BEKIJK - Hoe beelden op sociale media leidden tot een dodelijk bombardement op een Oekraïense tankfabriek

Herinnert u zich nog de filmpjes van Russische tanks die weggesleept werden door Oekraïense tractors (zie video boven)? De beelden gingen viraal op sociale media aan het begin van de oorlog. Eén van die tanks is een Russisch BMD-4 pantservoertuig met opvallende kogelgaten in de zijkant naast het opschrift "V5".  Het voertuig werd voor reparatie naar een herstelplaats gebracht nabij Kiev.

Op 7 april zond ook de Oekraïense televisiezender 1+1 een reportage uit over de plek. Tv-kijkers kregen uitgelegd hoe tanks daar hersteld werden om opnieuw te worden ingezet, tegen de Russische vijand.

Filmpjes van onder meer de tank met kogelgaten en het "V5"-opschrift gaan dan al vlot rond op sociale media. Ook de reportage over de loods gaat viraal. En zo komen de beelden ook terecht bij journalisten van onder meer VRT NWS en Knack die ze onderzoeken. Maar ook bij Russische vrijwilligers die online speuren naar mogelijk verdachte locaties.

Naar eigen zeggen zijn ze met zo'n 150, en op het sociale mediaplatform Telegram hebben ze een anoniem kanaal met maar liefst een half miljoen volgers. Rybar heet het, wat "visser" betekent in het Russisch. Dat is ook wat de vrijwilligers van het kanaal doen: Aan de hand van OSINT-technieken (open source Intelligence) worden openbare websites als Google Streetview ingezet om onderzoek te doen en informatie op te "vissen".

Dat doen ze dus ook bij de beelden over de fabriekloods in Kiev en de weggesleepte tanks. En zo sporen ze de exacte locatie op van de loods in Kiev.

Dit is het bericht op het Telegramkanaal van Rybar dat de coördinaten deelt en oproept om te bombarderen:

Op 14 april plaatst Rybar de coördinaten van de fabriek op haar kanaal. "Deze locatie is het zeker waard om er meerdere raketten naartoe te sturen", zo luidt de boodschap op Telegram. Hun bericht bevat naast de beelden uit de reportage van de Oekraïense zender 1 + 1, ook satellietbeelden van de loods (zie foto hierboven). Die heeft Rybar kunnen vinden door oude Google-beelden te vergelijken met de beelden die ze van sociale media hebben gehaald.

Doordat Oekraïne niet over erg veel gespecialiseerde fabrieken voor pantservoertuigen beschikt, gaat die zoektocht snel. Onder meer de dakstructuur van het gebouw en de bomen in de omgeving die in de reportage zichtbaar zijn, kunnen vergeleken worden met afbeeldingen die je vindt op Google. En zo vinden ze een exacte locatie: een plaats ten oosten van Kiev. 

Nauwelijks twee dagen nadat de coördinaten worden gedeeld op Telegram, meldt de woordvoerder van het Russische leger op televisie dat er een tankfabriek werd gebombardeerd nabij Kiev.

Uit satellietbeelden van het Amerikaanse beeldverwerkingsbedrijf Planet Labs, die onze redactie kon bekijken, blijkt dat het om dezelfde fabriek gaat als uit de televisiereportage. De beelden die beschikbaar zijn, tonen dat er minstens drie mensen bij het bombardement het leven laten. 

Bekijk hier de satellietbeelden van Planet Labs. Door de witte lijn te verschuiven ziet u de herstelplaats voor tanks voor en na het bombardement: 

Naast propagandadoeleinden krijgt het delen van beelden op sociale media hierdoor een nieuwe dimensie. Elk bericht dat online wordt gedeeld, laat digitale kruimels na. Vaak worden die gebruikt voor journalistiek onderzoek zoals factchecken of het onderzoeken van oorlogsmisdaden. Maar door dat online onderzoek met behulp van websites en bronnen die vrij voor iedereen toegankelijk zijn, kunnen virale filmpjes dus ook levens kosten op het slagveld.