht - gerustgesteld zijn na een uitstrijkje. "Maar HPV-testen worden in België enkel ingezet op het moment dat die uitstrijkjes afwijkend zijn. Ik heb gewoon de pech gehad dat mijn uitstrijkjes nooit afwijkend waren." Meteen dé verklaring dus voor haar late diagnose.
Bij een klassiek uitstrijkje worden cellen uit de baarmoederhals microscopisch onderzocht door de patholoog in het laboratorium. Met de HPV-test wordt het humaan papillomavirus (HPV) zelf opgespoord. Er is dus nog altijd een uitstrijkje nodig, maar dat wordt niet langer onderzocht op afwijkende cellen maar op de aanwezigheid van het kankerverwekkende HPV.
Hoe ontstaat baarmoederhalskanker? Het humaan papillomavirus (HPV) is de oorzaak van baarmoederhalskanker. Het virus wordt overgedragen via seksuele betrekkingen of intiem contact van huid op huid. Ongeveer 80 procent van de bevolking is ermee besmet, en 1 procent van de vrouwelijke dragers krijgt ooit baarmoederhalskanker, als ze niet tijdig behandeld worden. Bij 4 op 5 vrouwen verdwijnt HPV echter spontaan.
In België zijn elk jaar 630 nieuwe gevallen van baarmoederhalskanker en sterven elk jaar 220 vrouwen aan deze ziekte. Nochtans is het een ziekte die kan vermeden worden wanneer men optimaal vaccineert, screent en behandelt.
Experten pleiten voor HPV-test in plaats van uitstrijkje
Volgens de WHO, experten en een rapport van het federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (uit 2015) heeft het klassieke uitstrijkje zijn beste tijd gehad. Experten pleiten ervoor om het voor vrouwen ouder dan 30 jaar te vervangen door de HPV-test als begintest omdat die veel accurater zou zijn.
Momenteel worden de HPV-tests in België wel al gebruikt, maar enkel wanneer het uitstrijkje afwijkende resultaten aangeeft (op dit vlak was ons land in 2015 trouwens een van de pioniers). In Nederland heeft de regering beslist om het klassieke uitstrijkje vanaf 2016 te vervangen door een HPV-test. Ook in veel andere Europese landen is deze beslissing al langer genomen.
De HPV-test heeft volgens het federaal Kenniscentrum voor Gezondheidszorg (KCE) ook een aantal belangrijke voordelen. "De HPV-test is nauwkeuriger en doelgerichter en kan dus mensenlevens redden. De screening zou ook maar om de 5 jaar herhaald hoeven worden (i.p.v. 3 jaar) én het zou goedkoper zijn."
Je gaat meer baarmoederhalskankers voorkomen door een HPV-test dan door een klassiek uitstrijkje met microscopisch onderzoek
Willy Poppe, diensthoofd gynaecologie KULeuven
"Mijn voorkeur gaat uit naar de beste test", zegt ook Willy Poppe, diensthoofd gynaecologie aan de KU Leuven. "We weten al jaren dat met gebruik van de HPV-test (de test die het humaan papillomavirus opspoort) de kans op baarmoederhalskanker in die patiëntengroep duidelijk lager ligt dan wanneer we het uitstrijkje gebruiken. Je gaat meer baarmoederhalskankers voorkomen door een HPV-test dan door een klassiek uitstrijkje met microscopisch onderzoek."
"Je kan daarenboven het interval tussen de uitstrijkjes bij vrouwen met negatieve HPV-test verlengen naar 5 jaar (i.p.v. 3 jaar). Dat maakt dat je niet alleen minder baarmoederhalskanker hebt in die groep, maar je gaat het ook aan een lager kostenplaatje kunnen doen, omdat je minder uitstrijkjes moet onderzoeken, maar je gaat ook meer ziektes voorkomen waar ook kosten aan verbonden zijn."
WHO: Baarmoederhalskanker is perfect te voorkomen Volgens de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) is baarmoederhalskanker een kanker die er eigenlijk niet hoeft te zijn, die perfect voorkomen kan worden. En er is een internationale consensus om daarvoor de HPV-test in te zetten. "De strategie is: op jonge leeftijd vaccineren tegen HPV (meisjes én jongens) en vrouwen screenen met de juiste tests, de HPV-test", legt Poppe uit. "Zo kan je baarmoederhalskanker voorkomen op grotere schaal en zien we veel minder levens verloren gaan. Bij ons staat baarmoederhalskanker niet in de top 10 van meest voorkomende kankers bij vrouwen. Maar wereldwijd is het dé belangrijkste kanker qua incidentie en sterfte bij vrouwen. Per jaar worden er 500.000 vrouwen mee geconfronteerd, ongeveer 350.000 vrouwen sterven eraan."
Overheid talmt, onenigheid over wie betaalt
In 2019 is er in ons land eigenlijk al een beslissing genomen tijdens een interministeriële conferentie om over te stappen naar de screening met de HPV-test als eerste stap binnen de baarmoederhalskankerscreening, maar de uitvoering ervan vertraagt door het feit dat er discussie is over welk niveau waarvoor zal betalen.
Screening op baarmoederhalskanker valt onder preventie en behoort tot de bevoegdheid van de deelstaten. Het federale niveau betaalt via het RIZIV (Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering) de raadplegingen, de prestaties van de personen die de testen afnemen en de labokosten. Een van de hete hangijzers is ook de terugbetaling van de HPV-test. Nu wordt die alleen terugbetaald wanneer er afwijkende cellen zijn na een uitstrijkje.
"Vlaanderen engageert zich om de deelname aan het bevolkingsonderzoek te verhogen via het gebruik van zelfafnametesten vanaf 2025", laat Vlaams minister van Volksgezondheid Hilde Crevits (CD&V) vandaag in een reactie op de "Terzake"-reportage weten. "Dan krijgt de deelnemer materiaal toegestuurd om zelf het staal te nemen en op te sturen voor analyse. De ervaring bij bijvoorbeeld het bevolkingsonderzoek naar dikkedarmkanker toont dat de deelname daardoor hoog ligt."
Voor mij is het te laat. Ik weet dat er nog wel vrouwen zijn die nu denken dat alles in orde is, maar voor hen is er wel nog tijd
Stephanie Van Houtven
"Het is een kwestie van bevoegdheden, heb ik begrepen", zegt Stephanie Van Houtven. "Screening is gewestelijke materie. Maar blijkbaar betaalt het federale niveau op dit moment voor die screening en wordt daar naar elkaar gekeken. Als het veranderd wordt - en daar lijkt een consensus over te zijn - dan zou het ook goedkoper zijn. Er zou slechts elke 5 jaar een screening nodig zijn. Doordat er meer vrouwen worden uitgehaald, zouden er minder ziektes zijn waardoor dus de kosten van de behandelingen voor een groot stuk ook wegvallen."
"Dat ze naar elkaar zitten te kijken maakt mij geweldig kwaad omdat ik weet dat er nog vrouwen zijn zoals ik", gaat Van Houtven verder. "Voor mij is het te laat. Ik weet dat er nog wel vrouwen zijn die nu denken dat alles in orde is, maar voor hen is er wel nog tijd. Baarmoederhalskanker is een kanker die zich traag ontwikkelt. Het is gewoon een kwestie van er op tijd bij te zijn. Het maakt mij heel erg kwaad dat er toch geen akkoord over komt."
