Steeds meer Vlamingen laten het nieuws soms links liggen, maar dat hoeft niet per se slecht te zijn. En als ze consumeren is online de belangrijkste bron. Dat stelt een internationaal onderzoek, waarbij ook 2.000 Belgen bevraagd werden. Het gaat om de eerste grote studie naar onze nieuwsconsumptie na de coronaperiode. Deze vijf lessen trokken we uit het onderzoek.
De Vlaming haalt nieuws vooral online, maar last ook meer pauzes in: 5 lessen over ons mediagebruik na corona
Het rapport van IMEC-SMIT, een onderzoeksgroep van de Vrije Universiteit Brussel, kadert binnen een breder internationaal onderzoek van het Reuters Institute for the Study of Journalism. Jaarlijks ondervraagt dat instituut duizenden mensen over de hele wereld over hun nieuwsconsumptie. De aandacht ging voor deze editie specifiek naar het mediavertrouwen en ons nieuwsconsumptiegedrag na de coronacrisis.
In België werden tussen januari 2021 en januari van dit jaar 2.000 mensen bevraagd door IMEC-SMIT. Ongeveer de helft onder hen woont in Vlaanderen. Deze vijf onderzoeksresultaten vielen ons op.
1. Online media zijn na een coronapauze weer de voornaamste nieuwsbron
Het begin van de coronacrisis deed de populariteit van televisiejournaals de hoogte in gaan. Tegen 2021 waren op televisie uitgezonden nieuwsbulletins zelfs kortstondig populairder dan online nieuwsbronnen.
Maar die koppositie is ondertussen toch weer ingenomen door online nieuwskanalen. "Terwijl televisienieuws tijdens de lockdown wellicht fungeerde als een belangrijk ankerpunt om op de hoogte te blijven van nieuws over het coronavirus, zijn jongere generaties, net als oudere nieuwsgebruikers teruggekeerd naar online nieuws als voornaamste nieuwsbron", staat in het rapport.
Vooral jongeren lijken af te haken voor televisiejournaals en halen hun informatie voornamelijk op het internet. Printmedia en radionieuws duiken dan weer al enkele jaren onder de populariteit van televisie en online media. Nog geen tien procent van de respondenten gaf aan radio als voornaamste nieuwsbron te gebruiken.
2. Steeds meer Vlamingen mijden het nieuws
Gaf in 2017 nog 48 procent van de Vlamingen aan het nieuws soms tot vaak te mijden, dan steeg dat percentage in 2022 naar 64 procent. Vooral jonge mensen en Vlamingen met een lagere en gemiddelde opleiding laten het nieuws vaker links liggen.
Dat hoeft op zich geen negatieve tendens te zijn, stellen de onderzoekers. "Het nieuws soms laten voor wat het is, past binnen een gezonde nieuwsroutine en kan als beschermingsmechanisme functioneren voor wanneer we ons mentaal overweldigd of overspannen voelen door de actualiteit", zo staat er.
Vlamingen die het nieuws occasioneel negeren, doen dat volgens het rapport vooral vanwege de negativiteit van het nieuws en de voorbije jaren ook de overdaad aan berichtgeving rond corona en politiek.
Wie de nieuwsstroom vaker vermijdt, doet dat volgens het onderzoek dan weer eerder uit een gebrek aan vertrouwen in onze nieuwsmedia.
3. Vertrouwen in gevestigde nieuwsmerken neemt af na corona. VRT NWS blijft wel meest vertrouwde nieuwsbron
Na een sterke coronaperiode zakt het consumentenvertrouwen bij zowat alle Vlaamse nieuwsmedia opnieuw. Zei 61 procent van de respondenten in het rapport van vorig jaar nog een algemeen vertrouwen te hebben in het nieuws, dan zegt nu 57 procent dat.
Vooral Vlaamse commerciële nieuwsmerken zoals VTM Nieuws of Het Nieuwsblad lijken een iets zwaardere terugval in vertrouwen te kennen na de coronaperiode. VRT NWS blijft vooralsnog de meest vertrouwde nieuwsbron, maar moet ook vier procentpunten prijsgeven tegenover een vorige bevraging.
Opvallend: ondanks de koppositie blijkt VRT NWS wel een van de meest gepolariseerde nieuwsmerken in Vlaanderen te zijn. Het vertrouwen van respondenten die zichzelf eerder links oriënteren is beduidend groter dan dat van ondervraagden die zichzelf meer op de rechterkant van het politieke spectrum positioneren.
4. Steeds meer jongvolwassenen betalen voor hun online nieuws
De coronapandemie zorgde voor een ongeziene piek in het aantal betalende nieuwsconsumenten en die trend lijkt zelfs na de crisis aan te houden, zo stellen de onderzoekers vast. Vooral jongeren tussen de 18 en 24 trekken hun portefeuille steeds vaker open om op het internet aan betrouwbaar nieuws te komen.
Dit jaar gaf 28 procent van hen aan af en toe te betalen voor online nieuwsartikels. Dat aantal lag vorig jaar nog op 21 procent en in 2017 zelfs op tien procent.
Die stijging wordt daarnaast wel gecounterd door een daling in het aantal betalende 25- tot 34-jarigen. Vorig jaar gaf 28 procent van hen nog aan af en toe voor online nieuwswebsites te betalen. Dit jaar zakt dat naar 22 procent.
In de groep boven de 34 jaar stagneert de groei die zich tijdens de pandemie aftekende. De onderzoekers schatten dat dat te maken heeft met een groter gebruik van en waardering voor offline nieuwsbronnen, zoals het klassieke, papieren krantenabonnement.
5. Derde van de Vlamingen denkt dat media niet het gemeenschapsbelang dienen
Vlaanderen leunt met een algemeen mediavertrouwenspercentage van 57 procent aan bij de betere Europese leerlingen als Nederland (56 procent), Noorwegen (56 procent) en Denemarken (58 procent). Het doet daarmee ook beter dan Wallonië dat zich eerder klasseert tussen Polen (42 procent) en Oostenrijk (41 procent). Buurland Frankrijk scoort met slechts een algemeen vertrouwen van 29 procent in haar nieuwsmedia bijzonder slecht.
Toch verdoezelt die statistiek het feit dat een derde van de ondervraagde Vlamingen vindt dat alle of de meeste nieuwsmedia hun eigen commerciële en politieke belangen laten primeren op wat goed is voor onze samenleving.
Die houding lijkt zich volgens het onderzoek ook eerder af te tekenen bij respondenten die zich meer politiek rechts positioneren. Veertig procent van hen denkt dat er andere belangen dan de maatschappelijke spelen. Bij ondervraagden die zich links noemen, gaat het om 25 procent.
Wereldwijd denkt 64 procent van de respondenten dat nieuwsmedia niet onafhankelijk van politieke en commerciële machten zijn.
