Kondigt paus Franciscus binnenkort aan dat hij zal aftreden?

Geruchten, speculaties, vermoedens, theorietjes en aanwijzingen, ja, zelfs mysterieuze tips. Het is schering en inslag in het Vaticaan, waar het altijd wel borrelt en gonst van allerlei onbevestigde weetjes. Maar dit is nu toch al wel even hardnekkig: volgens heel wat volgers en analisten is het moment niet zo veraf waarop paus Franciscus zal aankondigen dat hij uit zijn ambt stapt en de leiding van de Wereldkerk aan iemand anders overdraagt. Zo rond eind augustus. Maar wat is er van aan?

Franciscus heeft altijd al gezegd dat hij niet tot ter dood aan zijn pauselijke stoel verbonden wou zijn. Voor hem is het al lang klaar dat hij ermee kapt als het volgens hem tijd is daarvoor. Natuurlijk ingegeven door voorganger Benedictus XVI, die voor een heuse primeur zorgde door zijn vervroegd afgebroken pontificaat in  2013. In enkele weken tijd was hij uit beeld verdwenen en was er een nieuwe paus.

Dat een gelijkaardig scenario opnieuw zal gebeuren, is zeer waarschijnlijk. Nu? Neen. Straks? Misschien. Ooit? Zeker.

Wat duidelijk en niet te weerleggen is, is dat de paus op de sukkel is. Met lijf en leden dan toch. Hij mankte al jaren wat, sukkelde met zenuwpijnen, werd vorig jaar nog geopereerd aan de darmen en nu wordt hij rondgevoerd in een rolstoel. Omdat zijn knie niet meer mee wil. De reden voor de afgelasting van een pauselijke reis naar DR Congo en Zuid-Soedan. Er wacht nog een trip naar Canada eind juli, maar ook dat lijkt twijfelachtig. De dokters van de paus zeggen duidelijk "neen". Het zou te veel vergen.

Niet dat Franciscus dodelijk ziek is (al heb je dan toch altijd één opposante kardinaal die verspreidt dat de Heilige Vader aan kanker lijdt), maar als het lichaam niet mee wil, is de opdracht nog zoveel moeilijker. 

Maar er is meer aan de hand.

Op  27 augustus houdt Franciscus een zogenoemd consistorie. Dan zal hij 20 nieuwe kardinalen "creëren", zoals dat officieel heet. Twintig nieuwe heren van stand, die een vermiljoenrood kleed mogen aantrekken, de kardinaalsbaret opgezet krijgen en een titelkerk in Rome krijgen aangewezen. Het merendeel van die 20 kardinalen is nog onder de 80 jaar, dus mag meestemmen in een conclaaf dat een nieuwe paus kiest.

Noot: de bisschop-emeritus van Gent, Luc Van Looy, zou ook kardinaal worden, maar deed eerder van de week afstand van die titel. Zijn naam was iets té bezwaard geraakt sinds de aankondiging van de paus en hij wou liever geen aanstoot geven aan de slachtoffers van een verjaarde kindermisbruikzaak. Stap opzij en "dispensatie" als kardinaal.

Maar terug naar Rome: door de creatie van nieuwe kardinalen komt Franciscus op zowat 130 kiesgerechtigde kardinalen. Dat is veel. Een wet zegt dat een conclaaf rond de 120 kiesgerechtigden moet tellen, maar de paus, enkel hij, kan daar van afwijken. Franciscus trekt zich wel vaker niets aan van tradities, regels en gewoonten, maar het is toch opvallend dat hij voor een grote schare extra kardinalen zorgt. Per definitie volgers én bewakers van zijn lijn én denken, met die grote groep lijkt hij nog meer invloed te willen hebben in wie hem zal opvolgen. Proactief denken? Ruimte scheppen? De vlucht vooruit?

De dag na dat consistorie is er gewoonlijk een misviering in de Sint-Pietersbasiliek in Rome. Met de nieuwe kardinalen én de paus als voorganger. Neen, deze keer niet. Franciscus trekt naar L'Aquila, het stadje in de Abruzzen, in centraal Italië, dat in 2009 te kampen kreeg met een forse aardbeving. Franciscus wil hulde brengen en steun bieden aan de slachtoffers van toen en nu, maar vooral... er is een bedevaart, de 'Celestijnse belofte'. 

Daarmee wordt herdacht dat de abt Petrus Celestinus op 80-jarige leeftijd onverwacht tot paus Celestinus V werd verkozen. Naar aanleiding van zijn installatie als paus kondigde hij toen aan dat de deelnemers van een bedevaart op beide dagen een volle aflaat konden bekomen. De bedevaart bestaat nog altijd, meestal is er een of andere kardinaal die aanwezig is op het plechtig moment in de Santa Maria di Collemaggio, waar de vroegere paus (hij regeerde maar zes maanden lang, in 1294) begraven ligt. Deze keer is het Franciscus zelf.

