Verplichte zonnepanelen op nieuwe openbare gebouwen: zo wil Europa af van Russisch gas 

Morgen presenteert EU-commissaris en vicepresident Frans Timmermans de krijtlijnen van het langverwachte RePower EU-plan. Daarmee wil de Europese Unie versneld afraken van Russische fossiele brandstoffen en de omschakeling naar een duurzaam energiesysteem versnellen.

Momenteel haalt Europa nog 40 procent van zijn gas uit Rusland, 27 procent van zijn olie en 46 procent van alle kool. Maar in de praktijk zal het nieuwe voorstel vooral gaan om Russisch gas. Russische steenkool wordt in augustus al uitgefaseerd en voor olie gaat er eind dit jaar een embargo in.

De deadline is strak. Tegen eind 2027, binnen iets meer dan vijf jaar dus al, hoopt Europa onafhankelijk te zijn van Russische energie. En de plannen zijn ambitieus: RePower EU gaat nog een stap verder dan het Fit for 55-plan. Dat plan voorzag eerst 32 procent aan hernieuwbare energie in de energiemix tegen 2030, en na een aanscherping 40 procent. RePower EU doet daar nu nog een extra schep bovenop en stelt 45 procent in het vooruitzicht.

Er is nu nog overleg tussen de kabinetschefs en de laatste knopen worden morgen door de commissarissen zelf doorgehakt. Morgen zal Timmermans dan uiteenzetten wat nodig is om de doelstelling te bereiken, van de nodige budgetten tot aanpassingen aan de wetgeving.

Er circuleren al een tijd voorlopige ontwerpteksten van die plannen. Daaruit blijkt dat de Europese Commissie een belangrijke rol ziet voor zonnepanelen. Die zullen verplicht worden voor alle nieuwe grote gebouwen, zoals overheidsgebouwen en mogelijk ook kantoorgebouwen.

Als het zover komt, zal Vlaanderen een tandje moeten bijschakelen. Uit cijfers van het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA) blijkt dat in de bouwprojecten die in 2019 werden opgestart, slechts 66 procent van de kantoor-, school- en overheidsgebouwen werd uitgerust met zonnepanelen. 

Voor bestaande gebouwen is er een inhaalbeweging ingezet. Begin deze maand verplichtte Vlaams minister van Energie Zuhal Demir (N-VA) nog 2.500 bedrijven die veel energie verbruiken om tegen 2025 zonnepanelen te installeren. Die deadline geldt ook voor 700 overheidsgebouwen.

Volgens verschillende internationale media ligt er trouwens niet alleen een Europese verplichting op tafel voor grote gebouwen, maar voor alle gebouwen, ook woningen dus. Maar anders dan bij de grote gebouwen zal dat in Vlaanderen niet zo veel verschil maken. Volgens dezelfde cijfers van VEKA wordt nu al 92 procent van alle nieuwbouwwoningen uitgerust met zonnepanelen.

Zonnepanelen op alle daken: ons land vraagt het al langer. Begin mei nog pleitte federaal minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) ervoor om zonnedaken verplicht te maken, “vooral op platte daken, openbare gebouwen, supermarkten en grote winkelruimtes, en in industriële gebieden”. Ze deed dat in een brief aan Timmermans en EU-commissaris voor Energie Kadri Simson, die mee werd ondertekend door Oostenrijk, Ierland, Litouwen, Luxemburg en Spanje.

Hoe die verplichting er in de praktijk zal uitzien, is nog niet duidelijk. Wel is duidelijk dat er een fiks prijskaartje aan de plannen zal hangen van 210 miljard euro. Daar staat tegenover dat de EU ook flink wat uitgaven zal uitsparen als het energieonafhankelijk wordt van Rusland. Vorig jaar betaalde Europa nog 99 miljard euro voor steenkool, olie en gas aan Rusland.

Verder hoopt Europa 20 miljard euro te verdienen door meer uitstootrechten te verkopen. Die uitstootrechten zijn certificaten die bedrijven moeten kopen per ton CO₂ die ze uitstoten. De extra te verkopen rechten zouden uit de zogenoemde "stabiliteitsreserve" komen, die dient voor rechten die normaal gezien niet worden geveild. Zo wordt de prijs van uitstootrechten hoog gehouden en worden bedrijven gedwongen om hun uitstoot terug te dringen. Maar omdat de prijs voor die uitstootrechten momenteel erg hoog staat, op zo’n 90 euro per ton CO ₂, zouden er vrij probleemloos meer op de markt gebracht kunnen worden.

De kosten zullen in elk geval uit verschillende potjes betaald moeten worden. Een deel zal bestaan uit Europees geld dat aan de lidstaten wordt uitgekeerd via het herstelfonds. 

Dat is het pakket aan ondersteuningsmaatregelen dat de lidstaten moet helpen om versterkt en vergroend uit de coronacrisis te komen. Maar ook de lidstaten en de regio’s zullen wellicht in de buidel moeten tasten, net zoals bedrijven en particulieren die (bijvoorbeeld) zonnepanelen installeren.

Overigens beperkt het plan zich niet enkel tot zonnepanelen. Er is ook aandacht voor nieuwe energievormen zoals waterstof en biogas. En Europa zal ook nog steeds gas aankopen. Dat gas zal dan niet meer uit Rusland komen, maar bijvoorbeeld in de vorm van LNG uit Qatar of de VS.