Invloed van kankerbehandeling op seksleven nog steeds taboe: "Moet besproken worden in een relatie"

"Toen er sprake was van borstkanker, was het wegnemen van mijn beide borsten de eerste stap in mijn behandeling. Nadien bleek dat mijn borsten voor mij toch een erogene zone zijn", vertelt ex-kankerpatiënte Marieke Colpaert in "Laat".

Haar eerste reactie was ontkennen dat er een probleem was. "Ik dacht dat ik nog wel andere erogene plekjes had en dat het wel goed zou komen. Maar dat bleek toch moeilijk te zijn. Je lichaam verandert en ook je seksualiteitsbeleving is anders. Toen ik aan mijn chemotherapie begon, had ook dat een enorm effect op mijn lichaam: het tastte de slijmvliezen aan, ik kreeg een droge vagina, ging in de menopauze en had geen zin meer in seks. Ik was ziek en moe en dat is lastig om mee om te gaan.”

Ondertussen gaat het beter met Marieke Colpaert, maar helaas zijn er vele mensen in ons land die op een dag datzelfde slechte nieuws van een kankerdiagnose te horen krijgen. In 2019, het meest recente jaar waarover cijfers beschikbaar zijn, waren er nog 71.651 invasieve kankerdiagnoses.

In al die behandelingen gaat het in de eerste plaats om genezen en overleven, maar ook om leven met kanker tijdens en na de behandeling. Vaak is daarbij te weinig aandacht voor de seksuele problemen die daarmee gepaard gaan en die zwaar kunnen wegen op de levenskwaliteit van de patiënten en hun partner. Dat taboe wil Kom op tegen Kanker doorbreken.

Omdat er zo weinig over het thema gepraat wordt, had Marieke Colpaert op voorhand niet stilgestaan bij het feit dat de behandeling haar seksleven zou beïnvloeden. "In een jonge relatie verwacht je ook niet dat je daarmee moet omgaan. Als een koppel ouder wordt, is de seksualiteitsbeleving ook anders, maar dan groei je samen naar die menopauze toe. Bij ons was die er plots, en daar moet je dan maar mee omgaan."

Voorbereid was ze dus niet. "Dat gaat ook niet, dat is net zoals een kindje krijgen. Maar je zou wel meer informatie mogen krijgen. Tijdens de start van de chemotherapie kreeg ik een hele bundel met informatie die ik kon doornemen, maar dat ging vooral over restricties. Wat ik niet mocht eten, bijvoorbeeld, of wat ik wel of niet mocht doen. Maar er stond niets in over seksualiteit, zelfs niet of ik zoentjes mocht geven aan mijn kinderen."

In de borstkliniek waar Marieke behandeld werd, werkte toevallig een verpleegkundige die zich had gespecialiseerd in seksualiteit. "Daar heb ik geluk mee gehad, want zij kon mij concrete tips geven. Maar dat was ook omdat ik er gemakkelijk over praat en dat zelf heb aangegeven."

De ervaringen van Marieke Colpaert zijn zeker geen uitzondering. Sileny Han is als oncoloog verbonden aan het borstkankercentrum van het UZ Leuven. Zij ziet de grote meerderheid van haar patiënten kampen met dezelfde problemen en praat daar ook met hen over.

"Ik heb daar mijn aandachtsgebied van gemaakt", zegt Han. "Maar iedere patiënt heeft daar recht op, het mag niet afhankelijk zijn van hoe mondig je bent of je al dan niet hulp krijgt."

Han pleit voor een multidisciplinaire behandeling en vindt dat in ieder ziekenhuis ook een seksuoloog te consulteren moet zijn, wat nu niet het geval is. "In erkende borstklinieken loopt het al beter. Maar dit probleem is er niet alleen bij borstkanker. Bij mannen is prostaatkanker de meest voorkomende kanker, ook daar moet meer aandacht voor zijn."

In de opleiding moet er volgens Han meer aandacht gaan naar het bespreken van de seksuele problemen die bij een kankerbehandeling komen kijken. "We hebben als arts geleerd om gemakkelijk te praten over stoelgang, dus moet dat toch ook kunnen over seksualiteit? Dit bespreekbaar maken, biedt zo'n groot voordeel. Je hebt al zoveel energie nodig voor al die andere dingen die erbij komen kijken."

Han gelooft wel dat de evolutie die bezig is de juiste is: "Tot nu toe lag de focus altijd op het genezen, maar gelukkig is er steeds meer aandacht voor de levenskwaliteit. En seksualiteit is daar een belangrijk onderdeel van."

Oncoloog Sileny Han benadrukt dat ook de partner van de patiënt een belangrijke rol speelt. "Je verandert van evenwaardige partners eigenlijk naar een verzorger-patiënt-relatie. Dat verandert ook de seksualiteitsbeleving tussen de twee partners."

"Ik heb gelukkig de beste man ter wereld die mij steunt en enorm veel begrip heeft", zo bevestigt Marieke Colpaert het belang van de partner. "Maar ook daar komt een einde aan, op een bepaald moment ga je verder in gesprek moeten gaan."

Marieke en haar man consulteerden daarvoor een psychologe die gespecialiseerd is in borstkanker en seksualiteit. "Dat heeft ons geholpen en voorbereid, maar dat was volledig op eigen initiatief. Mijn man ik hadden van in het begin aangegeven dat we daarover moesten praten, omdat we bij lotgenoten in onze omgeving zoveel relaties zagen die daarover struikelden. dat zou niet mogen. Seksualiteit is zó belangrijk in een relatie, hoe hard je dat ook probeert te ontkennen. Het moet besproken worden."