Een psychiatrische hulpverlener die elke dag op stap gaat in de wijk en praat met mensen die "anders" zijn. Het is een uniek proefproject dat sinds anderhalf jaar loopt aan de Watersportbaan in Gent. Met succes, want de formule wordt nu uitgebreid naar vijf andere steden. VRT NWS trok mee op pad met begeleidster Véronique en dat levert enkele bijzondere ontmoetingen op.
BEKIJK - Op pad met psychiatrisch hulpverlener Véronique in Gent: "Moeten we ons zorgen maken, Regina?"
Véronique Norga is een psychiatrisch hulpverlener van Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ). Sinds ruim anderhalf jaar is zij de stuwende kracht van het project 'Kwartiermaken' in de wijk rond de Watersportbaan in Gent. Elke dag gaat ze op pad om gesprekken aan te knoppen met de buurtbewoners om psychische kwetsbaarheden in kaart te brengen. "En dus kunnen we sneller en beter opvolgen, ingrijpen, of hulp inroepen."
Ze begint haar dag met een huisbezoek aan André. Hij was vroeger kinesist. Door een aantal psychoses moest hij stoppen met werken. "Ik ben vijf keer opgenomen geweest, een traumatische ervaring."
Kwartiermaken, wat is dat precies?
Een expert in geestelijke gezondheidszorg werkt in de wijk. Die kan zo heel vroeg psychische kwetsbaarheden herkennen en opvolgen.
‘Kwartiermaken’ is een militaire term. Het betekent dat verkenners een veilige plek gaan zoeken voor de soldaten. Kwartiermaken als aanpak voor psychiatrische hulpverlening in de wijk komt oorspronkelijk uit Nederland, naar een concept van Doortje Kal.
Véronique zorgt voor "haar" mensen in de wijk
Alles oogt mooi en rustig. Villaatjes, water, architecturaal mooie sociale hoogbouw omringd door groen. Maar die blokken zijn in hoge mate bewoond door mensen met psychische kwetsbaarheden. En vaak ook andere problemen: miserie komt nooit alleen.
Véronique's kleine kantoortje zit in één van de 13 flatgebouwen in de wijk.
Bij de mensen thuis, waar soms niemand komt
"Het gaat erom dat de woonomgeving, je wijk, open gaat staan voor mensen die ‘anders’ zijn. In een ideale wereld werkt iederen daar aan mee", zegt psycholoog Peter Dierinck. "Door mensen te nemen zoals ze zijn, ook al is dat een beetje raar, kunnen we hen helpen in hun vaak langzaam herstelproces. Dat is het idee. Ook al blijven ze ‘anders’, ze worden wel weer burger in plaats van psychiatrisch patiënt."
Een van Véronique's opdrachten is mensen thuis opzoeken, omdat iemand iets heeft opgemerkt. Soms is dat een burenruzie, soms heftige eenzaamheid. Emoties die een mens psychisch nog kwetsbaarder maken.
Herstellen, eerder dan genezen
Het project wordt nu uitgebreid. Naar vijf andere steden: Aarschot, De Panne, Maasmechelen, Boom en Deurne.
Kwartiermaken is misschien wel de meest fijnmazige vorm tot nu toe van "de vermaatschappelijking van de zorg". Tien jaar geleden schreef de overheid een belangrijke hervorming van de psychiatrie uit. Geestelijke gezondheidszorg moest meer naar buiten komen, buiten de muren van de psychiatrische instellingen.
Mensen die psychische problemen hebben voelen zich vaak alleen, onbegrepen en angstig. "Wat ze dan nodig hebben is vertrouwen en nabijheid", legt KULeuven-professor psychiatrie Inez Germeys uit. "Kun je ervan genezen, vragen mensen vaak. Maar hoe kun je nu genezen van een ervaring? We moeten hier niet spreken over genezen, we moeten spreken over herstel. Want de hulpvraag van de patiënten is vooral hoe ze hun leven weer kunnen oppakken."
Sinds de hervorming zijn er ambulante teams van de GGZ, de Geestelijke Gezondheidszorg. Die kun je inroepen zowel bij crisissen als voor opvolging. Maar een GGZ-medewerker, een expert psychiatrie die in de woonwijk werkt, dat bestond nog niet bij ons. "Dat was het ontbrekende stukje in de puzzel", zegt Dierinck.
Het belangrijkste is dat wij mensen met elkaar verbinden
Véronique Norga, hulpverlener
De herstelbeweging: een internationale trend
Kijk bijvoorbeeld naar Italië: het Trieste model, genoemd naar de stad, voorziet in elke wijk een GGZ-centrum met een psychiater, waar elke buurtbewoner terechtkan. De focus ligt op waardigheid voor de patiënt en opnieuw kunnen functioneren in de samenleving. De Wereld Gezondheidsorganisatie riep dit community-based model uit tot een van de meest geavanceerde gezondheidszorgmodellen in de wereld.
Als je echt veilige plekken kunt installeren, denk ik dat psychiatrische ziekenhuizen mogelijk een zeldzaamheid worden
Peter Dierinck, Psycholoog bij vzw Psyche en initiatiefnemer Kwartiermaken
De volgende stap is dat er ook een psychiater in de wijk zou kunnen werken. "Als die af en toe met mij op stap zou kunnen in de wijk en meteen ook mee kan inschatten, zouden we een paar stappen verder staan", zegt Véronique.
Een recent onderzoek van de UGent over het project Kwartiermaken wees uit dat de hulpverlening sneller, effectiever en meer op maat is. Het feit dat er iemand met kennis en netwerk in de GGZ in de buurt werkt, verlaagt het taboe rond psychische kwetsbaarheid, is doeltreffend, bevordert de wijksfeer en slaat een brug van de samenleving naar de psychiatrie.
Initiatiefnemer Peter Dierinck is daar blij mee. En overtuigd van de zaak: "Als je die veilige plekken echt kunt installeren, als je de mentaliteit tegenover psychische kwetsbaarheid echt kunt veranderen, dan denk ik dat psychiatrische ziekenhuizen mogelijk een zeldzaamheid kunnen worden."