Officieel staat het niet op de agenda van de Europese top vandaag en morgen, maar het voorstel om de Russische olie te bannen overschaduwt de top wel volledig. Op 4 mei al presenteerde Commissievoorzitter Von der Leyen het voorstel, maar verschillende landen - met Hongarije op kop - blokkeren een akkoord. Dit zijn de drie belangrijkste discussiepunten.
Embargo op Russische olie? Gemakkelijker gezegd dan gedaan: hoe het dossier de Europese top overschaduwt
Rob Heirbaut
Gepubliceerd:
1. Geen embargo op Russische olie die via een pijpleiding wordt ingevoerd?
Een volledig embargo op Russische olie en olieproducten tegen eind 2022: dat was het meest in het oog springende onderdeel van het zesde sanctiepakket dat Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen op 4 mei aankondigde in het Europees Parlement.
Sancties kunnen pas van kracht worden als alle 27 landen ermee instemmen, en dat is nog altijd niet het geval.
Het oorspronkelijke pakket is al fors afgezwakt. Momenteel ligt alleen nog een embargo op tafel van olie die via tankers uit Rusland wordt ingevoerd, ongeveer tweederde van de totale olie-invoer uit Rusland. Hongarije, Tsjechië en Slovakije hebben geen havens, en voeren Russische olie uitsluitend in via de Droezjba-pijpleiding, die nog uit het Sovjettijdperk dateert (Droezjba betekent "vriendschap" in het Russisch). Slovakije voert bijna 100 procent van zijn olie in via die pijpleiding, Tsjechië en Hongarije elk meer dan de helft. Vooral Hongarije verzette zich van in het begin fel tegen het olie-embargo. Door de drie landen meer tijd te geven, en financiële hulp voor de bouw van andere pijpleidingen en raffinaderijen probeerde men hen eerst achter het sanctiepakket te krijgen.
Nu ligt er een ander voorstel op tafel: het embargo zou alleen gelden voor Russische olie die via tankers wordt ingevoerd. Toch blijft Hongarije garanties eisen. "Mij is de Hongaarse positie niet helemaal duidelijk", zuchtte een hoge Europese diplomaat gisteravond, nadat overleg tussen 27 ambassadeurs alweer niet voor een doorbraak had gezorgd. Vanavond bij zijn aankomst klonk Orbán alvast pessimistisch. Op de vraag of hij dit laatste voorstel zou aanvaarden, antwoordde hij "no" ("nee").
En zo belandt de kwestie ongewild toch op de agenda van de regeringsleiders. Europees president Michel had het anders gehoopt. Als Hongarije, Tsjechië en Slovakije ontzien worden en toch nog Russische olie kunnen invoeren, willen andere landen garanties dat zij (die op zoek moeten gaan naar andere leveranciers) niet oneerlijk beconcurreerd gaan worden met Russische olieproducten die bijvoorbeeld vanuit Hongarije naar de EU kunnen worden geëxporteerd. Of vanuit Oost-Duitsland: want ook daar komt nog Russische olie via de Droezjba-pijpleiding terecht. Er is daarom ook ergernis over Duitsland, dat officieel een volledig embargo verdedigt, maar wel mee zou "profiteren" van een gedeeltelijk embargo.
Overigens is het nog maar de vraag of Rusland het gedeeltelijke Europese olie-embargo, als het er komt, gaat voelen. Rusland kan de olie met tankers nog altijd aan andere landen buiten Europa verkopen. De helft van die tankers komt uit Griekenland. Het voorstel om Europese reders te verbieden Russische olie te helpen exporteren werd eerder al uit het sanctiepakket gehaald op vraag van ... Griekenland.
2. Afkicken van Russisch gas: kritiek op plan Europese Commissie
Van een embargo op Russisch gas is helemaal geen sprake. Duitsland (en veel andere landen) willen daar niet van weten. Tegen eind dit jaar moet de invoer wel met tweederde verminderd zijn, eind 2027 zou de EU helemáál af willen zijn van Russisch gas.
Op 18 mei stelde de Europese Commissie het REPowerEU-plan voor: meer zonnepanelen, meer groene waterstof, andere leveranciers, minder energieverbruik, daarmee zou het volgens de Commissie moeten lukken. Om de 27 lidstaten daarmee te helpen, wil de Commissie uitzonderlijk een pak uitstootrechten verkopen, voor in totaal 20 miljard euro. Dat geld zou dan verdeeld worden volgens de verdeelsleutel van het coronaherstelfonds.
Voor België is dat nadelig, vinden de federale regering en de regio's. Staatssecretaris Thomas Dermine (PS) maakte dat verzet zaterdag wereldkundig. Veel andere landen (en ook België) hebben ook vragen bij het verkopen van extra uitstootrechten: ondergraaf je zo niet de geloofwaardigheid van het hele ETS-systeem, een hoeksteun van het Europese klimaatbeleid? En dan zijn er natuurlijk ook de hoge energieprijzen waar de regeringsleiders zich zorgen over blijven maken. Met groepsaankopen (via een Europees "platform") wil Europa op een voordelige manier gas aankopen op de wereldmarkt. Het idee om daarbij ook een prijsplafond te hanteren, blijft voor discussie zorgen. Onder meer Italië en België zijn er helemaal voor gewonnen, Nederland en Duitsland niet. De Europese Commissie denkt dat een prijsplafond alleen nuttig kan zijn in het scenario dat Rusland zelf ineens de gaskraan volledig zou dichtdraaien en de prijzen fors de hoogte zouden inschieten.
3 Hoe groot is de steun voor Oekraïne?
De Oekraïense president Zelenski zal de regeringsleiders bij het begin van de top opnieuw toespreken via een videoverbinding vanuit Kiev.
Misschien haalt hij deze keer wel uit naar de Duitse bondskanselier Scholz en de Franse president Macron. Zij belden zaterdag gedurende 80 minuten met de Russische president Poetin. Het gesprek ging naar verluidt over het opheffen van de Russische blokkade van Oekraïense havens, zodat er weer graan kan worden uitgevoerd naar Afrika. Maar in de Baltische staten kwam er felle kritiek op Frankrijk en Duitsland, die ervan verdacht worden dat ze achter de rug van Zelenski een akkoord proberen te sluiten over vrede in ruil voor grondgebied, wat Poetin net zou aanmoedigen om zijn offensief verder te zetten om méér grondgebied te veroveren.
Ook Zelenski is vaak niet mals in zijn kritiek, maar anderzijds heeft hij de Europese Unie ook nodig. Door de instorting van de economie kampt de Oekraïense staat met een tekort aan inkomsten. Om het personeel van ziekenhuizen, scholen en andere instellingen te kunnen blijven betalen, heeft Oekraïne dringend 15 miljard euro nodig, becijferde het Internationaal Muntfonds. De Europese Commissie stelt voor dat Europa daarvan 9 miljard euro voor haar rekening neemt.
Over dat bedrag zijn de lidstaten het eens, maar nog niet over welke vorm het gaat aannemen: wordt het een lening aan Oekraïne waarvoor de 27 lidstaten borg staan, of kiest men meteen voor een "gift" aan Oekraïne? En hoe gaat Europa, wanneer de oorlog - ooit - voorbij zal zijn, de wederopbouw van Oekraïne helpen bekostigen? Een voorstel om in beslag genomen goederen van Russische oligarchen ten gelde te maken, blijkt in de praktijk niet zo eenvoudig uit te voeren te zijn. Het is ook nog compleet onduidelijk hoeveel geld er uiteindelijk nodig zal zijn, en in welke mate ook de rest van het "Westen" financieel zal willen bijspringen voor de wederopbouw.