En dan? Wel... Celestinus heeft zijn functie opgegeven, is gestopt als paus. In 1415 stapt Gregorius XII op na nog geen negen jaar als paus en dan is het bijna 600 jaar wachten op een herhaling daarvan, door Benedictus XVI in 2013. En Benedictus is tot twee keer toe naar het graf van Celestinus geweest, de tweede keer legde hij er zijn pallium (een liturgische sjaal, voor aartsbisschoppen en de paus) neer op het graf, enkele maanden later trad hij af. En nu Franciscus die naar Celestinus trekt, het staat eigenlijk nu al vol van symboliek. De annonciatie van het afscheid?

En dan, na L'Aquila, is er een nieuw consistorie, dat twee dagen zal duren. Uitzonderlijk want in heel zijn periode als paus heeft Franciscus dat maar één keer georganiseerd. En nu dus weer eens, een 'netwerkevent' waarbij alle kardinalen van over de hele wereld welkom zijn. En als je zegt de hele wereld, dan is dat zo want Franciscus zocht zijn kardinalen van Papoea-Nieuw-Guinea over Guatemala, Madagascar tot Laos, bij de nieuwe lichting zijn er ook namen uit Oost-Timor en Mongolië bij. 

Geen slecht management om je breed areaal aan directe ondergeschikten samen te zetten om elkaar zo te leren kennen. En ze gaan het hebben over de hervormingen in de Curie en enkele andere bepalingen over bestuur en structuur binnen het Vaticaan.

Maar ook hier heerst volgens sommigen de idee dat dit een voorproefje is, dat Franciscus dat heel bewust doet, zodanig dat bij een (nakend?) conclaaf je geen amalgaam van vreemden en onbekenden voor elkaar krijgt. 

Bovenal misschien... het werk van de paus, zoals het in zijn 'functieomschrijving' stond, is verricht, de arbeid is gedaan. Bloed en zweet en tranen zijn gepasseerd, wees maar zeker, "il lavoro è fatto". Franciscus heeft zoals beloofd de Curie hervormd. Traag maar zeker, de metafoor indachtig dat je een tanker niet kan doen draaien in één korte, vlotte beweging. 

De financiën zijn aangepakt, de archaïsche structuur, de conservatieve inslag en de dampen van corruptie zijn weggejaagd. Er is plaats gemaakt voor nieuwe mensen op sleutelposities, invloedrijke kardinalen met iets op de kerfstok zijn aan de kant gezet, er zijn openingen gemaakt om leken en vrouwen toe te laten in de werking van het Vaticaan. Franciscus heeft het Vaticaanse staatsapparaat hervormd, zo goed en zo kwaad mogelijk. En hoopt nu dat een volgende paus zijn werk voortzet.

Net dat einde van het werk (sinds Pinksteren is alles in wetteksten en besluiten neergelegd) doet de Argentijn Jorge Bergoglio wellicht lonken naar zijn pensioen.

Opstappen, dat zou betekenen dat paus Franciscus -net als Benedictus XVI, die als 95-jarige in een klooster in het Vaticaan leeft- emeritus wordt. Dat zou pas hoogst bizar zijn: twee pausen-emeriti én een nieuwe paus in functie. Net het feit dat Benedictus XVI (Joseph Ratzinger) nog altijd leeft, staat Franciscus in de weg. 

Een bron binnen de Belgische jezuïeten zegt "dat hij nooit zal aftreden zolang Ratzinger leeft". Een andere bron uit de kringen van de Belgische vertegenwoordiging in Rome zegt "dat hij zich daar niets zal van aantrekken, maar dat hij geen paus-emeritus zal willen zijn, maar eerder bisschop-emeritus van Rome". Het kind een naam geven, is dat, maar het zou wel wijzen op de hunker naar bescheidenheid bij de huidige paus. IJdeltuiterij en  pracht en praal waren voor hem altijd  al doornen in het oog.

Maar dus... stopt Franciscus ermee? Het kan. Het kan zijn van niet. Het kan vriezen, het kan dooien. Maar alles bij elkaar zou het niet vreemd zijn dat het gebeurt, het is zelfs aannemelijk dat hij zijn exit aankondigt. Misschien zegt hij wel dat hij er nog een paar maanden aanbreit om zaken af te werken en om de kardinalen al te laten snuffelen aan elkaars standpunten, om dan (ergens rond een grote kerkelijke feestdag, Kerstmis bijvoorbeeld) het zijpad te kiezen. 

Gods wegen zijn ondoorgrondelijk, die van Franciscus ook.