Hoe moet een kerncentrale veilig ontmanteld en gesloopt worden? Het is een vraag die ook bij ons relevant wordt: in oktober sluit Doel 3, in 2025 volgen de meeste andere Belgische kerncentrales. "Terzake" ging kijken in Greifswald in Duitsland, waar ze al bijna 30 jaar bezig zijn met het ontmantelen van een kerncentrale. Wat kunnen we daaruit leren?
Bijna 10 miljard euro en 30 jaar later: in dit Duitse stadje weten ze wat het afbreken van een kerncentrale betekent
Bram Vandeputte
Gepubliceerd:
“U mag hier alle kledij uittrekken, ook het ondergoed”, het is even schrikken als de woordvoerder ons plots de kleedkamer van blok 3 toont. Maar voor de werknemers in de oude kerncentrale van Greifswald, in het noordoosten van Duitsland, is het dagelijkse kost. Het is typerend voor de manier waarop hier de oude kernreactoren worden ontmanteld, stap voor stap en met alle mogelijke veiligheidsvoorschriften.
Wie in de radioactieve zone komt, moet zich volledig omkleden in een oranje werkpak. Het gebied verlaten kan alleen na een besmettingscontrole, onder begeleiding van een vrouwelijke computerstem die langzaam aftelt: “Drie, twee, één. Hartelijk dank, geen contaminatie.”
Normaal klaar in 2035
In 1974 levert de kerncentrale van Greifswald voor een eerste keer stroom aan gezinnen en bedrijven in het communistische Oost-Duitsland, een bondgenoot van de Sovjet-Unie. Maar 15 jaar later ziet de wereld er helemaal anders uit. De Berlijnse Muur is gevallen, Duitsland maakt zich op voor de eenmaking, Oost-Duitse kerncentrales moeten vanaf nu de strengere westerse veiligheidsvoorschriften volgen. Het gevolg? De vier kernreactoren van Greifswald gaan definitief dicht en in 1995 begint de afbraak van de kerncentrale.
Vandaag, 27 jaar later, is de kerncentrale nog altijd niet afgebroken en het zal sowieso nog even duren voor alles in Greifswald definitief verdwenen is. “Normaal zijn we rond 2035 klaar met de ontmanteling”, zegt woordvoerder Kurt Radloff, “maar dan zijn we nog niet helemaal klaar, want er komt hier ook nog een nieuwe hal om de hele grote onderdelen te demonteren en die zal pas begin 2060 afgebroken worden.”
Een kerncentrale afbreken vraagt niet alleen tijd, het kost ook veel geld. Voor de sloop in Greifswald was oorspronkelijk gerekend op zo’n 6 miljard euro. “Dat zal niet genoeg zijn, we gaan uit van een bedrag dat richting de 10 miljard gaat”, vertelt Radloff terwijl hij ons de weg toont doorheen de kerncentrale. Wat verderop zijn drie werknemers bezig ventilatiebuizen te verwijderen en in stukken te zagen. In de ruimte daarnaast is iemand de deuropening aan het vergroten, dat is nodig om straks grotere brokstukken veilig te kunnen verwijderen.
1,8 miljoen ton: wat gebeurt er met het afval?
De bedoeling is om zoveel mogelijk materiaal te recycleren, maar dat kan alleen als er geen stralingsgevaar meer is. In totaal is de kerncentrale van Greifswald goed voor zo’n 1,8 miljoen ton aan materiaal. Het grootste deel is vrij van radioactieve straling en kan zonder problemen vrijgegeven en gerecycleerd worden. De rest, zo’n 600.000 ton, is wel radioactief en moet eerst gedecontamineerd worden.
Een deel van de radioactiviteit neemt spontaan af doorheen de tijd, maar dat is niet genoeg om de straling volledig te doen verdwijnen. Materiaal dat na controle nog radioactief blijkt, moet verder gedecontamineerd worden in de centrale werkplaats.
Alex Dufke is verantwoordelijk voor de werkplaats en neemt ons mee langs enkele afgesloten containers waar werknemers in veiligheidspakken aan de slag zijn: “Hier wordt alles schoongemaakt, deze collega is met een soort hogedrukreiniger de radioactieve laag aan het afschrapen.”
Van de 600.000 ton aan radioactief materiaal is op dit moment al 245.000 ton vrijgegeven. Het uiteindelijke doel is om 584.000 ton volledig te decontamineren. Wat dan nog overblijft, zo’n 16.000 ton, verdwijnt in een oude mijnschacht die dient als eindopslag voor laag- en middelradioactief afval. Voor de hoogradioactieve kernbrandstof is het wachten op een definitieve opslagplaats, daarover is er in Duitsland nog discussie. Voorlopig wordt de kernbrandstof bewaard in een tijdelijke opslagplaats naast de kerncentrale van Greifswald.
Veiligheid belangrijker dan snelheid
Alles wat hier gebeurt, is eigenlijk pionierswerk. Volgens de World Nuclear Association zijn wereldwijd al zo’n 200 kernreactoren uit dienst genomen, amper 25 hebben op dit moment het volledige ontmantelingstraject doorlopen. En tijdens de ontmanteling duiken er ook vaak onvoorziene problemen op, meestal is er bij de bouw van kerncentrales weinig nagedacht over een vlotte afbraak in de toekomst.
Veel landen kijken dan ook aandachtig naar Greifswald. De voorbije jaren kwamen hier al delegaties uit Zwitserland, Zuid-Korea en Japan op bezoek. Het belangrijkste advies? “Dat je rekening moet houden met tegenslagen, de kans bestaat dat je de planning zal moeten aanpassen, want een veilige afbraak is belangrijker dan snelheid”, zegt Kurt Radloff op het einde van ons bezoek.
Op dit moment is 90 procent van de kerncentrale in Greifswald ontmanteld, het decontamineren van het materiaal is nog niet eens halfweg. In oktober gaat bij ons de eerste kerncentrale dicht en trekt België de stekker uit Doel 3. Het begin van de kernuitstap. Maar ook het begin van delicate afbraakwerken die tientallen jaren duren en miljarden euro’s kosten.
