Turbulente zomer op til, met ellenlange wachttijden en mogelijke stakingen: wat is er aan de hand in de luchtvaart?

De afgelopen weken stonden er enorme wachtrijen op verschillende grote luchthavens. Niet alleen op de Amsterdamse luchthaven Schiphol moesten noodgedwongen vluchten worden geschrapt omdat passagiers niet op tijd op hun vliegtuig raakten. Ook op luchthavens in het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Spanje waren of zijn er grote vertragingen. De oorzaak is telkens personeelstekort. En dan moet de piek van de zomervakantie nog kómen.

"Op Schiphol is het een drama en is het niet goed georganiseerd", zegt transporteconoom Wouter Dewulf van de Universiteit Antwerpen in "Terzake". "Als ik bekijk hoe Brussels Airport en de verschillende maatschappijen het aanpakken, moet ik chapeau zeggen."

Toch zijn er nog altijd honderden vacatures bij alle bedrijven die werkzaam zijn op Brussels Airport. "Er worden volop mensen aangeworven, de mensen zetten allemaal een tandje bij en er wordt ontzettend hard gewerkt", aldus Dewulf.

Waarom is de toestand op Brussels Airport relatief beter in vergelijking met bijvoorbeeld Schiphol? "Het systeem van economische werkloosheid hier werpt zijn vruchten af", verklaart Wouter Dewulf. "In Nederland en de Angelsaksische landen heeft men tijdens de coronacrisis mensen aan de deur gezet, maar in België hebben we het systeem van tijdelijke werkloosheid gehad, waardoor je mensen toch nog gedurende enkele dagen per week aan de firma kon binden."

Toch is niet alles koek en ei op Brussels Airport. Denk maar aan de spontane actie van vorige week bij het afhandelingsbedrijf Aviapartner. Het gevolg: een 40-tal vluchten vertraagd en 4 vluchten geschrapt. De oorzaak: slechte werkomstandigheden en - ja hoor - te weinig personeel. Vakbonden en directie hebben samengezeten en is er beloofd om de planning aan te passen en de werkdruk te verlichten. 

Op Brussels Airport zijn er maar twee bagageafhandelaars. "Duopolies zijn altijd heel moeilijk en gevaarlijk. De winst van de ene is het verlies van de andere", zei Wouter Dewulf vorige week. "Een oplossing zou kunnen zijn om een derde afhandelaar toe te laten. We zien in studies dat dat leidt tot een stabilisering van de prijzen en de werkprocessen én betere omstandigheden voor de werknemers."

Hoe dan ook proberen de afhandelingsbedrijven hun kosten zo laag mogelijk te houden om te voorkomen dat luchtvaartmaatschappijen naar de concurrentie overlopen. En lage kosten betekent vaak ook lage lonen.

Vandaag is bekend geraakt dat er een staking dreigt bij het cabinepersoneel van Brussels Airlines. De klachten klinken bekend in de oren: hoge werkdruk en te weinig handen. "Brussels Airlines was al verlieslatend vóór corona", legt Wouter Dewulf uit. "De financiële situatie is zeker niet goed. Het is ook zo dat de Belgische overheid een overbruggingskrediet heeft gegeven om door de coronacrisis te raken, maar die 290 miljoen moet wel terugbetaald worden tegen 2026. "

"Ik denk dat Brussels Airlines de komende maanden toch wel zwarte sneeuw zal zien", zegt Dewulf.

"Een echte catch 22", zegt Riadh Bahri. "Luchtvaartmaatschappijen hebben de coronacrisis met moeite doorstaan, en krijgen nu te maken met de oorlog in Oekraïne en de brandstofprijzen die de hoogte in schieten. Ze moeten besparen op hun kosten om het hoofd boven water te houden."

Aan de andere kant wil iedereen na corona op reis, maar is er te weinig personeel voor al die passagiers met reisdrang. "Maatschappijen hebben personeel ontslagen en vinden onvoldoende personeel nu de markt weer opveert. Personeel dat wel aan het werk is gebleven, eist nu compensatie voor het harde werk van de voorbije coronacrisis", zegt Bahri. Personeel dat graag méér wil, maar een luchtvaartmaatschappij die wellicht niet meer kán, dus.

Piloten die staken, cabinepersoneel dat steen en been klaagt over lage lonen en slechte werkomstandigheden: het zijn vaak gehoorde klachten bij de Ierse lagekostenmaatschappij Ryanair. "Ryanair is een echte lagekostenmaatschappij en doet er alles aan om die kosten zo laag mogelijk te houden", zegt Wouter Dewulf. "Die lage kosten vertalen zich in lage tarieven."

"Die lage kosten bij Ryanair waren er al vóór de coronacrisis", zegt Riadh Bahri. "Daardoor zat die maatschappij al tijdens de coronacrisis op een berg geld, waardoor ze nu met voorsprong de grootste is in Europa." Van die berg geld ziet veel personeel niet veel. "Hun business model werkt wel", zegt Wouter Dewulf, al geeft hij toe dat de Ierse maatschappij vaak de grenzen opzoekt van wat mag en kan. "Maar als ze gerechtelijk veroordeeld worden, passen ze zich wel aan." 

Bij Ryanair als het ware niets nieuws onder de zon. Crisis of geen crisis: de werkvoorwaarden blijven vaak belabberd.