In verschillende landen is een beweging aan de gang die roept om eerherstel voor de vele vrouwen die eeuwen geleden onterecht beschuldigd werden van hekserij en op de brandstapel terechtkwamen. Ook Vlaanderen, waar enkele honderden vermeende heksen zijn verbrand, moet zijn verantwoordelijkheid opnemen. Dat vindt theater- en literatuurwetenschapper Edith Cassier. Waarom is dat zo belangrijk? En welke rol heeft Vlaanderen eigenlijk gespeeld?
Moet Vlaanderen slachtoffers van heksenjacht in ere herstellen? En waarom is dat belangrijk?
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
In Schotland bood premier Nicola Sturgeon haar excuses al aan voor de heksenvervolging in haar land. Duizenden onschuldige vrouwen werden er tussen de 16e en 18e eeuw beschuldigd van hekserij, gemarteld en op de brandstapel gezet. In het parlement wordt gewerkt aan een wet die de beschuldigde vrouwen postuum vrijspreekt.
In de Spaanse regio Catalonië verleende het parlement begin dit jaar al gratie aan meer dan 700 vrouwen die tussen de 15e en 18e eeuw werden veroordeeld voor hekserij. Ook onder meer in de Verenigde Staten, Duitsland, Zwitserland en Noorwegen waren er al initiatieven om vermeende heksen onschuldig te verklaren en in ere te herstellen.
Heksenvervolging in Vlaanderen
Ook in ons land klinkt de roep om eerherstel. Een aantal Vlaamse steden, zoals Nieuwpoort, Gent en Lier zijn er al mee bezig, maar volgens theater- en literatuurwetenschapper Edith Cassiers moet er in heel Vlaanderen eerherstel komen.
"Vlaanderen is echt niet onschuldig. Er zijn in Vlaanderen zeker 250 vrouwen vermoord. Ten tijde van de Spaanse Nederlanden (in de 16e en 17e eeuw, red.) behoorde de heksenjacht op ons grondgebied tot de meest extreme en meest bloederige van heel Europa", vertelt Cassiers in "De wereld vandaag" op Radio 1. "Het gaat echt om een vorm van massamoord waarbij over heel Europa meer dan 60.000 mensen het leven lieten.
En dus zijn eerherstel en publieke excuses nodig, zegt Cassiers. "We geloven dat gratie verlenen veel meer is dan enkel symboliek. Je mag niet onderschatten hoe belangrijk het is voor de nabestaanden, om die slachtoffers terug waardigheid en menselijkheid toe te kennen."
We zoeken nog altijd een zondebok als er iets gebeurt dat we niet onmiddellijk kunnen verklaren
"We zeggen wel dat het iets uit een ver verleden is, maar ook vandaag zoeken we nog altijd naar een zondebok als er iets gebeurt dat we niet onmiddellijk kunnen verklaren, zoals natuurrampen of economische problemen."
Edith Cassiers, hoogleraar in de theater- en de literatuurwetenschappen, over het belang van eerherstel voor heksen.
Edith Cassiers roept scholen, culturele instellingen en erfgoedorganisaties ook op om meer aandacht te geven aan de heksenvervolgingen in Vlaanderen en Europa. "Het is ook belangrijk om als samenleving te leren uit onze fouten uit het verleden. Om onze fouten te erkennen en om te streven naar een tolerantere en meer gendergelijke samenleving."
"Jambon vindt niet dat Vlaanderen verantwoordelijkheid moet opnemen"
Cassiers schreef een tijdje terug ook een open brief naar Vlaams minister-president Jan Jambon met de vraag voor een Vlaams politiek pardon. Maar zo ver wil Jambon voorlopig niet gaan. "Jambon erkent dat het om onschuldige slachtoffers gaat en dat het een relevant onderwerp is, maar hij wil niet dat Vlaanderen verantwoordelijkheid opneemt voor een onrecht dat 400 jaar geleden heeft plaatsgevonden", zegt Cassiers. "Maar dit behoort nu eenmaal tot ons Vlaams verleden én onze Vlaamse identiteit."
"Het stereotype beeld dat we vandaag van de heks hebben, de oude lelijke vrouw met wratten in het gezicht, de haakneus en punthoed en de bezemsteel, komt uit Vlaanderen. Het is ontstaan door een heel populaire prent van Pieter Bruegel de Oude op het einde van de 16e eeuw. Het is dat beeld dat we vandaag nog steeds hebben van de heks. Dus opnieuw, Vlaanderen heeft toch wel een grote verantwoordelijkheid", aldus Edith Cassiers.
