"Oorlog via klassieke manier en niet via lichaam van een vrouw": Nobelprijswinnaar Mukwege roept op tot internationale conventie 

In Den Haag vindt deze week een bijeenkomst plaats van de Mukwege Foundation en SEMA, een netwerk van slachtoffers en overlevers die ijveren om een einde te maken aan seksueel oorlogsgeweld.  Een veertigtal vrouwen uit meer dan 20 verschillende landen deelt hun ervaringen. 

Zo noemt Jacqueline, oftewel Jackie, zichzelf een overlever. Ze werd verkracht in de nasleep van de verkiezingen in Kenia in 2007-2008. Haar echtgenoot was eerder gestorven, ze woonde alleen met haar kinderen. Het was een vriend van haar buurman die zich aan haar vergreep. 

Hulp vinden was niet makkelijk. Er gold een avondklok en die moest ook nageleefd  worden door verpleegkundigen en artsen. Bij de politie hadden ze belangrijkere zaken te doen dan naar Jackies verhaal te luisteren en dus droop ze af. Een maand na het seksueel geweld ontdekte ze dat ze zwanger was.

Drie pogingen zou Jackie ondernemen om zich van haar kind te ontdoen. De eerste keer had ze echter niet voldoende geld om een abortus te laten uitvoeren. De tweede keer bleek het centrum gesloten en de derde keer was haar zwangerschap al te ver gevorderd. Dus vatte ze het plan op om het kind na de geboorte weg te geven.

Na de de bevalling werd Jackies baby bij haar gelegd. De verpleegkundigen waren niet op de hoogte van haar situatie. Toen ze tussen de wikkeldoeken voor het eerst kennismaakte met haar dochtertje, brak ze en besliste ze om haar dochter alsnog bij zich te houden.

Na een lang lichamelijk en mentaal herstel werd Jackie mede-oprichter van "Grace Agenda": een stichting die lotgenoten met raad en daad bijstaat. Ze heeft nooit klacht ingediend tegen haar verkrachter. 

Voor de bijeenkomst zijn ook drie vrouwen vanuit Oekraïne naar Den Haag afgereisd: Tetiana en Iryna. Allebei zijn ze het slachtoffer geworden van seksueel geweld tijdens de Russische inval in de Donbas-regio in 2014.  In hun thuisland proberen ze lotgenoten te ondersteunen en te overtuigen om aangifte te doen van het seksueel geweld dat ze hebben moeten doorstaan. De vrouwen willen dat de wereld weet wat er zich in Oekraïne afspeelt.

Iryna vertelt dat ze vijf dagen lang werd opgesloten, maar gelukkig bevrijd werd door buitenlandse journalisten. Hoe groot het geweld vandaag is, weet ze niet. "Een groot deel van het territorium is nog in handen van de Russische troepen. We weten niet wat daar gebeurd is en nog altijd aan het gebeuren is, maar de informatie afkomstig uit de bevrijde gebieden is ronduit verschrikkelijk." 

Vrouwen die slachtoffer zijn van seksueel geweld hebben nood aan een veilige omgeving om in alle rust te kunnen herstellen. Alleen is die in Oekraïne momenteel amper te vinden. 

Tetiana:"Er zijn Poolse vrouwenorganisaties die ons proberen te helpen. Sommige vrouwen die zwanger blijken te zijn na hun verkrachting, helpen ze om te vluchten  naar Duitsland. Daar kunnen ze in veilige omstandigheden een abortus ondergaan."

Olha, Tetiana en Iryna keren weldra terug naar Oekraïne. Ze zijn dankbaar voor de steun die ze van de wereld krijgen en hopen dat alle vrouwen snel weer veilig kunnen leven in hun thuisland, om nieuw leven te kunnen schenken aan kinderen en deze in alle rust op te kunnen laten groeien.

Uit getuigenissen van slachtoffers van seksueel geweld blijkt vaak dat gerechtigheid een essentiële stap is in hun genezingsproces. Iets wat Mukwege en zijn medewerkers in het Panzi-ziekenhuis in Oost-Congo ook al hebben ervaren.

"Uit onze ervaring is gebleken dat de medische behandelingen die we geven tijdens het genezingsproces niet voldoende zijn", legt gynaecoloog en expert op het vlak van seksueel geweld in conflictgebieden Denis Mukwege uit. "Net op het ogenblik dat de vrouwen fysiek, mentaal en ook op sociaal-economisch vlak voldoende aangesterkt lijken, komt de schreeuw om gerechtigheid naar boven." 

Voor de vrouwen is het belangrijk erkend te worden als slachtoffer. Daarvoor moeten ze bij de juiste instanties aankloppen en dat is vaak een (te) grote stap. Vooraleer ze daar klaar voor zijn, doorlopen ze verschillende fases.  De erkenning als overlever van een verkrachting is een essentieel element in het helingsproces en zou dus niet mogen ontbreken.

Rechtspraak moet ervoor zorgen dat slachtoffers publiekelijk erkend worden, zodat hun waardigheid hersteld kan worden. Ze willen erkenning dat zij niet in de fout zijn gegaan en ze willen ook excuses.

Volgens een eerste telling, die in april is uitgevoerd, zouden er al zo'n 400 vrouwen verklaard hebben seksueel geweld te hebben ondergaan, nadat  Rusland Oekraïne in februari is binnengevallen. Mukwege benadrukt echter dat we ons niet mogen blindstaren op cijfers.  Vele verhalen zullen pas naar boven komen, eens de rust in het land is teruggekeerd en vrouwen klaar zijn om de stilte te doorbreken. 

"We moeten stoppen met rode lopers uit te rollen voor wereldleiders die de inzet van seksueel geweld als oorlogswapen toelaten. Deze gruwelijke praktijken moeten stoppen en daarom is het  belangrijk dat er  een internationale conventie komt."

VRT NWS-journalist Inge Vrancken vertelt in "Laat" dat het belangrijk is om seksueel misbruik als oorlogsmisdaad te vervolgen. De geschiedenis liegt er ook niet om: "maar 3 mensen zijn ooit veroordeeld geweest voor seksueel misbruik als oorlogsmisdaad. Het is duidelijk een onderbelicht probleem", zegt ze.

Er moet volgens Vrancken ook worden onderzocht of de verkrachtingen die plaatsvinden in Oekraïne gaan om individuele gevallen of eerder om een militaire strategie. Zijn er bevelen geweest om systematisch vrouwen (en mannen) te verkrachten? De redenen om dit vanuit oorlogsstrategie te doen zijn veelvoudig: "Als wapen om te intimideren of bestraffen. Het kan ook onderdeel zijn van een genocide waarbij het echt de bedoeling is om vrouwen zwanger te maken zodat zij geen honderd procent zuiver Oekraïense kinderen baren", zegt Vrancken. "Op die manier kan verkrachting een demografische verandering beoogen." Vrancken weet wel dat dit heel moeilijk te bewijzen zal zijn.